چرا خواندن يا نوشتن نام حضرت مهدي(عج) به طور کامل اشکال دارد؟ (م ـ ح ـ م ـ د).

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چرا خواندن يا نوشتن نام حضرت مهدي(عج) به طور کامل اشکال دارد؟ (م ـ ح ـ م ـ د)

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

مشهور بين جمعي از محدثان و راويان آن است كه گفتن نام اصلي امام عصر(عج) حرام است.[1] لكن سؤال پيش مي آيد كه آيا اين حرمت مخصوص زمان غيبت صغري بوده است همان گونه كه علامه مجلسي[2] از بعضي از علما نقل كرده و يا در هر زمان و مكاني تا موقعي كه حضرتش ظهور كند حرام است؟ و يا اين كه حرمت تلفظ نام مقدس آن حضرت بستگي به موارد خاصي مانند تقيه و ترس دارد كه اگر موارد ترس و تقيه نباشد جايز است؟

دانشمند معروف شيعه، شيخ حر عاملي در كتاب وسائل الشيعه در آغاز و آخر بابي كه به همين عنوان در كتاب مذكور اختصاص داده[3] همين قول را انتخاب كرده كه در مورد تقيه و خوف، تلفظ به نام آن حضرت حرام است و در غير موارد تقيه و خوف حرام نيست.

 بررسي روايات اين مسئله: ما در اينجا نخست به تجزيه و تحليل و بررسي روايات كه در اين مورد رسيده مي پردازيم و پس از نتيجه گيري نظر خود را بيان مي كنيم. رواياتی كه در اين مورد به ما رسيده، پس از بررسي به چهار قسم تقسيم مي شوند:

الف) قسم اول روايات: پاره اي از رواياتي كه در اين مورد رسيده دلالت دارند كه تلفظ نام مبارك حضرت ولي عصر(عج) به طور مطلق (در هر زمان و مكان و شرايط) حرام است و در اين قسم روايات، علّت خاصي ذكر نشده است، اينك چند نمونه از اين روايات ذكر مي شود:

1. مرحوم كليني از علي بن رئاب نقل مي كند كه امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمود: «نام مبارك صاحب اين امر (حضرت ولي عصر(عج) ) را هيچ كس جز شخص كافر نمي برد».[4]

2. و نيز مرحوم كليني از ريان بن صلت نقل مي كند كه گفت: «از حضرت رضا ـ عليه السلام ـ در مورد سؤالي كه پيرامون حضرت قائم(عج) شده بود شنيدم فرمود: جسمش ديده نمي شود و نامش برده نمي شود».[5]

3. مرحوم صدوق در كتاب اكمال الدين از صفوان بن مهران نقل مي كند كه شخصي از امام صادق ـ عليه السّلام ـ پرسيد: مهدي(عج) كه از فرزندان تو است كيست؟ فرمود: «مهدي پنجمين امام از فرزند امام هفتم است و وجود مقدسش از شما پنهان مي شود و براي شما بردن نام او جايز نيست».[6]

4. مرحوم صدوق در كتاب نامبرده از محمد بن عثمان بن عمري نقل مي كند كه گفت: برايم دستخطي (توقيع) پديدار شد كه با آن دستخط آشنا بودم به اين عبارت: «من سمّاني في مجمع من الناس فعليه لعنة الله؛[7] كسي كه در ميان اجتماع مردم، نام مرا ببرد، لعنت خدا بر او باد.»

ب) قسم دوّم روايات: برخي از روايات كه در اين مورد وارد شده به روشني دلالت دارد بر ترك نام بردن آن حضرت تا موقعي كه قيام كند و سراسر زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد نمايد اينك نمونه اي از روايات ذكر مي شود:

1. علامه مجلسي از محمد بن زياد ازدي نقل مي كند كه امام موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ هنگامي كه از امام قائم(عج) سخني به ميان آمد فرمود: «تولد حضرت قائم(عج) بر مردم پنهان است، نام بردن او براي آنان جايز نيست تا وقتي كه خداوند متعال او را ظاهر كند و به وسيله او زمين را همانگونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد نمايد».[8]

2. علامه مجلسي از حضرت عبدالعظيم حسني روايت مي كند كه امام هادي ـ عليه السّلام ـ درباره حضرت قائم(عج) فرمود: «ياد كردن حضرت قائم(عج) به نام جايز نيست تا وقتي كه نهضت كند و زمين را همان گونه كه پر از ظلم و جور شده پر از عدل و داد نمايد».[9]

3. مرحوم كليني، به سند خود از ابن هاشم داود بن قاسم جعفري نقل مي كند كه امام باقر ـ عليه السّلام ـ فرمود: «گواهي مي دهم به آمدن مردي از فرزندان امام عسكري ـ عليه السّلام ـ كه نام و كنيه اش برده نمي شود تا قيامش ظاهر گردد، زمين را همانگونه كه پر از جور شده پر از عدل و داد كند...».[10]

ج) قسم سوّم از روايات: برخي از روايات دلالت دارند كه نام بردن حضرت مهدي(عج) جايز نيست و عدم جواز به خاطر ترس از ضرر عنوان شده است به عنوان نمونه چند روايت ذكر مي شود:

1. مرحوم كليني از ابوعبدالله صالحي نقل مي كند كه گفت: پس از درگذشت امام حسن عسكري ـ عليه السّلام ـ اصحاب ما از من خواستند كه اسم و مكان حضرت مهدي(عج) را سؤال كنم (پس از سؤال) جواب آمد: «اگر آنها را به اسم حضرت مهدي(عج) آگاه سازيد آن را ظاهر مي سازند، اگر مكانش را بشناسند بر ضد او اقدام مي كنند».[11]

محدث بزرگ شيخ حر عاملي پس از نقل اين حديث مي گويد: «اين حديث دلالت دارد كه نهي ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ از نام بردن حضرت مهدي(عج) به خصوص مواردي است كه خوف از ضرر و بروز فساد باشد. [12]

2. و نیز مرحوم كليني نقل مي كند: كه شخصي از محمد بن عثمان (نايب خاص دوّم) پرسيد: آيا جانشين حضرت امام حسن عسكري ـ عليه السّلام ـ را ديده اي؟ در پاسخ گفت: آري به خدا سوگند، تا اين كه پرسيد اسمش چيست؟ در پاسخ گفت: پرسش از نام آن حضرت بر شما حرام است اين را از نزد خود نمي گويم... حكم امام را گفتم، زيرا از زمام داران وقت تصور مي كنند كه حضرت امام حسن عسكري ـ عليه السّلام ـ از دنيا رفت و فرزندي به جاي نگذاشت تا اين كه گفت: هرگاه نام حضرت مهدي(عج) برده شود نتيجه اش طلب كردن (دشمنان) از اوست، بپرهيزيد از خدا و از اين مطلب دم فرو بنديد».[13]

اين روايت همانند رواياتی است كه با صراحت و روشني دلالت دارد بر اين كه نهي از نام بردن حضرت، به خاطر ترس از رسيدن ضرر به آن بزرگوار است، چه آنكه وقتي نام او شناخته شد، دنبالش به جستجو خواهند پرداخت از اين رو امام ـ عليه السّلام ـ از بردن نام آن حضرت نهي فرموده تا كسي كه آن را نمي داند به آن مطلع نشود، لذا كسي كه مي داند بر او اظهار آن نام حرام است.

3. علامه مجلسي نقل مي كند كه ابوخالد كابلي گفت: هنگامي كه امام سجاد ـ عليه السّلام ـ از دنيا رفت به حضور امام باقر ـ عليه السّلام ـ رسيدم... عرض كردم پدرت حضرت مهدي(عج) را برايم چنان توصيف كرده كه اگر او را در راهي ببينيم دستش را مي گيرم. حضرت فرمود: منظورت چيست؟ گفتم مي خواهم نام حضرت را برايم بگويي تا او را بنام بشناسم. فرمود: «... از مطالبي سؤال مي كني كه اگر فرزندان حضرت فاطمه ـ سلام الله عليها ـ او را مي شناختند حرص آن را داشتند كه او (حضرت مهدي(عج) ) را قطعه قطعه كنند».[14]

اين كه حضرت مي فرمايد اگر فرزندان فاطمه ـ عليها السلام ـ او را مي شناختند. دلالت دارد بر اين كه عدّه اي از آنها قصد ضرر رساندن به حضرت را داشتند تا چه رسد به غير آنها، از اين رو امام باقر ـ عليه السّلام ـ آن حضرت را به نام ياد نكرد تا نامش پوشيده بماند و شناخته نشود. بنابراين، روايات قسم سوّم بيانگر اين است كه ذكر نكردن اسم واقعي حضرت به خاطر امر تعبّدي خاص نيست بلكه تنها به خاطر تقيه مي باشد.

د) قسم چهارم از روايات: روايات فراوان وجود دارند كه دلالت دارند خود ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ يا اصحاب شان در موارد متعددي حضرت مهدي(عج) را به نام ياد كرده اند كه دو موردش ذكر مي شود:

1. صدوق از كليني و او از اعلان بن رازي و او از بعضي اصحاب نقل مي كند: «وقتي همسر حضرت امام عسگري ـ عليه السّلام ـ باردار شد، امام حسن ـ عليه السّلام ـ به او فرمود: به زودي پسري را حمل مي كني كه نامش «محمد» است قائم بعد از من اوست».[15]

2. صدوق نيز نقل مي كند كه جابر بن عبدالله انصاري گفت: «در نزد فاطمه زهرا ـ عليها السّلام ـ صحيفه يافتم كه در آن نام ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ از فرزندانش مذكور بود آنگاه جابر آنها را به رديف خواند تا گفت: ابوالقاسم فرزند امام حسن عسكري، حجت خدا بر آفريده هايش كه قائم است، مادرش نرجس نام داشت».[16]

اين روايات دليل آن است كه نام بردن حضرت مهدي(عج) به طور كلي در همه جا و همه حالات ممنوع و حرام نيست.

نظريه علامه حر عاملي

 محدث معروف شيخ حر عاملي، در آخر باب 33 از ابواب امر به معروف و نهي از منكر مي گويد: «درباره تصريح به نام حضرت مهدي(عج) ، امر به نام بردن آن حضرت به طور عموم، يا خصوص يا صراحت، يا با اشاره ابتدائاً و يا به عنوان تقرير و بيان كردن، در روايات و زيارت ها و دعاها و تعقيبات نماز و تلقين ميت و... جداً فراوان است».[17]

در پاورقي وسائل الشيعه نيز بيان كرده كه: جماعتي از علماء ما، در كتاب حديث، اصول، كلام و... تصريح به نام حضرت مهدي(عج) كرده اند از جمله علامه حلّي، محقق، مقداد، سيد مرتضي، شيخ مفيد، ابن طاووس و... مي باشند ولي علمايي كه نام بردن آن حضرت را حرام دانسته كم هستند.[18]

جاي هيچ گونه ترديدي نيست كه قول به حرمت نام بردن امام زمان(عج) تعبداً سخني خالي از تحقيق است. گرچه برخي از بزرگان به آن تصريح نموده اند ولي ظاهر آن است كه ممنوعيت نام بردن حضرت بستگي به وجود ملاك تقيه دارد ولي در غير موارد تقيه مانند امثال زمان ما، بنابر تحقيق حرام نيست.

نقد كلام علامه مجلسي

 آيت الله مكارم در مورد، آنچه علامه مجلسي پس از ذكر برخي روايات كه در دلالت بر ممنوعيت نام بردن حضرت تا هنگام ظهورش دارد، مي گويد: «قول به اين كه لحن روايات صراحت دارند كه حرمت نام بردن امام زمان ـ عليه السّلام ـ بخصوص زمان غيبت صغري نيست كه بعضي آن را به اتكاء برخي علل استنباط كرده و با استبعاد وهمي اختصاص به اين زمان داده اند.» جداً مردود است زيرا اين اختصاص به اتكاء علل استنباط شده و استبعاد وهمي نيست بلكه در روايات فراوان ديگر، تصريح به عدم اختصاص ممنوعيت بردن نام آن حضرت به عصر غيبت صغري شده است، به اضافه رواياتي كه به روشني دلالت بر جوزا و تصريح به نام حضرت دارند. (مانند روايات قسم چهارم).

نتيجه: حرمت نام بردن حضرت ولي عصر(عج) در صورت خوف، ضرر رسيدن به وي، و يا طبق ملاك هاي تقيه، مي باشد در غير اين موارد به چند دليل جايز است:

1. حرمت در مورد تقيه، جواز در غير آن موارد، يگانه راه جمع بين روايات و حمل كردن روايات مطلق بر روايات مقيد مي باشد، روايات مطلق همان قسم اول از روايات و روايات قسم دوّم (از جهت خوف مطلق بودند) به وسيله قسم سوّم كه دلالت داشتند بر اين كه حرمت نام بردن حضرت مهدي(عج) بستگي به موارد تقيه دارد، مقيد مي گردد. نتيجه اين كه منظور از عدم جواز نام بردن، در قسم اول و دوّم از روايات در مورد تقيه است.

و اگر اين راه را نپذيريم وقتي كه قسم اول و دوّم از روايات با قسم سوّم تعارض كردند از اعتبار ساقط مي شوند كه در اين صورت اصل جواز نام بردن مي شود. و اگر قايل به تخيير هم شويم در اين صورت نيز حكم به جواز تصريح به نام حضرت مهدي(عج) خواهد بود. بهترين دليل بر صحيح بودن اين راه جمع، قسم چهارم از روايات است كه دلالت صريح بر جواز نام بردن حضرت داشتند. البتّه فتواي بسياري از فقهاء، طبق قسم چهارم از روايات است چگونه در مقام تعارض غير قسم چهارم از روايات را بر قسم چهارم ترجيح دهيم؟ بنابراين بهترين راه حل همين جمع بين روايات است كه ذكر گردید.

2. احاديث فراوان از طريق اهل بيت ـ عليهم السلام ـ وارد شده كه در آنها تصريح شده كه اسم مهدي(عج) اسم پيامبر ـ عليه السّلام ـ و كنيه اش همان كنيه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي باشد. اين خود در رديف نام بردن امام زمان(عج) است. زيرا ظاهر بعضي از روايات ممنوعيت نام حضرت را طوري دانسته كه افراد مورد خطاب اسم آن حضرت را ندانند كه چيست نه اين كه محض تلفظ به نام حضرت ممنوع باشد.

گر چه برخي از اخبار دلالت بر ممنوعيت نام حضرت دارد ولي اين روايات با بعضي ديگر از رواياتي كه تنها تلفظ به نام امام(عج) را حرام مي دانند منافات دارد.

بنابراين نام مبارك حضرت مهدي(عج) كه عبارت از محمد(عج) فرزند امام حسن عسكري ـ عليه السّلام ـ مي باشد در امثال زمان ما كه از اين جهات مورد تقيه نيست جايز است. نظر عالم بزرگوار علي بن اربلي نيز حرمت تلفظ نام حضرت در موارد تقيه و خوف است و مي گويد: فتواي من اين است كه منع تلفظ به نام مهدي(عج) از روي تقيه بوده است ولي اكنون اشكالي ندارد.[19]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ حضرت مهدي(عج) فروغ تابان، محمد محمدي اشتهاردي، انتشارات مسجد جمكران، چاپ اول، تابستان 76، ص161ـ137.

2ـ نجم الثاقب، ميرزا حسين طبري نوري، انتشارات مسجد جمكران، چاپ سوّم، پائيز 78، ص105ـ95.

3ـ يكصد پرسش و پاسخ پيرامون امام زمان(عج) عليرضا رجالي، انتشارات نبوغ چاپ اول، 1375، ص66ـ64.

 


[1]. مكارم شيرازي، ناصر، القواعد الفقهيه، قم، منشورات دارالعلم، ج3، ص124ـ136. (تمام پاسخ به صورت ترجمه و تلخيص است).

[2]. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، چاپ قديم، ج13.

[3]. حر عاملي، وسائل الشيعه، تهران، مكتبة الاسلامية مطبعة الاسلامية، چاپ پنجم، 1401ق، ج11، ص487، باب 33، ذيل ح7، كتاب امر به معروف و نهي از منكر، و آخر باب ص492.

[4]. همان، ح4.

[5]. همان، ح5.

[6]. همان، ح11.

[7]. همان، ح13.

[8]. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، من طبع امين الضرب، ج13، ص8.

[9]. بحارالانوار، همان.

[10]. وسائل الشيعه، همان، ح3.

[11]. همان، ح7.

[12]. همان، ذيل ح7.

[13]. همان، ح7.

[14]. بحارالانوار، همان، ص8.

[15]. وسائل الشيعه، همان، ح17.

[16]. همان، ح18، ح19، 20، 22، 23، 15 و 16.

[17]. همان، ص492.

[18]. همان.

[19]. علامه اربلي، كشف الغمه، تبريز، مكتبة بني هاشمي، ج2، ص520.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
16 امرداد 01
بازدید
۹۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.