علت این که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: خداوند در روز قيامت روستاييان را عذاب مي کند، چیست؟
علت این که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: خداوند در روز قيامت روستاييان را عذاب مي کند، چیست؟
پرسش
پاسخ
در مورد عذاب روستاییان روایاتی وجود دارد که در آن روایات به سبب عذاب آنان نیز اشاره شده است:
1. رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «شش گروه به شش علت پيش از آن که به حسابشان رسيدگي شود داخل آتش خواهند شد: حاکمان به سبب ستمکاري، عرب به سبب تعصّب باطل، کدخدايان به سبب خودپسندي و تکبّر، بازرگانان به سبب غش و خيانت، روستاييان به سبب جهل و ناداني و علما و دانشمندان به سبب حسد».[1]
2. همچنين امام علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: «به راستي خداي عزوجل شش گروه را به شش خصلت عذاب مي کند: عرب را به علت تعصب بي جا، کدخدايان را به سبب گردن فرازي، حاکمان را به علت ستمگري، فقيهان را به دليل حسد، بازرگانان را به سبب غش و نادرستي، روستاييان را به علت جهل و ناداني».[2]
در این روایات به سبب عذاب روستاییان اشاره شده است که جهل و نادانی و عدم آگاهی آنان از مسائل معرفتی و عملی دین سبب میشود که وارد آتش شوند.
در قرآن کریم نيز به اين مطلب اشاره شده است که جهل و ناداني روستايیان و ب باديه نشينان آنها را به کفر و نفاق نزديک کرده است: «الأَعْرَابُ أَشَدُّ کفْرًا وَنِفَاقًا وَأَجْدَرُ أَلاَّ يَعْلَمُواْ حُدُودَ مَا أَنزَلَ اللّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَکيمٌ[3]»؛ باديه نشينان کفر و نفاقشان بيشتر است، و در غفلت از حدود آن چيزهايي که خدا بر پيغمبر خويش نازل کرده شايسته ترند، و خداي دانا شايسته کار است».
از آنجايي که خداي متعال وضع باديه نشينان را بيان مي کند و مي فرمايد کفر و نفاق اين طبقه از هر طبقه ديگر شديدتر است، این امر به خاطر دوري و محروميت شان از برکات اعتقادات و اصول دين و علم و ادب است.[4]
به همين منظور حتي ائمه ـ عليهم السلام ـ توصيه کرده اند که يکي از ويژگي هاي خوب محل زندگي شهرهاي بزرگ است. امام علي ـ عليه السلام ـ به حارث همداني فرمود: «در شهرهاي بزرگ سکونت کن که محل گردآمدن مسلمانان است و از جاهايي که مردمش نادان و درشت خوي اند دوري کن.[5]
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: «به شهرهاي بزرگ برويد، چون مردم هر شهري به سه چيز نياز دارند که در کار دنيا و آخرت خود به آنها رجوع کنند اگر آن سه چيز را نداشته باشند گرفتار نابساماني مي شوند؛ فقيهي دانا و پارسا و فرمانرواي نيکوکار و مطاع و پزشک حاذق و مطمئن».[6]
از سوي ديگر در جوامع روايي مشاهده مي کنيم که تا چه ميزان به مساله علم و تفکر و تعقل و دانش تأکيد و توصيه شده است. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: «راهنماي انسان عقل و خرد اوست کسي که خرد ندارد دين ندارد».[7]
رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: «تنها با عقل به نيکي ها مي توان رسيد و آنکه عقل ندارد از دين تهي است».[8]
خداوند متعال دين اسلام را بر اساس علم و تعقل پي ريزي کرده است و علم و تعقل را سايه فهم و بصيرت ديني دانسته است.[9]
در نتیجه ملاک و معيار، دانستن برنامه ها و احکام دين و عمل به آنها است و الا شخص اِعرابي خواهد بود؛ شهرنشينان جاهل به حدود الهي، به منزله اعراب و باديه نشينان بلکه بدتر از آنان هستند.[10]
پس نبايد از اين نکته غفلت کرد که آنچه مذمت شده اصل جهل و ناداني است نه روستايي بودن، يعني چه بسا شهرنشيني که در مباحث ديني و عمل به آموزه هاي اسلام ناآگاه است از يک روستايي ساده دل و پاک باتقوا، مقام و درجاتش خيلي پايين تر باشد.
اگر گروهي را سرزنش مي کنيم خوبان آنها را فراموش نکنيم روستانشيني و محيط اجتماعي، اختيار تکامل و رشد را از انسان نمي گيرد. مثلاً در قرآن انفاق خالصانه باديه نشينان بيشتر مورد تقدير و تمجيد قرار گرفته است.[11]
نتيجه
گرچه اعراب به معناي باديه نشين است ولي در اخبار و روايات اسلامي مفهوم وسيع تري پيدا کرده و به تعبيري ديگر مفهوم اسلامي آن با منطقه جغرافيايي آن بستگي ندارد، بلکه با طرز تفکر و منطقه فکري مربوط است آنها که دور از آداب و سنن و تعليم و تربيت اسلامي هستند هر چند شهرنشين باشند اعرابي اند و باديه نشينان آگاه و آشنا به آداب و سنن اسلامي اعرابي نيستند و حديث شريف که از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده مي فرمايد: کسي از شما که تفقه در دين نکند اعرابي است.[12]
يعني بر شما باد تفقه و فهميدن دين خداوند، مانند باديه نشينان نباشيد.[13]
بدون شک اگر روستانشينان را به حال خود رها کنند و دريچه اي از علوم و دانش هاي شهري و آيات کتب آسماني و تعليمات پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ و پيشوايان بزرگ را به سوي آنها نگشايند و کفر و نفاق به سرعت آنها را خواهد گرفت و آنها مخصوصا در برابر تعليم و تربيت، پذيرش بيشتري دارند. زيرا قلب هاي صاف و افکار دست نخورده در ميان آنان فراوان است و شيطنت ها و حيله گري هاي شهر در ميان آنها کمتر است.[14]
بنابراين، اين گونه روايات اولا به نحو کلي و عمومي صادق نيست به گونه اي که خطابش نسبت به همه باديه نشينان و روستاييان باشد. بلکه مراد شأنيت چنان افرادي که در اين مناطق زندگي مي کنند اين چنين است و مقتضاي دوري از شهرهاي بزرگ آن است که به عذاب نزديکتر هستند.
ثانيا آن نکته مهم که شايد سبب اين سخنان و روايات شده، آن است که به مقتضاي شرايط محيطي و فرهنگي و علمي مردم عشاير، جهل و ناداني و دوري از علوم ديني، بيش از جاهاي ديگر به چشم مي خورد و لازمه جهل و ناداني و عدم آگاهي سبب ضعف در اعتقادات اصيل دين و به دنبال آن عدم عمل به احکام الهي مي شود و سبب ترک اوامر و نواهي الهي مي گردد که خود باعث گرفتاري در قيامت مي شود.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه تفسير صافي، ملامحسن فيض کاشاني، ج3، نشر نويد اسلام، مترجم عقيقي بخشايشي، 1386ش، ص326.
2ـ تفسير جوامع الجامع،فضل بن الحسن طبرسي، ج2، موسسه نشر اسلامي، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1429ق، ص89.
[1]. شهيد ثاني، زين الدين بن علی، کشف الرّبیه، دارالمرتضوي للنشر، الطبعة الثالثة، 1390م، ص53.
[2]. صدوق، محمد بن بابويه، الخصال، ترجمه صادق حسن زاده، انتشارات ارمغان طوبي، 1384، ج1، ص451.
[3]. توبه / 97.
[4]. طباطبائی، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، قم، انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1386ش، ج9، ص502.
[5]. محمدي ري شهري، محمد، ترجمه ميزان الحکمه، قم، انتشارات دارالحديث، 1379ش، ج2، ص543.
[6]. همان.
[7]. همان، ج7، ص504.
[8]. مطهری، مرتضي، سيري در سيره نبوي، انتشارات صدرا، 1385ش، ص254.
[9]. کلینی، محمد بن يعقوب، اصول کافي، قم، انتشارات اسوه، 1375ش، ج1، ص502.
[10]. قرائتی، محسن، تفسير نور، نشر مرکز فرهنگي درس هايي از قرآن، 1383ش، ج5، ص131.
[11]. همان، ص133.
[12]. نراقي، مهدي، جامع السعادات، انتشارات قائم آل محمد(ص)، 1385ش، ج1، ص172.
[13]. همان.
[14]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج8، ص97.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 16 امرداد 01
- بازدید
- ۵۵
علت این که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: خداوند در روز قيامت روستاييان را عذاب مي کند، چیست؟
- نشان کردن
پرسش
علت این که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: خداوند در روز قيامت روستاييان را عذاب مي کند، چیست؟
پاسخ
در مورد عذاب روستاییان روایاتی وجود دارد که در آن روایات به سبب عذاب آنان نیز اشاره شده است:
1. رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «شش گروه به شش علت پيش از آن که به حسابشان رسيدگي شود داخل آتش خواهند شد: حاکمان به سبب ستمکاري، عرب به سبب تعصّب باطل، کدخدايان به سبب خودپسندي و تکبّر، بازرگانان به سبب غش و خيانت، روستاييان به سبب جهل و ناداني و علما و دانشمندان به سبب حسد».[1]
2. همچنين امام علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: «به راستي خداي عزوجل شش گروه را به شش خصلت عذاب مي کند: عرب را به علت تعصب بي جا، کدخدايان را به سبب گردن فرازي، حاکمان را به علت ستمگري، فقيهان را به دليل حسد، بازرگانان را به سبب غش و نادرستي، روستاييان را به علت جهل و ناداني».[2]
در این روایات به سبب عذاب روستاییان اشاره شده است که جهل و نادانی و عدم آگاهی آنان از مسائل معرفتی و عملی دین سبب میشود که وارد آتش شوند.
در قرآن کریم نيز به اين مطلب اشاره شده است که جهل و ناداني روستايیان و ب باديه نشينان آنها را به کفر و نفاق نزديک کرده است: «الأَعْرَابُ أَشَدُّ کفْرًا وَنِفَاقًا وَأَجْدَرُ أَلاَّ يَعْلَمُواْ حُدُودَ مَا أَنزَلَ اللّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَکيمٌ[3]»؛ باديه نشينان کفر و نفاقشان بيشتر است، و در غفلت از حدود آن چيزهايي که خدا بر پيغمبر خويش نازل کرده شايسته ترند، و خداي دانا شايسته کار است».
از آنجايي که خداي متعال وضع باديه نشينان را بيان مي کند و مي فرمايد کفر و نفاق اين طبقه از هر طبقه ديگر شديدتر است، این امر به خاطر دوري و محروميت شان از برکات اعتقادات و اصول دين و علم و ادب است.[4]
به همين منظور حتي ائمه ـ عليهم السلام ـ توصيه کرده اند که يکي از ويژگي هاي خوب محل زندگي شهرهاي بزرگ است. امام علي ـ عليه السلام ـ به حارث همداني فرمود: «در شهرهاي بزرگ سکونت کن که محل گردآمدن مسلمانان است و از جاهايي که مردمش نادان و درشت خوي اند دوري کن.[5]
امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: «به شهرهاي بزرگ برويد، چون مردم هر شهري به سه چيز نياز دارند که در کار دنيا و آخرت خود به آنها رجوع کنند اگر آن سه چيز را نداشته باشند گرفتار نابساماني مي شوند؛ فقيهي دانا و پارسا و فرمانرواي نيکوکار و مطاع و پزشک حاذق و مطمئن».[6]
از سوي ديگر در جوامع روايي مشاهده مي کنيم که تا چه ميزان به مساله علم و تفکر و تعقل و دانش تأکيد و توصيه شده است. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: «راهنماي انسان عقل و خرد اوست کسي که خرد ندارد دين ندارد».[7]
رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: «تنها با عقل به نيکي ها مي توان رسيد و آنکه عقل ندارد از دين تهي است».[8]
خداوند متعال دين اسلام را بر اساس علم و تعقل پي ريزي کرده است و علم و تعقل را سايه فهم و بصيرت ديني دانسته است.[9]
در نتیجه ملاک و معيار، دانستن برنامه ها و احکام دين و عمل به آنها است و الا شخص اِعرابي خواهد بود؛ شهرنشينان جاهل به حدود الهي، به منزله اعراب و باديه نشينان بلکه بدتر از آنان هستند.[10]
پس نبايد از اين نکته غفلت کرد که آنچه مذمت شده اصل جهل و ناداني است نه روستايي بودن، يعني چه بسا شهرنشيني که در مباحث ديني و عمل به آموزه هاي اسلام ناآگاه است از يک روستايي ساده دل و پاک باتقوا، مقام و درجاتش خيلي پايين تر باشد.
اگر گروهي را سرزنش مي کنيم خوبان آنها را فراموش نکنيم روستانشيني و محيط اجتماعي، اختيار تکامل و رشد را از انسان نمي گيرد. مثلاً در قرآن انفاق خالصانه باديه نشينان بيشتر مورد تقدير و تمجيد قرار گرفته است.[11]
نتيجه
گرچه اعراب به معناي باديه نشين است ولي در اخبار و روايات اسلامي مفهوم وسيع تري پيدا کرده و به تعبيري ديگر مفهوم اسلامي آن با منطقه جغرافيايي آن بستگي ندارد، بلکه با طرز تفکر و منطقه فکري مربوط است آنها که دور از آداب و سنن و تعليم و تربيت اسلامي هستند هر چند شهرنشين باشند اعرابي اند و باديه نشينان آگاه و آشنا به آداب و سنن اسلامي اعرابي نيستند و حديث شريف که از امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده مي فرمايد: کسي از شما که تفقه در دين نکند اعرابي است.[12]
يعني بر شما باد تفقه و فهميدن دين خداوند، مانند باديه نشينان نباشيد.[13]
بدون شک اگر روستانشينان را به حال خود رها کنند و دريچه اي از علوم و دانش هاي شهري و آيات کتب آسماني و تعليمات پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله ـ و پيشوايان بزرگ را به سوي آنها نگشايند و کفر و نفاق به سرعت آنها را خواهد گرفت و آنها مخصوصا در برابر تعليم و تربيت، پذيرش بيشتري دارند. زيرا قلب هاي صاف و افکار دست نخورده در ميان آنان فراوان است و شيطنت ها و حيله گري هاي شهر در ميان آنها کمتر است.[14]
بنابراين، اين گونه روايات اولا به نحو کلي و عمومي صادق نيست به گونه اي که خطابش نسبت به همه باديه نشينان و روستاييان باشد. بلکه مراد شأنيت چنان افرادي که در اين مناطق زندگي مي کنند اين چنين است و مقتضاي دوري از شهرهاي بزرگ آن است که به عذاب نزديکتر هستند.
ثانيا آن نکته مهم که شايد سبب اين سخنان و روايات شده، آن است که به مقتضاي شرايط محيطي و فرهنگي و علمي مردم عشاير، جهل و ناداني و دوري از علوم ديني، بيش از جاهاي ديگر به چشم مي خورد و لازمه جهل و ناداني و عدم آگاهي سبب ضعف در اعتقادات اصيل دين و به دنبال آن عدم عمل به احکام الهي مي شود و سبب ترک اوامر و نواهي الهي مي گردد که خود باعث گرفتاري در قيامت مي شود.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه تفسير صافي، ملامحسن فيض کاشاني، ج3، نشر نويد اسلام، مترجم عقيقي بخشايشي، 1386ش، ص326.
2ـ تفسير جوامع الجامع،فضل بن الحسن طبرسي، ج2، موسسه نشر اسلامي، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1429ق، ص89.
[1]. شهيد ثاني، زين الدين بن علی، کشف الرّبیه، دارالمرتضوي للنشر، الطبعة الثالثة، 1390م، ص53.
[2]. صدوق، محمد بن بابويه، الخصال، ترجمه صادق حسن زاده، انتشارات ارمغان طوبي، 1384، ج1، ص451.
[3]. توبه / 97.
[4]. طباطبائی، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، قم، انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1386ش، ج9، ص502.
[5]. محمدي ري شهري، محمد، ترجمه ميزان الحکمه، قم، انتشارات دارالحديث، 1379ش، ج2، ص543.
[6]. همان.
[7]. همان، ج7، ص504.
[8]. مطهری، مرتضي، سيري در سيره نبوي، انتشارات صدرا، 1385ش، ص254.
[9]. کلینی، محمد بن يعقوب، اصول کافي، قم، انتشارات اسوه، 1375ش، ج1، ص502.
[10]. قرائتی، محسن، تفسير نور، نشر مرکز فرهنگي درس هايي از قرآن، 1383ش، ج5، ص131.
[11]. همان، ص133.
[12]. نراقي، مهدي، جامع السعادات، انتشارات قائم آل محمد(ص)، 1385ش، ج1، ص172.
[13]. همان.
[14]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج8، ص97.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 16 امرداد 01
- بازدید
- ۵۵
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.