با توجه به روايت الاحتجاج از حضرت حجت خطاب به احمد بن اسحاق آمده است كه موسي در انتخاب 70 نفر «واختار موسي قومه سبعين رجلا لميقاتنا» به جاي اصلح، افسد را انتخاب ميكند و حضرت از آن نتيجه ميگيرند كه انتخاب امام مخصوص خداوند است، آيا اين مطلب منافي «عصمت حضرت موسي در همه امور» نيست؟
با توجه به روايت الاحتجاج؛ آيا اين مطلب منافي «عصمت حضرت موسي در همه امور» نيست؟
پرسش
پاسخ
ظاهراً اين پرسش قبل از زمان امام زمان نيز مطرح شده است. طبق روايتي اين پرسش را مأمون در محضر امام رضا اين گونه مطرح مي کند مي گويد: يابن رسول الله، آيا شما نمي گوئيد که انبياء معصومند؟ حضرت فرمود: بلي؛ او مي گويد: پس اگر انبياء معصومند، چگونه حضرت موسي ـ در انتخاب اشتباه کرد. به جاي 70 نفر صالح کساني را انتخاب کرده بودند که غير صالح ظاهر شدند، معصوم چگونه در انتخاب اشتباه مي کند، و چگونه آنها رؤيت خداوند را مطرح کرده اند؟
از ظاهر کلام امام رضا ـ عليه السلام ـ اين گونه استفاده مي شود که حضرت موسيدر انتخاب خود اشتباه نکرده است؛ زيرا افرادي بهتر از آنها وجود نداشتند که آنان را انتخاب کند. چنان که مي فرمايد: «کان قوم موسي سبعمأته الف، فاختار منهم سبعين ألفا ثم اختار منهم سبعمأته ثمّ اختار منهم سبعين رجلا لميقات ربه فخرج بهم الي طور سينا».[1] قوم موسي ـ هفت صد هزار بودند، از ميان آن، هفتاد هزار برگزيدند، سپس هفتصد نفر را انتخاب کرده و در نتيجه هفتاد نفر از آنان را اختيار کرده به سوي وعده گاه طور سينا خارج شدند. درباره اين روايت بايد گفت که اولا: بايد سند آن بررسي شود. بر فرض صحت سند و صدور روايت مي گوييم، بعضي از بزرگان ذيل آيه: «واختار موسي قومه سبعين رجلا... ».[2] نکاتي را مطرح کرده که چنين بيان مي گردد:
1. انتخاب انبياء و ائمه معصومين نسبت به چيزي گاهي به وحي الهي و دستور ويژه خداست که در آنجا هيچ راهي براي خطا نيست؛ زيرا بازگشت چنين انتخاب به اختيار خداوند است که کاملا مطابق با واقع خواهد بود. امّا گاهي بدون دخالت وحي و دستورا الهي است، اگر چنين کاري در حوزه رسالت يکي از انبياء واقع شود، نشان مي دهد که اين انتخاب از حيثيت و رسالت آن انسان کامل و معصوم نبوده، بلکه از جنبه عادي و بشري او صورت پذيرفته است.
2. هر کاري که از انسان غير معصوم پديد مي آيد محتمل است معيب باشد يا ناقص و نيز هر کاري که از انسان معصوم از غير جنبه مأموريت الهي او صادر مي شود، مثلا کسي را بر اثر مشورت براي انجام کاري برگزيند، ممکن است منتخب او مصون از نقص نباشد، ليکن نقص مزبور حتما به عصمت آن معصوم باز نمي گردد و آن آسيب نمي رساند.[3] از اين بيان استفاده مي شود که لازمه عصمت علم غيب و آگاهي از باطن نمي باشد. يعني اين گونه نيست، هر کسي از علم غيب بهره مند نبود و از باطن کسي آگاهي نداشت، معصوم نباشد. چنان که علامه طباطبائي مي گويد: وقتي که حضرت در کوه طور بود، قومش گوساله پرست شد، علم نداشت و خداوند به او خبر داد. و همچنين در همراهي موسي و خضر، باز حضرت موسي از باطن اشياء و کارها علم نداشت، حضرت خضر به او خبر داد و قانع هم شد.[4]
نکته ديگر اين که، در ذيل توقيع شريفي که به احمد بن اسحاق صادر شده است، نيز آن حضرت، علم و عقل، عصمت و درايت حضرت موسي را تأئيد کرده و مي فرمايد: انتخاب واقعي که هيچ گونه خطا در آن نباشد، تنها مربوط به کسي است که از اسرار و باطن اشخاص، ضماير و سرائر با خبر باشد.[5]
بنابراين از ذيل بيان حضرت نيز استفاده مي شود لازمه عصمت، علم و آگاهي از باطن افراد نمي باشد و معصوم لازم نيست از باطن و درون همه افراد علم داشته باشد چون اين علم مخصوص خداوند است و تا خداوند نخواهد به کسي اين علم را نمي دهد، حتي نبي و امام. چنانکه در همراهي حضرت خضر و موسي روشن است.
در نتيجه: انتخاب حضرت موسي به عصمتش ، آسيب وارد نمي کند، چنان که اشاره شد انتخابي که به دستور وحي نباشد، و از ناحيه اي بشري باشد و مربوط به نبوت و رسالت نباشد، ممکن است در آن نقص باشد. چنان که علامه طباطبايي مي گويد: از آيه استفاده نمي شود که اين انتخاب به دستور خدا بوده باشد.[6] و در بيان امام رضا ع در پاسخ مأمون، چند مرحله انتخاب آمده است. از آن هم مي شود استفاده کرد، افرادي که انتخاب شده اند، شايد بهتر از آنها نبوده اند که آن ها را انتخاب کرده اند. پس اين انتخاب با عصمت منافات ندارد.
و نکته نهايي اين که ممکن است اين انتخاب با توجه به ظاهر افراد بوده و حضرت موسي بنا نداشته از علم غيب خود استفاده کند. چنان که پيامبر اسلام و ائمه نيز چنين مي کردند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه تفسير الميزان، ج8، ذيل آيه 55 سوره بقره، و ذيل آيه 155 سوره اعراف.
2ـ تفسير نمونه، ناصر مکارم شيرازي، ج6.
3ـ تفسير تسنيم، عبدالله جوادي آملي، ج4.
[1]. سيد هاشم بحراني، تفسير برهان، موسسه دار التفسير اسماعيليان، قم، 1417ق، ج1، ص100.
[2]. اعراف / 155.
[3]. جوادي آملي، عبدالله، تفسير تسينم، نشر اسراء، قم، چاپ دوم، آبان 1382ش، ج4، ص520 و 521.
[4]. ترجمه الميزان، بنياد علمي و فکري طباطبائي، سيد محمد حسين، با همکاري نشر فرهنگي رجاء، 1367ش، ج13، ص580.
[5]. تفسير برهان، همان، ج2، ص38، ح3.
[6]. ترجمه تفسير الميزان، همان، ج8، ص350.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 11 امرداد 01
- بازدید
- ۶۸
با توجه به روايت الاحتجاج؛ آيا اين مطلب منافي «عصمت حضرت موسي در همه امور» نيست؟
- نشان کردن
پرسش
با توجه به روايت الاحتجاج از حضرت حجت خطاب به احمد بن اسحاق آمده است كه موسي در انتخاب 70 نفر «واختار موسي قومه سبعين رجلا لميقاتنا» به جاي اصلح، افسد را انتخاب ميكند و حضرت از آن نتيجه ميگيرند كه انتخاب امام مخصوص خداوند است، آيا اين مطلب منافي «عصمت حضرت موسي در همه امور» نيست؟
پاسخ
ظاهراً اين پرسش قبل از زمان امام زمان نيز مطرح شده است. طبق روايتي اين پرسش را مأمون در محضر امام رضا اين گونه مطرح مي کند مي گويد: يابن رسول الله، آيا شما نمي گوئيد که انبياء معصومند؟ حضرت فرمود: بلي؛ او مي گويد: پس اگر انبياء معصومند، چگونه حضرت موسي ـ در انتخاب اشتباه کرد. به جاي 70 نفر صالح کساني را انتخاب کرده بودند که غير صالح ظاهر شدند، معصوم چگونه در انتخاب اشتباه مي کند، و چگونه آنها رؤيت خداوند را مطرح کرده اند؟
از ظاهر کلام امام رضا ـ عليه السلام ـ اين گونه استفاده مي شود که حضرت موسيدر انتخاب خود اشتباه نکرده است؛ زيرا افرادي بهتر از آنها وجود نداشتند که آنان را انتخاب کند. چنان که مي فرمايد: «کان قوم موسي سبعمأته الف، فاختار منهم سبعين ألفا ثم اختار منهم سبعمأته ثمّ اختار منهم سبعين رجلا لميقات ربه فخرج بهم الي طور سينا».[1] قوم موسي ـ هفت صد هزار بودند، از ميان آن، هفتاد هزار برگزيدند، سپس هفتصد نفر را انتخاب کرده و در نتيجه هفتاد نفر از آنان را اختيار کرده به سوي وعده گاه طور سينا خارج شدند. درباره اين روايت بايد گفت که اولا: بايد سند آن بررسي شود. بر فرض صحت سند و صدور روايت مي گوييم، بعضي از بزرگان ذيل آيه: «واختار موسي قومه سبعين رجلا... ».[2] نکاتي را مطرح کرده که چنين بيان مي گردد:
1. انتخاب انبياء و ائمه معصومين نسبت به چيزي گاهي به وحي الهي و دستور ويژه خداست که در آنجا هيچ راهي براي خطا نيست؛ زيرا بازگشت چنين انتخاب به اختيار خداوند است که کاملا مطابق با واقع خواهد بود. امّا گاهي بدون دخالت وحي و دستورا الهي است، اگر چنين کاري در حوزه رسالت يکي از انبياء واقع شود، نشان مي دهد که اين انتخاب از حيثيت و رسالت آن انسان کامل و معصوم نبوده، بلکه از جنبه عادي و بشري او صورت پذيرفته است.
2. هر کاري که از انسان غير معصوم پديد مي آيد محتمل است معيب باشد يا ناقص و نيز هر کاري که از انسان معصوم از غير جنبه مأموريت الهي او صادر مي شود، مثلا کسي را بر اثر مشورت براي انجام کاري برگزيند، ممکن است منتخب او مصون از نقص نباشد، ليکن نقص مزبور حتما به عصمت آن معصوم باز نمي گردد و آن آسيب نمي رساند.[3] از اين بيان استفاده مي شود که لازمه عصمت علم غيب و آگاهي از باطن نمي باشد. يعني اين گونه نيست، هر کسي از علم غيب بهره مند نبود و از باطن کسي آگاهي نداشت، معصوم نباشد. چنان که علامه طباطبائي مي گويد: وقتي که حضرت در کوه طور بود، قومش گوساله پرست شد، علم نداشت و خداوند به او خبر داد. و همچنين در همراهي موسي و خضر، باز حضرت موسي از باطن اشياء و کارها علم نداشت، حضرت خضر به او خبر داد و قانع هم شد.[4]
نکته ديگر اين که، در ذيل توقيع شريفي که به احمد بن اسحاق صادر شده است، نيز آن حضرت، علم و عقل، عصمت و درايت حضرت موسي را تأئيد کرده و مي فرمايد: انتخاب واقعي که هيچ گونه خطا در آن نباشد، تنها مربوط به کسي است که از اسرار و باطن اشخاص، ضماير و سرائر با خبر باشد.[5]
بنابراين از ذيل بيان حضرت نيز استفاده مي شود لازمه عصمت، علم و آگاهي از باطن افراد نمي باشد و معصوم لازم نيست از باطن و درون همه افراد علم داشته باشد چون اين علم مخصوص خداوند است و تا خداوند نخواهد به کسي اين علم را نمي دهد، حتي نبي و امام. چنانکه در همراهي حضرت خضر و موسي روشن است.
در نتيجه: انتخاب حضرت موسي به عصمتش ، آسيب وارد نمي کند، چنان که اشاره شد انتخابي که به دستور وحي نباشد، و از ناحيه اي بشري باشد و مربوط به نبوت و رسالت نباشد، ممکن است در آن نقص باشد. چنان که علامه طباطبايي مي گويد: از آيه استفاده نمي شود که اين انتخاب به دستور خدا بوده باشد.[6] و در بيان امام رضا ع در پاسخ مأمون، چند مرحله انتخاب آمده است. از آن هم مي شود استفاده کرد، افرادي که انتخاب شده اند، شايد بهتر از آنها نبوده اند که آن ها را انتخاب کرده اند. پس اين انتخاب با عصمت منافات ندارد.
و نکته نهايي اين که ممکن است اين انتخاب با توجه به ظاهر افراد بوده و حضرت موسي بنا نداشته از علم غيب خود استفاده کند. چنان که پيامبر اسلام و ائمه نيز چنين مي کردند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه تفسير الميزان، ج8، ذيل آيه 55 سوره بقره، و ذيل آيه 155 سوره اعراف.
2ـ تفسير نمونه، ناصر مکارم شيرازي، ج6.
3ـ تفسير تسنيم، عبدالله جوادي آملي، ج4.
[1]. سيد هاشم بحراني، تفسير برهان، موسسه دار التفسير اسماعيليان، قم، 1417ق، ج1، ص100.
[2]. اعراف / 155.
[3]. جوادي آملي، عبدالله، تفسير تسينم، نشر اسراء، قم، چاپ دوم، آبان 1382ش، ج4، ص520 و 521.
[4]. ترجمه الميزان، بنياد علمي و فکري طباطبائي، سيد محمد حسين، با همکاري نشر فرهنگي رجاء، 1367ش، ج13، ص580.
[5]. تفسير برهان، همان، ج2، ص38، ح3.
[6]. ترجمه تفسير الميزان، همان، ج8، ص350.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 11 امرداد 01
- بازدید
- ۶۸
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.