آيا پيامبران خواب شيطاني مي بينند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا پيامبران خواب شيطاني مي بينند؟ منظور از خواب رحماني حضرت ابراهيم چه بود؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

مساله رؤيا و خواب ديدن، هميشه از مسائلى بوده است كه فكر افراد عادى و دانشمندان را از جهات مختلفى به خود جلب كرده است.

قرآن در آيات متعددى صراحت دارد كه حد اقل، پاره‏اى از خواب ها، انعكاسى از آينده دور يا نزديك مى‏باشد.در داستان خواب حضرت يوسف كه در قرآن به آن تصريح شده ، و همچنين داستان خواب زندانيان كه در آيه 36 سوره  یوسف و داستان خواب عزيز مصر كه در آيه 43 آن سوره آمده است .

 به چند نمونه خواب برخورد مى‏كنيم كه همه آنها از حوادث آينده پرده برداشته است، بعضى از اين حوادث نسبتا دور مانند خواب يوسف كه مى‏گويند بعد از چهل سال به تحقق پيوست و بعضى در آينده نزديك تر مانند خواب عزيز مصر و هم بندهاى يوسف به وقوع پيوست.

هم چنين در قرآن به خواب هاى تعبيردار ديگرى نيز اشاره شده، مانند رؤياى حضرت پيغمبر( ص) كه در سوره فتح به آن اشاره شده و خواب حضرت ابراهيم كه در سوره صافات آمده است و در سوال پرسشگر محترم مطرح گرديده (اين خواب، هم فرمان الهى بود و هم تعبير داشت).                       

 جالب اينكه در روايتى از پيامبر ص چنين مى‏خوانيم: «الرؤيا ثلاثة بشرى من اللَّه و تحزين من الشيطان و الذى يحدث به الانسان نفسه فيراه فى منامه»‏ خواب و رؤيا سه گونه است گاهى بشارتى از ناحيه خداوند است گاه وسيله غم و اندوه از سوى شيطان، و گاه مسائلى است كه انسان در فكر خود مى‏پروراند و آن را در خواب مى‏بيند[1] . بعضى از دانشمندان قسم چهارمى بر اين خواب ها افزوده‏اند و آن خوابى است كه نتيجه مستقيم وضع مزاجى و جسمانى انسان است. روشن است كه خواب هاى شيطانى چيزى نيست كه تعبير داشته باشد، اما خواب هاى رحمانى كه جنبه بشارت دارد حتما بايد خوابى باشد كه از حادثه مسرت بخش در آينده پرده بردارد.

بهر حال لازم است در اينجا به نظرات مختلف كه در باره حقيقت رؤيا ابراز شده به طور فشرده اشاره كنيم:

در باره حقيقت رؤيا. تفسيرهاى زيادى شده است كه مى‏توان آن ها را به دو بخش تقسيم كرد:

1- تفسير مادى.

 2- تفسير روحى. مادي ها مى‏گويند رؤيا چند علت ميتواند داشته باشد:

الف- ممكن است خواب ديدن و رؤيا نتيجه مستقيم كارهاى روزانه انسان باشد، يعنى آنچه براى انسان در روزهاى گذشته روى داده به هنگام خواب در مقابل فكرش مجسم گردد.

ب- ممكن است يك سلسله آرزوهاى بر آورده نشده باعث ديدن خواب هايى‏ شود، همانطور كه شخصى تشنه، آب در خواب مى‏بيند و كسى كه در انتظار سفر كرده‏اى است آمدن او را از سفر بخواب مى‏بيند (و از قديم گفته‏اند شتر در خواب بيند پنبه دانه! ...)

ج- ممكن است ترس از چيزى باعث شود كه انسان خواب آن را ببيند زيرا مكرر تجربه شده است كسانى كه از دزد وحشت دارند شب خواب دزد ميبينند (ضرب المثل معروف دور از شتر به خواب و خواب آشفته نبين اشاره به همين حقيقت است).

برخی افراد (فرويد) طى مقدمات مشروحى اظهار مى‏دارند كه: خواب و رؤيا عبارت است از ارضاى تمايلات واپس زده و سركوفته‏اى كه هميشه با تغيير و تبديلهايى براى فريب" من" به عرصه خودآگاهى روى مى‏آورند.

توضيح : بعد از قبول اين مسئله كه روان آدمى مشتمل بر دو بخش است« بخش آگاه» (آنچه به تفكرات روزانه و معلومات ارادى و اختيارات انسان ارتباط دارد) و« بخش ناآگاه» (آنچه در ضمير باطن به صورت يك ميل ارضا نشده پنهان گرديده است) مى‏گويند:

بسيار مى‏شود اميالى كه ما داريم و به عللى نتوانسته‏ايم آنها را ارضا كنيم و در ضمير باطن ما جاى گرفته‏اند، به هنگام خواب كه سيستم خود آگاه از كار مى‏افتد براى يك نوع اشباع تخيلى به مرحله خودآگاه روى مى‏آورند، گاهى بدون تغيير منعكس مى‏شوند (همانند عاشقى كه محبوب از دست رفته خود را در عالم خواب مشاهده ميكند) و گاهى تغيير شكل داده و به صورت هاى مناسبى منعكس مي شوند كه در اين صورت نياز به تعبير دارند.

بنا بر اين رؤياها هميشه مربوط به گذشته است، و از آينده هرگز خبر نمى‏دهد، تنها ميتوانند وسيله خوبى براى خواندن ضمير ناآگاه باشند، و به همين جهت براى درمان بيماريهاى روانى كه متكى به كشف ضمير ناآگاه است بسيار مي شود كه از خواب هاى بيمار كمك مي گيرند.

بعضى از دانشمندان غذا شناس، ميان خواب و رؤيا و نيازهاى غذايى بدن رابطه قائل هستند و معتقدند كه مثلا اگر انسان در خواب ببيند از دندانش خون مي چكد لا بد ويتامين ث بدن او كم شده است! و اگر در خواب ببيند موى سرش سفيد گشته معلوم مي شود گرفتار كمبود ويتامين ب شده است!!.

و اما فلاسفه روحى تفسير ديگرى براى خواب ها دارند، آن ها ميگويند، خواب و رؤيا بر چند قسم است:.

1- خواب هاى مربوط به گذشته زندگى و اميال و آرزوها كه بخش مهمى از خوابهاى انسان را تشكيل ميدهد.

2- خواب هاى پريشان و نامفهوم كه معلول فعاليت توهم و خيال است (اگر چه ممكن است انگيزه‏هاى روانى داشته باشد).

3- خواب هايى كه مربوط به آينده است و از آن گواهى مى‏دهد[2].

شك نيست كه خواب هاى مربوط به زندگى گذشته و جان گرفتن و تجسم صحنه‏هايى كه انسان در طول زندگى خود ديده است تعبير خاصى ندارند، همچنين خوابهاى پريشان و به اصطلاح" اضغاث احلام" كه نتيجه افكار پريشان، و همانند افكارى است كه انسان در حال تب و هذيان پيدا ميكند نيز تعبير خاصى نسبت به مسائل آينده زندگى نميتواند داشته باشد، اگر چه روانشناسان و روانكاوان از آنها به عنوان دريچه‏اى براى دست يافتن به ضمير ناآگاه بشرى استفاده كرده و آنها را كليدى براى درمان بيماريهاى روانى ميدانند، بنا بر اين تعبير خواب آنها براى كشف اسرار روان و سرچشمه بيماريها است نه براى كشف حوادث آينده زندگى.                       

 و اما خواب هاى مربوط به آينده نيز داراى دو شعبه است، قسمتى خوابهاى صريح و روشن مى‏باشند كه به هيچوجه تعبيرى نمى‏خواهند و گاهى بدون كمترين تفاوتى با نهايت تعجب، در آينده دور يا نزديك تحقق مى‏پذيرد ميباشد.

دوم خواب هايى است كه در عين حكايت از حوادث آينده بر اثر عوامل خاص ذهنى و روحى تغيير شكل يافته و نيازمند به تعبير است.

براى هر يك از اين خواب ها نمونه‏هاى زيادى وجود دارد كه همه آنها را نمى‏توان انكار كرد، نه تنها در منابع مذهبى و كتب تاريخى نمونه‏هايى از آن ذكر شده بلكه در زندگى خصوصى خود ما يا كسانى كه ميشناسيم مكرر رخ داده است به اندازه‏اى كه هرگز نمى‏توان همه را معلول تصادف دانست.

در آيات سوره مبارکه یوسف می خوانيم كه يعقوب علاوه بر اين كه فرزندش را از بازگو كردن خواب خود به برادران بر حذر داشت، خواب را بطور اجمال براى او تعبير كرد، و به او گفت تو بر گزيده خدا خواهى شد و تعبير خواب به تو خواهد آموخت و نعمتش را بر تو و آل يعقوب تمام خواهد كرد.

دلالت خواب يوسف بر اين كه او در آينده به مقام هاى بزرگ معنوى و مادى خواهد رسيد كاملا قابل درك است، ولى اين سؤال پيش مى‏آيد كه مساله آگاهى‏ يوسف از تعبير خواب در آينده چگونه از رؤياى يوسف براى يعقوب، كشف شد؟ آيا اين يك خبر تصادفى بود كه يعقوب به يوسف داد و كار به خواب او نداشت، و يا آن را از همان خواب يوسف كشف كرد؟. ظاهر اين است كه يعقوب اين مساله را از خواب يوسف فهميد، و اين ممكن است از يكى از دو راه بوده باشد:

نخست اين كه يوسف در آن سن و سال كم اين خواب را بطور خصوصى و دور از چشم برادران براى پدر نقل كرد (چرا كه پدر به او توصيه كرد در كتمان آن بكوشد) و اين نشان مى‏دهد كه يوسف نيز از خواب خود احساس خاصى داشت كه آن را در جمع مطرح نكرد، وجود چنين احساسى در كودك كم سن و سالى مانند يوسف دليل بر اين است كه او يك نوع آمادگى روحى براى كشف تعبير خواب، دارد و پدر احساس كرد با پرورش اين آمادگى او در آينده آگاهى وسيعى در اين زمينه پيدا خواهد كرد.

ديگر اينكه ارتباط پيامبران با عالم غيب از چند طريق بوده است گاهى از طريق الهامات قلبى، و گاه از طريق نزول فرشته وحى، و گاه از طريق خواب، گرچه يوسف در آن زمان هنوز به مقام نبوت نرسيده بود اما وقوع چنين خواب معنى دارى براى يوسف نشان مى‏داد كه او در آينده از اين طريق با عالم غيب، ارتباط خواهد گرفت و طبعا بايد تعبير و مفهوم خواب را بداند تا بتواند چنين رابطه‏اى داشته باشد.

بعد از بيان مطالب فوق در باره خواب ،آنچه در اين جا لازم است به آن توجه شود اين است كه چگونه حضرت ابراهيم خواب را حجت دانست و آن را معيار عمل خود قرار داد؟ در پاسخ اين سؤال گاه گفته مى‏شود كه خواب هاى انبياء هرگز خواب شيطانى، يا مولود فعاليت قوه واهمه نيست بلكه گوشه‏اى از برنامه نبوت و وحى آنها است.

و به تعبير ديگر ارتباط انبياء با مصدر وحى گاهى به صورت القاء به قلب است.و گاه از طريق ديدن فرشته وحى.و گاه از راه شنيدن امواج صوتى كه به فرمان خدا ايجاد شده. و گاه از طريق خواب است.

و به اين ترتيب در خواب هاى آن ها هيچ گونه خطا و اشتباهى رخ نمى‏دهد، و آنچه در خواب مى‏بينند درست همانند چيزى است كه در بيدارى مى‏بينند.

و گاه گفته مى‏شود كه حضرت ابراهيم (ع) در حال بيدارى از طريق وحى آگاهى يافت كه بايد به خوابى كه در زمينه ذبح مى‏بيند عمل كند.و گاه گفته مى‏شود: قرائن مختلفى كه در اين خواب بود، و از جمله اينكه در سه شب متوالى عينا تكرار شد، براى او علم و يقين ايجاد كرد كه اين يك ماموريت الهى است و نه غير آن.

به هر حال همه اين تفسيرها ممكن است صحيح باشد و منافاتى با هم ندارد و مخالف ظواهر آيات نيز نمى‏باشد.[3]

 


[1] . بحار الانوار ،جلد 10 ، صفحه 442 ، ؤسسة الوفاء - بيروت - لبنان، توضيحات :  دار إحياء التراث العربي ، 1403 ه .

[2] . شيرازی ، مکارم ، تفسير نمونه، دارالکتب الاسلاميه ، تهران ، 1374ش . ج‏9، ص: 315 .

[3] . رک : شيرازی ، مکارم ، تفسير نمونه ، المکتبه الاسلاميه ، تهران ، 1374 ش . ج 19 ، ص 119 .

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
9 امرداد 01
بازدید
۹۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.