آيا سيزده بدر و چهارشنبه سوري خرافه و بدعت است؟ آيا سيزده بدر ارتباطي به ميلاد حضرت علي ـ عليه السلام ـ در سيزده رجب دارد؟
آيا سيزده بدر و چهارشنبه سوري خرافه و بدعت است؟
پرسش
پاسخ
براي جواب دادن به اين سؤال، ذکر چند مقدمه لازم است:
1. مقدمه اوّل در تعريف بدعت و خرافه است.
تعريف بدعت: بدعت طريقه اي ساختگي در دين است که با طريقه و احکام ديني مشابهت دارد و هدف از در پيش گرفتن آن، مبالغه در تعبّد در برابر خداوند عزّوجل است.[1]
تعريف خرافه: به عقيده هاي پوچ و داستان هاي دروغ و سخنان بيهوده و باطل که به طور کلي خلاف عقل و برهان باشد.[2]
2. مقدمه دوم در مورد تاريخچه چهارشنبه سوري و سيزده بدر است.
تاريخچه چهار شنبه سوري
يکي از مراسم باستاني مربوط به جشن نوروز، آتش افروزي هاي شب چهار شنبه آخر سال است که از دير زمان از نياکان ما بر جاي مانده است. در روزگار باستان آتش، مظهر فروغ ايزدي و از اين رو مقدس ترين و نخستين عنصر از عناصر چهارگانه طبيعت بود و در گاه شماري آريايي در روزها و ماه هاي سال، گرامي داشته مي شد و جشن هاي ويژه داشت مانند آذرجشن، آبان جشن يا جشن سده.
آيين بپاداشتن چهارشنبه سوري تقريبا در ميان تمام مردم ايران مشترک است. غير از آتش افروزي که تمام نقاط اين مرز و بوم مشترک است، آيين هاي ديگري در اين شب بر پا داشته مي شود. از قبيل کوزه شکستن و آجيل مشکل گشا و فال گوش وگره گشايي و فال گرفتن با کوزه... .
در مورد افروختن آتش در چهار شنبه سوري روايت هاي مختلف ذکر شده است. از جمله اين که چون شب چهارشنبه آخر سال به نحوست در احاديث ياد شده و آتش که نماينده فروغ يزدان و پاک کننده هر پليدي است، از اين جهت آتش مي افروزند که تمام نحوست و پليديها را از بين ببرد.[3]
روايت ديگر اين که چهارشنبه سوري سالروز کشته شدن سياوش است. سرگذشت زندگي سياوش سرگذشت عبرت انگيز و آموزنده اي است که شرح تفصيلي آن در شاهنامه فردوسي نقل شده است.
آموزنده ترين قسمت اين جريان تاريخي گذشتن سياوش از خرمن آتش به منظور برائت از اتهام و اثبات بي گناهي بوده است. آثار و علائم اندکي که از جريان تاريخي فوق بر جاي مانده، نشان مي دهند که سياوش در پايان سال 1013 پيش از ميلاد که برابر با روز چهارشنبه بوده به دستور افراسياب کشته شد و يک روز پس از کشته شدن سياوش فرزند وي کي خسرو در روز پنج شنبه، يکم فروردين سال 1012 پيش از ميلاد در توران متولد شد و چون در آيين زرتشتي مراسم سوگواري در رساي مردگان جايز نيست، پارسيان زرتشتي در آخرين شب چهارشنبه پايان سال از آتش مي گذشتند تا خاطره سياوش به منظور دفاع از عفت و پاکدامني، جاودان باقي بماند.[4]
تاريخچه سيزده بدر
در مورد تاريخچه سيزده بدر هم روايات مختلف وجود دارد. يکي از آن روايات اين است که در باورهاي مردم ايران باستان، کيومرث آغاز آفرينش است، طبق آنچه ابوريحان بيروني در کتاب آثار الباقيه گفته است، مشيه و مشيانه که پسر و دختر دوقلوي کيومرث بودند در روز سيزده فروردين به وسيله گره زدن دو شاخه با هم ازدواج کردند.[5]
يکي ديگر از روايات در مورد تاريخچه سيزده بدر اين است که: همان طور که پيشينه جشن نوروز را از زمان جمشيد مي دانند درباره سيزده بدر هم روايت است که جمشيد شاه پيشدادي روز سيزده نوروز را در صحراي سبز و خرم خيمه و خرگاه بر پا مي کند و چندين سال متوالي اين کار را انجام مي دهد که در نتيجه اين مراسم در ايران زمين به صورت سنت و آيين در مي آيد و ايرانيان از آن پس سيزده بدر را بيرون از خانه در کنار چشمه سارها و دامن طبيعت برگزار مي کردند، امّا براي بررسي سابقه جشن سيزده بدر از روي منابع مکتوب، تمامي منابع مربوط به دوران قاجار مي باشند و گزارشي به برگزاري سيزده بدر در فروردين يا صفر داده اند، از همين رو برخي پژوهشگران پنداشته اند که اين جشن بيش از يکي دو سده ديرينگي ندارد. امّا با دقت بيشتر در مي يابيم که شواهدي براي سابقه اين جشن وجود دارد. يکي از شواهد، گسترش بسيار، تنوع و گوناگوني شيوه هاي برگزاري اين جشن اشاره مي کند که بر پايه قواعد مردم شناسي و فرهنگ عامّه، هر چقدر دامنه گسترش باوري فراخ تر و شيوه هاي برگزاري آن متفاوت تر باشد، نشان دهنده سابقه بيشتر آن است.
هم چنين مراسم مشابه اي که به موجب کتيبه هاي سومري و بابلي از آن آگاهي داريم، آيين هاي سال نو در سوم با نام «زگموگ» و در بابل با نام «آکيتو» دوازده روز به درازا مي کشيده و در روز سيزدهم جشني در آغوش طبيعت برگزار مي شده. بدين ترتيب تصور مي شود که سيزده بدر داراي سابقه اي دست کم چهارهزار ساله است.[6]
بعد از ذکر مقدمات، حالا در مورد هر کدام از چهارشنبه سوري و سيزده بدر بحث مي کنيم.
چهارشنبه سوري
با توجه به اينکه اکنون در کشور ما هيچ کس چهارشنبه سوري را به عنوان طريقه اي در دين بر پا نمي کند، تعريف بدعت شامل آن نمي شود. پس چهارشنبه سوري يقينا بدعت نيست. امّا با توجه به اين که آتش افروزي و پرتاب ترقّه و عبور از روي آتش و گفتن اين جمله که زردي من از تو و سرخي تو از من، فقط با استناد اين که گذشتگان انجام مي دادند، ما هم انجام مي دهيم، هيچ گونه مبناي عقلایي و شرعي ندارد و عملي بيهوده و باطل است، پس تعريف خرافه شامل آن مي شود.
امّا در مورد سيزده بدر، با توجه به اين که مردم الآن اين عمل را رفتن به سوي طبيعت به عنوان طريقه اي در دين انجام نمي دهند، پس سيزده بدر، بدعت نمي باشد و تعريف بدعت شامل اين هم نمي شود. امّا اگر رفتن به سوي طبيعت را به عنوان اين که روز 13 نحس است و نبايد در خانه ماند، عملي است که هيچ گونه اساس و مبنايي ندارد و تعريف خرافه شامل آن مي شود. اما با توجه به اين که الآن در کشور ما، روز سيزده فروردين به عنوان روز طبيعت إعلام شده و مردم صرفا به خاطر رفتن به طبيعت از خانه خارج مي شوند، اين کار، کار بدون اشکالي است.
در آخر نتيجه گرفته مي شود که آنچه دين اسلام با آن مخالفت مي کند، گناه وسنت هاي باطل و بيهوده است و در اصل عيد و عيد گرفتن اشکالي نيست و روز سيزده بدر ربطي با سيزده رجب ندارد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ جشن نوروز و چهارشنبه سوري و سيزده بدر، مجموعه دوازده متن سخنراني، انتشارات وزارت فرهنگ و هنر.
2ـ جشن ها و آيين هاي ايراني، ترجمه محمود رضا افتخار زاده، انتشارات مدبّر.
[1]. صابري، حسين، اعتصام، سلفيه، بدعت يا مذهب، ص167؛ انتشارات آستان قدس رضوي، ج1، ص30.
[2]. فرهنگ فارسي عميد، ج1، ص843، انتشارات عميد، فرهنگ فارسي خرد، ص269، انتشارات خرد، مصاحبه اي درباره ي خرافه و نيرنگ، ص26، انتشارات موسسه مطبوعاتي فراهاني.
[3]. تاريخچه راجع به عيد نوروز، کتابخانه آيت الله مرعشي نجفي(ره)، ص1.
[4]. رضي، هاشم، جشن هاي آتش، انتشارات بهجت، ص95 و 96.
[5]. بيروني، ابوريحان، آثار الباقيه، ص266.
[6]. گنجينه ادب و عرفان پارسي، تاريخچه سيزده بدر.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 تیر 01
- بازدید
- ۶۱
آيا سيزده بدر و چهارشنبه سوري خرافه و بدعت است؟
- نشان کردن
پرسش
آيا سيزده بدر و چهارشنبه سوري خرافه و بدعت است؟ آيا سيزده بدر ارتباطي به ميلاد حضرت علي ـ عليه السلام ـ در سيزده رجب دارد؟
پاسخ
براي جواب دادن به اين سؤال، ذکر چند مقدمه لازم است:
1. مقدمه اوّل در تعريف بدعت و خرافه است.
تعريف بدعت: بدعت طريقه اي ساختگي در دين است که با طريقه و احکام ديني مشابهت دارد و هدف از در پيش گرفتن آن، مبالغه در تعبّد در برابر خداوند عزّوجل است.[1]
تعريف خرافه: به عقيده هاي پوچ و داستان هاي دروغ و سخنان بيهوده و باطل که به طور کلي خلاف عقل و برهان باشد.[2]
2. مقدمه دوم در مورد تاريخچه چهارشنبه سوري و سيزده بدر است.
تاريخچه چهار شنبه سوري
يکي از مراسم باستاني مربوط به جشن نوروز، آتش افروزي هاي شب چهار شنبه آخر سال است که از دير زمان از نياکان ما بر جاي مانده است. در روزگار باستان آتش، مظهر فروغ ايزدي و از اين رو مقدس ترين و نخستين عنصر از عناصر چهارگانه طبيعت بود و در گاه شماري آريايي در روزها و ماه هاي سال، گرامي داشته مي شد و جشن هاي ويژه داشت مانند آذرجشن، آبان جشن يا جشن سده.
آيين بپاداشتن چهارشنبه سوري تقريبا در ميان تمام مردم ايران مشترک است. غير از آتش افروزي که تمام نقاط اين مرز و بوم مشترک است، آيين هاي ديگري در اين شب بر پا داشته مي شود. از قبيل کوزه شکستن و آجيل مشکل گشا و فال گوش وگره گشايي و فال گرفتن با کوزه... .
در مورد افروختن آتش در چهار شنبه سوري روايت هاي مختلف ذکر شده است. از جمله اين که چون شب چهارشنبه آخر سال به نحوست در احاديث ياد شده و آتش که نماينده فروغ يزدان و پاک کننده هر پليدي است، از اين جهت آتش مي افروزند که تمام نحوست و پليديها را از بين ببرد.[3]
روايت ديگر اين که چهارشنبه سوري سالروز کشته شدن سياوش است. سرگذشت زندگي سياوش سرگذشت عبرت انگيز و آموزنده اي است که شرح تفصيلي آن در شاهنامه فردوسي نقل شده است.
آموزنده ترين قسمت اين جريان تاريخي گذشتن سياوش از خرمن آتش به منظور برائت از اتهام و اثبات بي گناهي بوده است. آثار و علائم اندکي که از جريان تاريخي فوق بر جاي مانده، نشان مي دهند که سياوش در پايان سال 1013 پيش از ميلاد که برابر با روز چهارشنبه بوده به دستور افراسياب کشته شد و يک روز پس از کشته شدن سياوش فرزند وي کي خسرو در روز پنج شنبه، يکم فروردين سال 1012 پيش از ميلاد در توران متولد شد و چون در آيين زرتشتي مراسم سوگواري در رساي مردگان جايز نيست، پارسيان زرتشتي در آخرين شب چهارشنبه پايان سال از آتش مي گذشتند تا خاطره سياوش به منظور دفاع از عفت و پاکدامني، جاودان باقي بماند.[4]
تاريخچه سيزده بدر
در مورد تاريخچه سيزده بدر هم روايات مختلف وجود دارد. يکي از آن روايات اين است که در باورهاي مردم ايران باستان، کيومرث آغاز آفرينش است، طبق آنچه ابوريحان بيروني در کتاب آثار الباقيه گفته است، مشيه و مشيانه که پسر و دختر دوقلوي کيومرث بودند در روز سيزده فروردين به وسيله گره زدن دو شاخه با هم ازدواج کردند.[5]
يکي ديگر از روايات در مورد تاريخچه سيزده بدر اين است که: همان طور که پيشينه جشن نوروز را از زمان جمشيد مي دانند درباره سيزده بدر هم روايت است که جمشيد شاه پيشدادي روز سيزده نوروز را در صحراي سبز و خرم خيمه و خرگاه بر پا مي کند و چندين سال متوالي اين کار را انجام مي دهد که در نتيجه اين مراسم در ايران زمين به صورت سنت و آيين در مي آيد و ايرانيان از آن پس سيزده بدر را بيرون از خانه در کنار چشمه سارها و دامن طبيعت برگزار مي کردند، امّا براي بررسي سابقه جشن سيزده بدر از روي منابع مکتوب، تمامي منابع مربوط به دوران قاجار مي باشند و گزارشي به برگزاري سيزده بدر در فروردين يا صفر داده اند، از همين رو برخي پژوهشگران پنداشته اند که اين جشن بيش از يکي دو سده ديرينگي ندارد. امّا با دقت بيشتر در مي يابيم که شواهدي براي سابقه اين جشن وجود دارد. يکي از شواهد، گسترش بسيار، تنوع و گوناگوني شيوه هاي برگزاري اين جشن اشاره مي کند که بر پايه قواعد مردم شناسي و فرهنگ عامّه، هر چقدر دامنه گسترش باوري فراخ تر و شيوه هاي برگزاري آن متفاوت تر باشد، نشان دهنده سابقه بيشتر آن است.
هم چنين مراسم مشابه اي که به موجب کتيبه هاي سومري و بابلي از آن آگاهي داريم، آيين هاي سال نو در سوم با نام «زگموگ» و در بابل با نام «آکيتو» دوازده روز به درازا مي کشيده و در روز سيزدهم جشني در آغوش طبيعت برگزار مي شده. بدين ترتيب تصور مي شود که سيزده بدر داراي سابقه اي دست کم چهارهزار ساله است.[6]
بعد از ذکر مقدمات، حالا در مورد هر کدام از چهارشنبه سوري و سيزده بدر بحث مي کنيم.
چهارشنبه سوري
با توجه به اينکه اکنون در کشور ما هيچ کس چهارشنبه سوري را به عنوان طريقه اي در دين بر پا نمي کند، تعريف بدعت شامل آن نمي شود. پس چهارشنبه سوري يقينا بدعت نيست. امّا با توجه به اين که آتش افروزي و پرتاب ترقّه و عبور از روي آتش و گفتن اين جمله که زردي من از تو و سرخي تو از من، فقط با استناد اين که گذشتگان انجام مي دادند، ما هم انجام مي دهيم، هيچ گونه مبناي عقلایي و شرعي ندارد و عملي بيهوده و باطل است، پس تعريف خرافه شامل آن مي شود.
امّا در مورد سيزده بدر، با توجه به اين که مردم الآن اين عمل را رفتن به سوي طبيعت به عنوان طريقه اي در دين انجام نمي دهند، پس سيزده بدر، بدعت نمي باشد و تعريف بدعت شامل اين هم نمي شود. امّا اگر رفتن به سوي طبيعت را به عنوان اين که روز 13 نحس است و نبايد در خانه ماند، عملي است که هيچ گونه اساس و مبنايي ندارد و تعريف خرافه شامل آن مي شود. اما با توجه به اين که الآن در کشور ما، روز سيزده فروردين به عنوان روز طبيعت إعلام شده و مردم صرفا به خاطر رفتن به طبيعت از خانه خارج مي شوند، اين کار، کار بدون اشکالي است.
در آخر نتيجه گرفته مي شود که آنچه دين اسلام با آن مخالفت مي کند، گناه وسنت هاي باطل و بيهوده است و در اصل عيد و عيد گرفتن اشکالي نيست و روز سيزده بدر ربطي با سيزده رجب ندارد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ جشن نوروز و چهارشنبه سوري و سيزده بدر، مجموعه دوازده متن سخنراني، انتشارات وزارت فرهنگ و هنر.
2ـ جشن ها و آيين هاي ايراني، ترجمه محمود رضا افتخار زاده، انتشارات مدبّر.
[1]. صابري، حسين، اعتصام، سلفيه، بدعت يا مذهب، ص167؛ انتشارات آستان قدس رضوي، ج1، ص30.
[2]. فرهنگ فارسي عميد، ج1، ص843، انتشارات عميد، فرهنگ فارسي خرد، ص269، انتشارات خرد، مصاحبه اي درباره ي خرافه و نيرنگ، ص26، انتشارات موسسه مطبوعاتي فراهاني.
[3]. تاريخچه راجع به عيد نوروز، کتابخانه آيت الله مرعشي نجفي(ره)، ص1.
[4]. رضي، هاشم، جشن هاي آتش، انتشارات بهجت، ص95 و 96.
[5]. بيروني، ابوريحان، آثار الباقيه، ص266.
[6]. گنجينه ادب و عرفان پارسي، تاريخچه سيزده بدر.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 تیر 01
- بازدید
- ۶۱
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.