هور قليا در خصوص آقا امام زمان ـ عليه السلام ـ يعني چه؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

هور قليا در خصوص آقا امام زمان ـ عليه السلام ـ يعني چه؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

کلمه هورقليا صرف نظر از معناي لغوي و اصطلاحي آن، در عقايد مکتب شيخيه ـ که به طور اختصار مورد معرّفي قرار خواهد گرفت ـ به مسأله حيات و بقاي امام زمان ـ عليه السلام ـ ارتباط پيدا مي کند و پيروان اين مکتب عقيده خود را در مورد زندگاني حضرت مهدي ـ عليه السلام ـ در عصر غيبت کبري در سايه تفسير و تبيين خاصّي که از اين لفظ دارند، بيان مي کنند. بنابراين موضوعي که در راستاي پاسخ به اين سئوال مورد بررسي قرار خواهد گرفت، در واقع ديدگاه پيروان مکتب شيخيه در خصوص کيفيت حيات حضرت صاحب الامر ـ عليه السلام ـ است.

براي اينکه بتوانيم به پاسخ واضح و روشني به سئوال مطرح شده دست يابيم، لازم است که در ابتدا برخي الفاظ و اصطلاحات اين مبحث را مورد دقت قرار دهيم:

مکتب شيخيه

اين مکتب ديني که آن را «کشفيه» يا «پايين سري» نيز مي خوانند در اوايل قرن 13ق، توسط احمد احسايي (1166 ـ 1241ق) پايه گذاري شد که بعدها تفکرات بابيّت و بهائيت در امتداد اين مکتب شکل گرفت. ويژگي عمده اين مکتب که در واقع يکي از مهم ترين انديشه هاي شيخ احمد احسايي است، مسأله بدن هور قليايي است که به عقيده ايشان اين بدن در شهر «جابلقا و جابرسا» قرار دارد. شيخ احمد با ملاحظه اين مبنا، سه مسأله «معراج جسماني پيامبر» «معاد جسماني» و «حيات طولاني امام زمان ـ عليه السلام ـ» را تحليل نموده است.[1] که سئوال مورد بحث ما با مسأله سوم مورد نظر شيخ احمد ارتباط پيدا مي کند.

هورقليا

اين لغت ظاهرا از کلمه عبري «هبل قرنيم» گرفته شده که هبل به معني هواي گرم، تنفّس و بخار است و قرنيم نيز به معني درخشش و شعاع است که روي هم معني اين لغت تشعشع بخار مي شود. نخستين کسي که اين را بعد از اسلام در ادبيات ديني استعمال کرد، شيخ اشراق سهروردي (549 ـ 587ق) است.[2]

در اصطلاح شيخ احمد احسايي، هورقليا حدّ وسط بين عالم دنيا و ملکوت بوده و در اقليم هشتم قرار دارد.[3] به اين معنا که تمام عالم جسماني به هفت اقليم تقسيم مي شود و عالمي که خارج از اين عالم باشد، در اقليم هشتم است.[4]

عالم هور قليايي

با توجه به آنچه از نظرات عارفان و فيلسوفان اشراق به دست مي آيد، مراد از عالم هور قليايي همان عالم مثال است و چون عالم مثال به دو قسم عالم مثال اول و آخر تقسيم مي شود، گفته اند: عالم هور قيليايي داراي دو شهر جابلقا و جابرسا است که جابلقا همان برزخ قبل از دنيا (عالم مثال اول) است و جابرسا، برزخ بين دنيا و آخرت (عالم مثال آخر) است که انسان پس از مرگ به آنجا رفته و از آنجا به قيامت کبري مي رود.[5]

بدن هور قيليايي

به عقيده شيخيه، بدن هور قليايي در واقع بدن و جسم مثالي و برزخي است که داراي مادّه نيست ولي طول و عرض و عمق دارد و اين جسم، غير از جسم عنصري مربوط به عالم مادّه است. البته پيروان اين مکتب ميان جسم و جسد نيز فرق مي گذارند و براي هر يک تقسيماتي قائل اند که به جهت پرهيز از اطاله کلام از بحث در مورد آن ها صرف نظر مي کنيم.[6]

ديدگاه پيروان مکتب شيخيه در مورد زندگاني حضرت مهدي ـ عليه السلام ـ

شيخ احمد احسايي معتقد است که امام زمان ـ عليه السلام ـ زنده است ولي با بدن هور قليايي درعالم هور قليا زندگي مي کند.[7]

شيخ احمد احسايي معتقد است که امام زمان ـ عليه السلام ـ در هنگام غيبت در عالم هور قليا است و هر گاه بخواهد به اقاليم سبعه (عالم مادي) تشريف بياورد، صورتي از صورت هاي اهل اين تعاليم را مي پوشد و کسي او را نمي شناسد. جسم و زمان و مکان ايشان لطيف تر از عالم اجسام بوده و از عالم مثال است.[8]

پر واضح است که نظر پيروان مکتب شيخيه در اين خصوص با ديدگاه شيعه مبني بر حضور جسماني و زندگي عادّي امام زمان ـ عليه السلام ـ در روي زمين و بين انسان ها البته در پس پرده غيبت و نه با بدن هور قليايي در عالم هور قليا در تقابل است. به همين جهت هم اکنون در نقد ديدگاه شيخيه برخي از اشکالات وارد بر اين نظريه را مطرح مي کنيم:

1. اولين اشکالي که بر ادّعاي شيخيه مبني بر زندگي کردن امام زمان ـ عليه السلام ـ با بدن هور قليا وارد است، اين است که سخن ايشان صرفا يک ادّعاي بدون دليل است و هيچ گونه دليل عقلي و نقلي متقني براي اثبات آن ارائه نگرديده است.

2. ديدگاه شيخيه در مورد زندگي حضرت مهدي ـ عليه السلام ـ در عالم هور قليا در واقع به انکار وجود حضرت در روي زمين مي انجامد چرا که زندگي با بدن غير عنصري و غير مادي مانند زندگي مردگان درعالم برزخ است در حالي که عدم وجود وحضور حضرت در روي زمين با احاديث بسياري چون «لولا الحجة لساخت الأرض بأهلها».[9] و با دلايل عقلي که ضرورت وجود امام زمان ـ عليه السلام ـ را در اين عالم اثبات مي کند، سازگاري ندارد.

3. شيخ احمد احسايي عالم هور قليا را (که طبق ما حصل اقوال اشراقيون همان عالم مثال است) حدّ وسط بين دنيا و ملکوت معرّفي مي کند در حالي که عالم ملکوت همان عالم مثال است و اين ديدگاه از عدم درک معناي صحيح عالم ملکوت يا خلط بين ملکوت و جبروت نشأت مي گيرد.

4. عقايد و ديدگاه هاي شيخ احمد احسايي در نهايت منجر به پيدايش مذاهب ضالّه اي چون بابيّت و بهائيت گرديد که اين نتايج و ثمرات، خود مدرک خوبي بر ضعف و سستي ديدگاههاي زير بنايي آنهاست.

نتيجه

مفهوم هورقليا در خصوص امام زمان ـ عليه السلام ـ بر مي گردد به ديدگاه پيروان مکتب شيخيه در مورد کيفيت حيات حضرت مبني بر اينکه ايشان در عصر غيبت کبري زنده اند ولي با جسم مادّي و در روي زمين زندگي نمي کنند بلکه با يک بدن هور قليايي که شرح آن گذشت در عالم هور قليا زندگي مي کنند و هرگاه بخواهند به ميان انسان ها بيايند يکي از صورت هاي مادّي عالم مادّه را مي پوشند و به ميان انسان مي آيند بدون اينکه کسي ايشان را بشناسد.

 


[1]. ارشاد العوام، ج2، ص151.

[2]. دهخدا؛ لغت نامه، برهان قاطع، ج4، ص2391، پاورقي.

[3]. جوامع الکلم، رساله 9، ص1، پاورقي.

[4]. انوارية، ص244.

[5]. فرهنگ فرق اسلامي، ص266، تاريخ فلسفه اسلامي، ص105، مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج2، ص254، مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج1، ص494، شرح حکمة الاشراق، ص574؛ انواريه، ص244؛ مفاتيح الاعجاز، ص134.

[6]. ر.ک: مجموعه الرسائل، ج6، ص213.

[7]. ارشاد العوام، ج2، ص151، پاورقي.

[8]. جوامع الکلم، رساله رشتيه، قسمت سوم، ص100، پاورقي.

[9]. مستدرک سفينه البحار، ج5، ص278.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
16 امرداد 01
بازدید
۵۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.