تاريخچه مسجد جمکران به کدام دوره مي رسد؟ و نقش چاه مقدس در اين مسجد چيست؟
تاريخچه مسجد جمکران به کدام دوره مي رسد؟
پرسش
پاسخ
يکي از مکان هاي مقدس و منتسب به امام زمان (عج) مسجد مقدس جمکران است که در شش کيلومتري شهر مذهبي قم قرار دارد. اين مسجد بيش از يک هزار سال پيش به فرمان آن حضرت تأسيس گرديد که جلوه گاه عنايات و کرامات امام زمان (عج) و ميعادگاه منتظران و شيفتگان قائم آل محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است.
مرحوم ميرزا حسين نوري در کتاب نجم الثاقب[1] درباره تاريخچه تأسيس مسجد جمکران میگوید:
شيخ فاضل حسن بن حسن قمي، معاصر شيخ صدوق، در کتاب تاريخ قم از کتاب مونس الحزين في معرفة الحق و اليقين (از تأليفات شيخ صدوق) بناي مسجد جمکران را با اين عبارت نقل کرده است:
شيخ عفيف صالح حسن بن مثله جمکراني مي گويد: من شب سه شنبه 17 ماه مبارک سال 393ق در خانه خود خوابيده بودم که ناگاه جماعتي به در خانه من آمدند و مرا از خواب بيدار کردند و گفتند برخيز و خواسته امام مهدي(عج) را اجابت کن که تو را مي خواند. آنها مرا به محلي که اکنون مسجد (جمکران) است آوردند.[h1]
حضرت مهدي مرا به نام خواندند و فرمودند: «برو به حسن بن مسلم بگو: اين جا زمين شريفي است و حق تعالي اين زمين را از زمين هاي ديگر برگزيده و شريف کرده است تو آن را گرفته به زمين خود ملحق کرده اي...».
حسن بن مثله عرض کرد: سيد و مولاي من! مرا در اين باره نشاني لازم است؛ زيرا مردم سخن مرا بدون نشانه و دليل نمي پذيرند. امام فرمودند: «تو برو رسالت خود را انجام بده، ما در اين جا، علامتي مي گذاريم که گواه گفتار تو باشد. برو به نزد سيد ابوالحسن و بگو تا بيايد و آن مرد را بياورد و منفعت چندساله را از او بگيرد و به ديگران دهد تا بناي مسجد بنهند و باقي وجوه را از رهق[2] به ناحيه اردهال که ملک ماست، بياورد و مسجد را تمام کند و نصف رهق را بر اين مسجد وقف کرديم که هر ساله وجوه آن را بياورند و صرف عمارت مسجد کنند. مردم را بگو تا به اين (مکان روي بياورند) و چهار رکعت نماز در اين جا بگذارند: دو رکعت تحيّت مسجد در هر رکعتي يک بار سوره حمد و هفت بار سوره «قل هو الله احد» (بخوانند) و تسبيح رکوع و سجود را هفت بار بگويند؛ و دو رکعت نماز صاحب الزمان بگذارند، (به اين تربيت) که در هنگام خواندن سوره حمد چون به (اياک نعبد و اياک نستعين) برسند، آن را صد بار بگويند و بعد از آن، فاتحه را تا آخر بخوانند. رکعت دوم را نيز به همين طريق انجام دهند، تسبيح رکوع و سجود را نيز هفت بار بگويند. هنگامي که نماز تمام شد، تهليل (لااله الاالله) بگويند و تسبيح فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ را بگويند. آن گاه سر بر سجده نهاده، صد بار صلوات بر پيغمبر و آلش بفرستند». پس از آن، حضرت به من اشاره کردند که برو! چون مقداري راه پيمودم، مرا صدا کردند و فرمودند: «در گله جعفر کاشاني (چوپان) بُزي است، بايد آن بز را بخري؛ اگر مردم پولش را دادند با پول آنان خريداري کن وگرنه پولش را خودت بپرداز. فردا شب آن بز را بياور و در اين (محل) قرباني کن و گوشت آن را بر بيماران و کساني که مرض صعب العلاج دارند انفاق کن که حق تعالي همه را شفا دهد. آن بز أبلق است، موهاي بسيار دارد، هفت نشان سفيد و سياه، هر يکي به اندازه يک درهم، در دو طرف آن؛ سه نشان در يک طرف و چهار نشان در طرف ديگر است». آن گاه به راه افتادم.[3]
حسن بن مثله مي گويد: من به خانه رفتم و همه شب را در انديشه بودم تا صبح طلوع کرد، نماز صبح خواندم، به نزد علي منذر رفتم و قضيه را با او در ميان نهادم و همراه علي منذر به جايگاه ديشب رفتيم. پس او گفت: به خدا سوگند که نشان و علامتي را که امام فرموده بود، اين جا نهاده است و آن، (اين حدود مسجد) با ميخ ها و زنجيرها مشخص شده است. آن گاه به نزد سيد ابوالحسن الرضا رفتيم. چون به سراي وي رسيديم، غلامان ايشان گفتند: شما از جمکران هستيد؟ گفتيم: آري. پس گفتند: از اول (صبح) سيد ابوالحسن در انتظار شماست... . به حضورش رسيديم. گفت: اي حسن بن مثله! من خوابيده بودم شخصي در عالم رؤيا به من گفت: شخصي به نام حسن بن مثله، بامدادان از جمکران پيش تو خواهد آمد، آن چه بگويد اعتماد کن و گفتارش را تصديق کن. از خواب بيدار شدم و تا اين ساعت در انتظار تو بودم.
حسن بن مثله داستان را مشروحاً براي او نقل کرد. سيد ابوالحسن دستور داد بر اسب ها زين نهادند و به سوي ده جمکران رهسپار گرديدند. چون به نزديک ده رسيدند، جعفر (چوپان) را ديدند که گله اش را در کنار راه به چرا آورده بود. حسن بن مثله به ميان گله رفت و آن بز که از پشت گله مي آمد به سويش دويد. حسن بن مثله آن بز را گرفت. سپس آن را به جايگاه آوردند و سر بريدند. سيد ابوالحسن به محل معهود آمد و حسن بن مسلم را احضار کرد و منافع زمين را گرفت. آن گاه وجوه رهق را نيز از اهالي آن جا گرفتند و به بناي مسجد پرداختند. سيد ابوالحسن الرضا، زنجيرها و ميخ ها را به قم آورد و در خانه خود نگه داري کرد و هر بيمار صعب العلاجي اگر خود را به زنجيرها مي ماليد، شفا مي يافت.[4]
ابوالحسن محمد بن حيدر گفت: به طور مستفيض شنيدم، پس از آن که سيد ابوالحسن الرضا وفات کرد و در محله موسويان (خيابان آذر فعلي) مدفون شد، يکي از فرزندانش بيمار گرديد، داخل اطاق شد، سر صندوق را برداشت، ولي زنجيرها و ميخ ها را نيافت.[5]
جریان چاه
چاهی موجود در جمکران هیچ قداستی ندارد، تنها جهت ارائه عریضه و آسانی کار مردم درست شده و از آن رو که در روایات وارد شده عریضه را بر آب و رود روان یا... باید انداخت ایجاد گردیده است.
در گرفتاری ها و بلاها و ترس از ناحيه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ و ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ توصيه شده است که از دعا و توسل کمک گرفته شود. که يکي از راههای استمداد از خدا و تسکین عريضه نوشتن است. عريضه گاه خطاب به خداوند است و در آن فرد نيازمند ضمن اشاره به مشکل و حاجت مورد نظر خود به مقام و منزلت يکي از معصومين يا همه آنها در پيشگاه خداوند متوسل مي شود و يا اينکه مستقيماً به معصوم نوشته مي شود تا او بواسطه ارج و منزلتي که در نزد خداوند متعال دارد از خدا برآورده شدن آن حاجت و نياز را درخواست نمايد و در واقع واسطه بين خدا و بنده خدا بشود و يا اينکه خود معصوم بواسطه ولايت و قدرتي که از ناحيه پروردگار عالم به او عطا شده است، به اذن خداوند مهربان اين نياز و گرفتاري را برطرف سازد. بديهي است که هيچ یکی از اين امور با قيودي که با آنها ذکر شد به اموري نظير شرک و بت پرستي و بدعت منتهي نمي شوند. در روايات و احاديث زيادي به عريضه نويسي به عنوان يکي از راه هاي توسل اشاره شده است که دو نمونه از آن را مي آوريم:
امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «هرگاه کسي حاجت و درخواستي از خداوند متعال داشته باشد و يا از موضوعي در هراس باشد آن را به اين ترتيب که بيان مي شود بر روي کاغذي بنويسد و در آب جاري و يا در چاه عميقي بيندازد...».[6]
و نقل شده: «هر کس حاجتي دارد، آنچه را که ذکر مي شود در يک قطعه کاغذي بنويسد و در ضريح يکي از ائمه و يا در نهر آب و يا در چاپ آب بيندازد».[7]
از این روايات فهميده مي شود که عريضه نوشتن و در چاه انداختن يکي از راه هاي توسل است و چاه جمکران هم فقط به خاطر اينکه نزديک جمکران مي باشد مردم بعد از بجا آوردن اعمال مسجد حاجت هاي خود را نوشته و درون آن چاه مي اندازند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ عريضه نويسي، سيدصادق سيدنژاد، چاپ انتشارات مسجد مقدس جمکران.
2ـ آيين نيايش، ابراهيم غفاري، چاپ انتشارات آستان قدس رضوي.
[1]. اين کتاب به دستور ميرزاي شيرازي توسط ميرزا حسين نوري به رشته تحرير درآمد و ميرزاي شيرازي در تقريظ خود از آن تمجيد کرده و نوشته: «اين کتابي است در نهايت تماميت و متانت...». ر. ک: ميرزا حسين طبرسي نوري، نجم الثاقب، قم، انتشارات مسجد جمکران، چاپ نهم، 1384ش، ص5.
[2]. رهق از قراء معروف و معمور، و به کاشان نزديک تر از قم است، لکن از توابع قم است، تقريباً به مسافت ده فرسخ. به نقل از: کچويي قمي، انوارالمشعشعين، قم، انتشارات کتابخانه آيت الله مرعشي نجفي، چاپ اول، 1381ش، ج1، ص470، پاورقي؛ و ميرزا حسين نوري، همان، ص 391.
[3]. همان، ص391ـ392.
[4]. ميرزا حسين نوري، همان، ص383ـ388؛ مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بيروت، دار احياء التراث العربي، چاپ سوم، 1403ق، ج53، ص230ـ233؛ و ناصر الشريعه، تاريخ قم، قم، چاپ حکمت، بي تا، ص148ـ152.
[5]. ميرزا حسين نوري، همان، ص387.
[6]. قمي، شيخ عباس، کليات منتهي الامال، نشر الهادي، چاپ اول، 1376ش، ص927.
[7]. همان، ص89.
[h1]از این جمله عالم بیداری به دست نمی آید بلکه با عالم خواب و رؤیا بشتر مناسبت دارد. زیرا اگر در بیداری بود این همه جمعیت که حسن بن مثله را از خواب بیدار کرده و به نزد امام(عج) برده است همگی باید این مطلب را نقل می کردند...
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 16 امرداد 01
- بازدید
- ۵۱
تاريخچه مسجد جمکران به کدام دوره مي رسد؟
- نشان کردن
پرسش
تاريخچه مسجد جمکران به کدام دوره مي رسد؟ و نقش چاه مقدس در اين مسجد چيست؟
پاسخ
يکي از مکان هاي مقدس و منتسب به امام زمان (عج) مسجد مقدس جمکران است که در شش کيلومتري شهر مذهبي قم قرار دارد. اين مسجد بيش از يک هزار سال پيش به فرمان آن حضرت تأسيس گرديد که جلوه گاه عنايات و کرامات امام زمان (عج) و ميعادگاه منتظران و شيفتگان قائم آل محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ است.
مرحوم ميرزا حسين نوري در کتاب نجم الثاقب[1] درباره تاريخچه تأسيس مسجد جمکران میگوید:
شيخ فاضل حسن بن حسن قمي، معاصر شيخ صدوق، در کتاب تاريخ قم از کتاب مونس الحزين في معرفة الحق و اليقين (از تأليفات شيخ صدوق) بناي مسجد جمکران را با اين عبارت نقل کرده است:
شيخ عفيف صالح حسن بن مثله جمکراني مي گويد: من شب سه شنبه 17 ماه مبارک سال 393ق در خانه خود خوابيده بودم که ناگاه جماعتي به در خانه من آمدند و مرا از خواب بيدار کردند و گفتند برخيز و خواسته امام مهدي(عج) را اجابت کن که تو را مي خواند. آنها مرا به محلي که اکنون مسجد (جمکران) است آوردند.[h1]
حضرت مهدي مرا به نام خواندند و فرمودند: «برو به حسن بن مسلم بگو: اين جا زمين شريفي است و حق تعالي اين زمين را از زمين هاي ديگر برگزيده و شريف کرده است تو آن را گرفته به زمين خود ملحق کرده اي...».
حسن بن مثله عرض کرد: سيد و مولاي من! مرا در اين باره نشاني لازم است؛ زيرا مردم سخن مرا بدون نشانه و دليل نمي پذيرند. امام فرمودند: «تو برو رسالت خود را انجام بده، ما در اين جا، علامتي مي گذاريم که گواه گفتار تو باشد. برو به نزد سيد ابوالحسن و بگو تا بيايد و آن مرد را بياورد و منفعت چندساله را از او بگيرد و به ديگران دهد تا بناي مسجد بنهند و باقي وجوه را از رهق[2] به ناحيه اردهال که ملک ماست، بياورد و مسجد را تمام کند و نصف رهق را بر اين مسجد وقف کرديم که هر ساله وجوه آن را بياورند و صرف عمارت مسجد کنند. مردم را بگو تا به اين (مکان روي بياورند) و چهار رکعت نماز در اين جا بگذارند: دو رکعت تحيّت مسجد در هر رکعتي يک بار سوره حمد و هفت بار سوره «قل هو الله احد» (بخوانند) و تسبيح رکوع و سجود را هفت بار بگويند؛ و دو رکعت نماز صاحب الزمان بگذارند، (به اين تربيت) که در هنگام خواندن سوره حمد چون به (اياک نعبد و اياک نستعين) برسند، آن را صد بار بگويند و بعد از آن، فاتحه را تا آخر بخوانند. رکعت دوم را نيز به همين طريق انجام دهند، تسبيح رکوع و سجود را نيز هفت بار بگويند. هنگامي که نماز تمام شد، تهليل (لااله الاالله) بگويند و تسبيح فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ را بگويند. آن گاه سر بر سجده نهاده، صد بار صلوات بر پيغمبر و آلش بفرستند». پس از آن، حضرت به من اشاره کردند که برو! چون مقداري راه پيمودم، مرا صدا کردند و فرمودند: «در گله جعفر کاشاني (چوپان) بُزي است، بايد آن بز را بخري؛ اگر مردم پولش را دادند با پول آنان خريداري کن وگرنه پولش را خودت بپرداز. فردا شب آن بز را بياور و در اين (محل) قرباني کن و گوشت آن را بر بيماران و کساني که مرض صعب العلاج دارند انفاق کن که حق تعالي همه را شفا دهد. آن بز أبلق است، موهاي بسيار دارد، هفت نشان سفيد و سياه، هر يکي به اندازه يک درهم، در دو طرف آن؛ سه نشان در يک طرف و چهار نشان در طرف ديگر است». آن گاه به راه افتادم.[3]
حسن بن مثله مي گويد: من به خانه رفتم و همه شب را در انديشه بودم تا صبح طلوع کرد، نماز صبح خواندم، به نزد علي منذر رفتم و قضيه را با او در ميان نهادم و همراه علي منذر به جايگاه ديشب رفتيم. پس او گفت: به خدا سوگند که نشان و علامتي را که امام فرموده بود، اين جا نهاده است و آن، (اين حدود مسجد) با ميخ ها و زنجيرها مشخص شده است. آن گاه به نزد سيد ابوالحسن الرضا رفتيم. چون به سراي وي رسيديم، غلامان ايشان گفتند: شما از جمکران هستيد؟ گفتيم: آري. پس گفتند: از اول (صبح) سيد ابوالحسن در انتظار شماست... . به حضورش رسيديم. گفت: اي حسن بن مثله! من خوابيده بودم شخصي در عالم رؤيا به من گفت: شخصي به نام حسن بن مثله، بامدادان از جمکران پيش تو خواهد آمد، آن چه بگويد اعتماد کن و گفتارش را تصديق کن. از خواب بيدار شدم و تا اين ساعت در انتظار تو بودم.
حسن بن مثله داستان را مشروحاً براي او نقل کرد. سيد ابوالحسن دستور داد بر اسب ها زين نهادند و به سوي ده جمکران رهسپار گرديدند. چون به نزديک ده رسيدند، جعفر (چوپان) را ديدند که گله اش را در کنار راه به چرا آورده بود. حسن بن مثله به ميان گله رفت و آن بز که از پشت گله مي آمد به سويش دويد. حسن بن مثله آن بز را گرفت. سپس آن را به جايگاه آوردند و سر بريدند. سيد ابوالحسن به محل معهود آمد و حسن بن مسلم را احضار کرد و منافع زمين را گرفت. آن گاه وجوه رهق را نيز از اهالي آن جا گرفتند و به بناي مسجد پرداختند. سيد ابوالحسن الرضا، زنجيرها و ميخ ها را به قم آورد و در خانه خود نگه داري کرد و هر بيمار صعب العلاجي اگر خود را به زنجيرها مي ماليد، شفا مي يافت.[4]
ابوالحسن محمد بن حيدر گفت: به طور مستفيض شنيدم، پس از آن که سيد ابوالحسن الرضا وفات کرد و در محله موسويان (خيابان آذر فعلي) مدفون شد، يکي از فرزندانش بيمار گرديد، داخل اطاق شد، سر صندوق را برداشت، ولي زنجيرها و ميخ ها را نيافت.[5]
جریان چاه
چاهی موجود در جمکران هیچ قداستی ندارد، تنها جهت ارائه عریضه و آسانی کار مردم درست شده و از آن رو که در روایات وارد شده عریضه را بر آب و رود روان یا... باید انداخت ایجاد گردیده است.
در گرفتاری ها و بلاها و ترس از ناحيه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ و ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ توصيه شده است که از دعا و توسل کمک گرفته شود. که يکي از راههای استمداد از خدا و تسکین عريضه نوشتن است. عريضه گاه خطاب به خداوند است و در آن فرد نيازمند ضمن اشاره به مشکل و حاجت مورد نظر خود به مقام و منزلت يکي از معصومين يا همه آنها در پيشگاه خداوند متوسل مي شود و يا اينکه مستقيماً به معصوم نوشته مي شود تا او بواسطه ارج و منزلتي که در نزد خداوند متعال دارد از خدا برآورده شدن آن حاجت و نياز را درخواست نمايد و در واقع واسطه بين خدا و بنده خدا بشود و يا اينکه خود معصوم بواسطه ولايت و قدرتي که از ناحيه پروردگار عالم به او عطا شده است، به اذن خداوند مهربان اين نياز و گرفتاري را برطرف سازد. بديهي است که هيچ یکی از اين امور با قيودي که با آنها ذکر شد به اموري نظير شرک و بت پرستي و بدعت منتهي نمي شوند. در روايات و احاديث زيادي به عريضه نويسي به عنوان يکي از راه هاي توسل اشاره شده است که دو نمونه از آن را مي آوريم:
امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «هرگاه کسي حاجت و درخواستي از خداوند متعال داشته باشد و يا از موضوعي در هراس باشد آن را به اين ترتيب که بيان مي شود بر روي کاغذي بنويسد و در آب جاري و يا در چاه عميقي بيندازد...».[6]
و نقل شده: «هر کس حاجتي دارد، آنچه را که ذکر مي شود در يک قطعه کاغذي بنويسد و در ضريح يکي از ائمه و يا در نهر آب و يا در چاپ آب بيندازد».[7]
از این روايات فهميده مي شود که عريضه نوشتن و در چاه انداختن يکي از راه هاي توسل است و چاه جمکران هم فقط به خاطر اينکه نزديک جمکران مي باشد مردم بعد از بجا آوردن اعمال مسجد حاجت هاي خود را نوشته و درون آن چاه مي اندازند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ عريضه نويسي، سيدصادق سيدنژاد، چاپ انتشارات مسجد مقدس جمکران.
2ـ آيين نيايش، ابراهيم غفاري، چاپ انتشارات آستان قدس رضوي.
[1]. اين کتاب به دستور ميرزاي شيرازي توسط ميرزا حسين نوري به رشته تحرير درآمد و ميرزاي شيرازي در تقريظ خود از آن تمجيد کرده و نوشته: «اين کتابي است در نهايت تماميت و متانت...». ر. ک: ميرزا حسين طبرسي نوري، نجم الثاقب، قم، انتشارات مسجد جمکران، چاپ نهم، 1384ش، ص5.
[2]. رهق از قراء معروف و معمور، و به کاشان نزديک تر از قم است، لکن از توابع قم است، تقريباً به مسافت ده فرسخ. به نقل از: کچويي قمي، انوارالمشعشعين، قم، انتشارات کتابخانه آيت الله مرعشي نجفي، چاپ اول، 1381ش، ج1، ص470، پاورقي؛ و ميرزا حسين نوري، همان، ص 391.
[3]. همان، ص391ـ392.
[4]. ميرزا حسين نوري، همان، ص383ـ388؛ مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بيروت، دار احياء التراث العربي، چاپ سوم، 1403ق، ج53، ص230ـ233؛ و ناصر الشريعه، تاريخ قم، قم، چاپ حکمت، بي تا، ص148ـ152.
[5]. ميرزا حسين نوري، همان، ص387.
[6]. قمي، شيخ عباس، کليات منتهي الامال، نشر الهادي، چاپ اول، 1376ش، ص927.
[7]. همان، ص89.
[h1]از این جمله عالم بیداری به دست نمی آید بلکه با عالم خواب و رؤیا بشتر مناسبت دارد. زیرا اگر در بیداری بود این همه جمعیت که حسن بن مثله را از خواب بیدار کرده و به نزد امام(عج) برده است همگی باید این مطلب را نقل می کردند...
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 16 امرداد 01
- بازدید
- ۵۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.