اگر فرضا بپذيريم افراد با سواد زمان پيغمبر اکرم ص 17 نفر بودند آيا امکان نداشته که پيغمبر مخفيانه به صورت پنهاني از نظر مردم، از ايشان سواد آموخته باشد؟
اگر فرضا بپذيريم افراد با سواد زمان پيغمبر اکرم ص 17 نفر بودند آيا امکان نداشته که پيغمبر مخفيانه به صورت پنهاني از نظر مردم، از ايشان سواد آموخته باشد؟
پرسش
پاسخ
مقدمه: يکي از نکات روشن زندگي پيامبر اکرم ص اين است که درس ناخوانده و مکتب ناديده بوده است؛ نزد هيچ معلمي نياموخته و با هيچ نوشته و کتابي آشنا نبوده است. همان طور که قرآن مي فرمايد: «وَمَا کنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن کتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِک إِذًا لَّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ[1]».
و از منظر روايات اهل بيت ع و هم چنين مورخين و بعضي از خاور شناسان، که با ديده انتقاد به تاريخ اسلامي مي نگرند ـ مطلب فوق تأييد شده است که به بعضي از آنها جهت نمونه در متن نوشته اشاره خواهد شد و اين مطالب تأييدي بر معجزه بودن قرآن و نيز تأکيدي بر نبوت و رسالت پيامبر بزرگوار اسلام ص مي باشد.
متن: براي روشن شدن مطلب فوق لازم است در دو قسمت بحث شود:
1. دوره قبل از رسالت
2. دوره رسالت به بعد
براي اين که دوره اوّل را بررسي کنيم بايد در مورد وضع عمومي عربستان در آن عصر از لحاظ خواندن و نوشتن بحث کنيم:
از تواريخ به دست مي آيد که همزمان با ظهور اسلام افراد خيلي کمي بوده اند که خواندن و نوشتن مي دانستند از جمله بلاذري[2] با سند، روايت مي کند که در وقت ظهور اسلام در تمام مکه چند نفر بيشتر باسواد نبوده اند.
او مي گويد: «اسلام ظهور کرد و در قريش فقط هفده نفر صنعت نوشتن را مي دانستند؛ از جمله: عمر بن خطاب، علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ، عثمان بن عفّان و... به همراه تنها زن قريشي به نام «شفاء» دختر عبدالله عدوي که بعدا مسلمان شد و از مهاجرين اوليه به شمار مي رفت.
از اين سخن بلاذري معلوم مي شود که صنعت خط تازه وارد محيط حجاز شده بود و در چنين اوضاع و شرايطي طبيعتا اگر کسي خواندن و نوشتن مي دانست معروف و مشهور خاص و عام مي شد و لذا اگر نام رسول اکرم ص در زمره آنان مي بود قطعا به اين صنعت شناخته مي شد و نامش در گروه آنها برده مي شد.
شاهد مطلب اين که، پيامبر اکرم ص ، در سفري که همراه ابوطالب به شام رفت، ضمن استراحت در يکي از منازل بين راه، برخورد کوتاهي با يک راهب به نام «بحيرا» داشته که مورد توجه خاورشناسان قرار گرفته که آيا پيامبر اکرم ص از اين برخورد کوتاه، چيزي از او آموخته است يا نه؟
وقتي چنين حادثه کوچکي از چشم مخالفان مخفي نمي ماند؛ به طريق اولي اگر کوچکترين سندي براي سابقه آشنايي پيامبر اکرم ص با خواندن و نوشتن وجود مي داشت، از نظر آنان مخفي نمي ماند؛ خصوصا از نظر اعراب قريش (مخالفان) که در اثر لجاجت و عناد با پيامبر اکرم ص و تعصب بيش از حدّ نسبت به آيين خود، منتظر نقطه ضعفي هر چند کوچک از پيامبر اکرم ص بودند که آن را عَلَم کرده و به همه بفهمانند؛ البته ناگفته نماند که؛ هر چند با سواد بودن براي هر شخص و توانايي خواندن و نوشتن براي او يک امتياز محسوب مي شود امّا براي شخص پيامبر اکرم ص که مدّعي رسالت است و قرآن را معجزه الهي مي خواند داشتن سواد خواندن و نوشتن، اين شبهه را ايجاد مي کرد که او قرآن را خود نوشته و معجزه اي در کار نيست و اين ضعفي براي آسماني بودن قرآن و نبوت الهي او محسوب مي شد و از منظر ديگر؛ با فرض اين که سؤال کننده قائل به نبوت پيامبر اکرم ص و معجزه بودن قرآن است؛ براي شخص پيامبر اکرم ص بايد معتقد به عصمت باشد، که عصمت انبياء من جمله پيامبر اکرم ص در جاي خود به تفصيل، عقلا و نقلا اثبات شده است. در حالي که مخفي کردن اين مطلب توسط شخص پيامبر اکرم ص که او خواندن و نوشتن مي دانسته و تظاهر به بي سوادي مي کرده يک دروغ عملي محسوب مي شود و با عصمت او ناسازگار است.
شاهد ديگر اين که؛ مخالفان زمان پيغمبر اکرم ص که او را به اخذ مطالب از ديگران به صورت شفاهي (افواهي) متهم مي کردند، ولي از اين لحاظ که او داراي سواد خواندن و نوشتن است و لذا بايد کتابهايي نزد خود داشته و مطالب خود را از آنها نقل کرده باشد، مورد اتهام آنها قرار نگرفته است.
بنابراين معلوم مي شود که اگر پيامبر اکرم ص کوچکترين آشنايي با خواندن و نوشتن مي داشت مورد اين تهمت واقع مي شد؛ چنان که قرآن هم در آيه 48 سوره عنکبوت به اين مطلب اذعان کرده، آنجا که در آخر آيه مي فرمايد: «وَمَا کنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن کتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِک إِذًا لَّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ» به اين مضمون که اگر قبلا مي خواندي و مي نوشتي اهل باطل و ياوه گويان، شک و تهمت به وجود مي آوردند.
قابل ذکر است که مفسران اسلامي عموما اين آيه را همين طور تفسير کرده اند.
دوره رسالت و ما بعد:
از مجموع قرائن و شواهد به دست مي آيد که پيامبر اکرم ص در اين دوره هم مثل دوره قبل نه خواند و نه نوشت؛ اگر چه در اين دوره اختلافاتي بين علماي اسلامي ـ چه شيعه و چه سني ـ در اين زمينه وجود دارد ولي بيشتر قرائن نشان دهنده نخواندن و ننوشتن رسول اکرم ص مي باشد که از باب نمونه و جهت اختصار به مواردي اشاره مي شود:
1. آن طور که از نصوص تواريخ معتبر و قديمي اسلامي به دست مي آيد، پيامبر اکرم ص در مدينه گروهي به عنوان دبير داشته که وحي خدا، سخنان ايشان، عقود و معاملات مردم، عهد و پيمان هاي رسول با مشرکين و اهل کتاب و نامه هاي فراوان آن حضرت را به اطراف و اکناف مي نوشته اند؛ از جمله يعقوبي[3] در تاريخ خود مي گويد: دبيران رسول خدا اينها هستند: «علي بن ابي طالب، زيد بن ثابت، عمرو بن عاص و عده اي ديگر».
2. جريان صلح حديبيه[4] که شاهد خوب و موثقي براي اين جريان مي باشد و در کتب تاريخ اسلامي به آن اشاره شده است آنجا که پيامبر اکرم ـ ص به علي ع فرمود بنويسيد محمد رسول الله و قريش ايراد گرفتند به لفظ رسول الله و گفتند تو از نظر ما رسول خدا نيستي و پيامبر به علي ع فرمود دست من را روي عبارت مذکور بگذار تا آن را محو کنم.
3. حديث امام رضا ع در مناظره خويش با ارباب اديان که خطاب به رأس الجالوت فرمود: «از جمله دلايل صدق اين پيامبر اين است که شخصي بود يتيم، تهي دست، چوپان، مزدکار، هيچ کتابي نخوانده و نزد هيچ استادي نرفته بود. کتابي آورد که در آن حکايت پيامبران و خبر گذشتگان و آيندگان هست».[5]
لازم به ذکر است؛ اختلافات و شبهاتي که توسط بعضي علماء شيعه و سني ـ در اين قضيه بيان شده با ذکر ادله روشن و منطقي پاسخ داده شده که در کتب تاريخ و حديث موجود مي باشد.
جهت مطالعه بيشتر مي توانيد به منابع ذکر شده در پايان نوشته مراجعه فرمائيد.
نتيجه:
رسول مکرم اسلام به حکم تاريخ قطعي و شهادت قرآن و به حکم قرائن فراوان از تاريخ اسلام، لوح ضميرش از تعلّم از بشر پاک بوده است. او انساني است که جز مکتب تعليم الهي مکتبي نديده و جز از حق، دانشي نياموخته است. او با آنکه با قلم و کاغذ و مرکب و خواندن و نوشتن آشنا نبود در کتاب مقدس خويش و قلم و آثار آن به عنوان يک امر مقدس سوگند ياد کرد.[6] و با آن که خود معلمي از بشر نديده بود و دارالعلم و دانشگاهي نرفته بود، خود معلم بشر و پديد آورنده دار العلم ها و دانشگاه ها شد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ مجموعه آثار استاد شهيد مطهري، ج3، ص205 الي 250، چاپ هفتم، تير، 78، چاپ فجر،انتشارات صدرا.
2ـ تفسير نمونه، ناصر مکارم شيرازي، و جمعي از نويسندگان، ج6، ذيل آيات 157 و 158 سوره اعراف و ذيل آيه 48 سوره عنکبوت.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 11 امرداد 01
- بازدید
- ۶۴
اگر فرضا بپذيريم افراد با سواد زمان پيغمبر اکرم ص 17 نفر بودند آيا امکان نداشته که پيغمبر مخفيانه به صورت پنهاني از نظر مردم، از ايشان سواد آموخته باشد؟
- نشان کردن
پرسش
اگر فرضا بپذيريم افراد با سواد زمان پيغمبر اکرم ص 17 نفر بودند آيا امکان نداشته که پيغمبر مخفيانه به صورت پنهاني از نظر مردم، از ايشان سواد آموخته باشد؟
پاسخ
مقدمه: يکي از نکات روشن زندگي پيامبر اکرم ص اين است که درس ناخوانده و مکتب ناديده بوده است؛ نزد هيچ معلمي نياموخته و با هيچ نوشته و کتابي آشنا نبوده است. همان طور که قرآن مي فرمايد: «وَمَا کنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن کتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِک إِذًا لَّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ[1]».
و از منظر روايات اهل بيت ع و هم چنين مورخين و بعضي از خاور شناسان، که با ديده انتقاد به تاريخ اسلامي مي نگرند ـ مطلب فوق تأييد شده است که به بعضي از آنها جهت نمونه در متن نوشته اشاره خواهد شد و اين مطالب تأييدي بر معجزه بودن قرآن و نيز تأکيدي بر نبوت و رسالت پيامبر بزرگوار اسلام ص مي باشد.
متن: براي روشن شدن مطلب فوق لازم است در دو قسمت بحث شود:
1. دوره قبل از رسالت
2. دوره رسالت به بعد
براي اين که دوره اوّل را بررسي کنيم بايد در مورد وضع عمومي عربستان در آن عصر از لحاظ خواندن و نوشتن بحث کنيم:
از تواريخ به دست مي آيد که همزمان با ظهور اسلام افراد خيلي کمي بوده اند که خواندن و نوشتن مي دانستند از جمله بلاذري[2] با سند، روايت مي کند که در وقت ظهور اسلام در تمام مکه چند نفر بيشتر باسواد نبوده اند.
او مي گويد: «اسلام ظهور کرد و در قريش فقط هفده نفر صنعت نوشتن را مي دانستند؛ از جمله: عمر بن خطاب، علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ، عثمان بن عفّان و... به همراه تنها زن قريشي به نام «شفاء» دختر عبدالله عدوي که بعدا مسلمان شد و از مهاجرين اوليه به شمار مي رفت.
از اين سخن بلاذري معلوم مي شود که صنعت خط تازه وارد محيط حجاز شده بود و در چنين اوضاع و شرايطي طبيعتا اگر کسي خواندن و نوشتن مي دانست معروف و مشهور خاص و عام مي شد و لذا اگر نام رسول اکرم ص در زمره آنان مي بود قطعا به اين صنعت شناخته مي شد و نامش در گروه آنها برده مي شد.
شاهد مطلب اين که، پيامبر اکرم ص ، در سفري که همراه ابوطالب به شام رفت، ضمن استراحت در يکي از منازل بين راه، برخورد کوتاهي با يک راهب به نام «بحيرا» داشته که مورد توجه خاورشناسان قرار گرفته که آيا پيامبر اکرم ص از اين برخورد کوتاه، چيزي از او آموخته است يا نه؟
وقتي چنين حادثه کوچکي از چشم مخالفان مخفي نمي ماند؛ به طريق اولي اگر کوچکترين سندي براي سابقه آشنايي پيامبر اکرم ص با خواندن و نوشتن وجود مي داشت، از نظر آنان مخفي نمي ماند؛ خصوصا از نظر اعراب قريش (مخالفان) که در اثر لجاجت و عناد با پيامبر اکرم ص و تعصب بيش از حدّ نسبت به آيين خود، منتظر نقطه ضعفي هر چند کوچک از پيامبر اکرم ص بودند که آن را عَلَم کرده و به همه بفهمانند؛ البته ناگفته نماند که؛ هر چند با سواد بودن براي هر شخص و توانايي خواندن و نوشتن براي او يک امتياز محسوب مي شود امّا براي شخص پيامبر اکرم ص که مدّعي رسالت است و قرآن را معجزه الهي مي خواند داشتن سواد خواندن و نوشتن، اين شبهه را ايجاد مي کرد که او قرآن را خود نوشته و معجزه اي در کار نيست و اين ضعفي براي آسماني بودن قرآن و نبوت الهي او محسوب مي شد و از منظر ديگر؛ با فرض اين که سؤال کننده قائل به نبوت پيامبر اکرم ص و معجزه بودن قرآن است؛ براي شخص پيامبر اکرم ص بايد معتقد به عصمت باشد، که عصمت انبياء من جمله پيامبر اکرم ص در جاي خود به تفصيل، عقلا و نقلا اثبات شده است. در حالي که مخفي کردن اين مطلب توسط شخص پيامبر اکرم ص که او خواندن و نوشتن مي دانسته و تظاهر به بي سوادي مي کرده يک دروغ عملي محسوب مي شود و با عصمت او ناسازگار است.
شاهد ديگر اين که؛ مخالفان زمان پيغمبر اکرم ص که او را به اخذ مطالب از ديگران به صورت شفاهي (افواهي) متهم مي کردند، ولي از اين لحاظ که او داراي سواد خواندن و نوشتن است و لذا بايد کتابهايي نزد خود داشته و مطالب خود را از آنها نقل کرده باشد، مورد اتهام آنها قرار نگرفته است.
بنابراين معلوم مي شود که اگر پيامبر اکرم ص کوچکترين آشنايي با خواندن و نوشتن مي داشت مورد اين تهمت واقع مي شد؛ چنان که قرآن هم در آيه 48 سوره عنکبوت به اين مطلب اذعان کرده، آنجا که در آخر آيه مي فرمايد: «وَمَا کنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن کتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِک إِذًا لَّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ» به اين مضمون که اگر قبلا مي خواندي و مي نوشتي اهل باطل و ياوه گويان، شک و تهمت به وجود مي آوردند.
قابل ذکر است که مفسران اسلامي عموما اين آيه را همين طور تفسير کرده اند.
دوره رسالت و ما بعد:
از مجموع قرائن و شواهد به دست مي آيد که پيامبر اکرم ص در اين دوره هم مثل دوره قبل نه خواند و نه نوشت؛ اگر چه در اين دوره اختلافاتي بين علماي اسلامي ـ چه شيعه و چه سني ـ در اين زمينه وجود دارد ولي بيشتر قرائن نشان دهنده نخواندن و ننوشتن رسول اکرم ص مي باشد که از باب نمونه و جهت اختصار به مواردي اشاره مي شود:
1. آن طور که از نصوص تواريخ معتبر و قديمي اسلامي به دست مي آيد، پيامبر اکرم ص در مدينه گروهي به عنوان دبير داشته که وحي خدا، سخنان ايشان، عقود و معاملات مردم، عهد و پيمان هاي رسول با مشرکين و اهل کتاب و نامه هاي فراوان آن حضرت را به اطراف و اکناف مي نوشته اند؛ از جمله يعقوبي[3] در تاريخ خود مي گويد: دبيران رسول خدا اينها هستند: «علي بن ابي طالب، زيد بن ثابت، عمرو بن عاص و عده اي ديگر».
2. جريان صلح حديبيه[4] که شاهد خوب و موثقي براي اين جريان مي باشد و در کتب تاريخ اسلامي به آن اشاره شده است آنجا که پيامبر اکرم ـ ص به علي ع فرمود بنويسيد محمد رسول الله و قريش ايراد گرفتند به لفظ رسول الله و گفتند تو از نظر ما رسول خدا نيستي و پيامبر به علي ع فرمود دست من را روي عبارت مذکور بگذار تا آن را محو کنم.
3. حديث امام رضا ع در مناظره خويش با ارباب اديان که خطاب به رأس الجالوت فرمود: «از جمله دلايل صدق اين پيامبر اين است که شخصي بود يتيم، تهي دست، چوپان، مزدکار، هيچ کتابي نخوانده و نزد هيچ استادي نرفته بود. کتابي آورد که در آن حکايت پيامبران و خبر گذشتگان و آيندگان هست».[5]
لازم به ذکر است؛ اختلافات و شبهاتي که توسط بعضي علماء شيعه و سني ـ در اين قضيه بيان شده با ذکر ادله روشن و منطقي پاسخ داده شده که در کتب تاريخ و حديث موجود مي باشد.
جهت مطالعه بيشتر مي توانيد به منابع ذکر شده در پايان نوشته مراجعه فرمائيد.
نتيجه:
رسول مکرم اسلام به حکم تاريخ قطعي و شهادت قرآن و به حکم قرائن فراوان از تاريخ اسلام، لوح ضميرش از تعلّم از بشر پاک بوده است. او انساني است که جز مکتب تعليم الهي مکتبي نديده و جز از حق، دانشي نياموخته است. او با آنکه با قلم و کاغذ و مرکب و خواندن و نوشتن آشنا نبود در کتاب مقدس خويش و قلم و آثار آن به عنوان يک امر مقدس سوگند ياد کرد.[6] و با آن که خود معلمي از بشر نديده بود و دارالعلم و دانشگاهي نرفته بود، خود معلم بشر و پديد آورنده دار العلم ها و دانشگاه ها شد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ مجموعه آثار استاد شهيد مطهري، ج3، ص205 الي 250، چاپ هفتم، تير، 78، چاپ فجر،انتشارات صدرا.
2ـ تفسير نمونه، ناصر مکارم شيرازي، و جمعي از نويسندگان، ج6، ذيل آيات 157 و 158 سوره اعراف و ذيل آيه 48 سوره عنکبوت.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 11 امرداد 01
- بازدید
- ۶۴
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.