آيا کسي که در عالم خواب مي بيند با شخصي ملاقات داشته يا در مکاني بوده، روحش به آن مکان رفته و با روح آن شخص ملاقات داشته است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا کسي که در عالم خواب مي بيند با شخصي ملاقات داشته يا در مکاني بوده، روحش  به آن مکان رفته و با روح آن شخص ملاقات داشته است؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

پاسخ اين سؤال با دقت در آيه 42 سوره زمر و روايات و تفاسير ذيل اين آيه روشن مي شود. خداوند در اين آيه شريفه مي فرمايد: «خداست كه جان ها را در دم مرگ مي گيرد و آنها هم كه نمرده اند در خواب مي گيرد، پس هر يك از جان ها كه مرگش رسيده باشد، نگه مي دارد و آن ديگري را به بدنش برمي گرداند تا مدتي معين، به درستي كه در اين جريان آيت هایی هست براي مردمي كه تفكر كنند».

خداوند در اين آيه، خواب را به مرگ تشبيه کرده است که در هنگام خواب نيز همانند هنگام مرگ، خداوند جان را مي گيرد. حال منظور از اين که خداوند هنگام خواب جان را مي گيرد چيست، از برخي روايات ذيل اين آيه برمي آيد که در هنگام خواب، روح در بدن ما باقي مي ماند و نفس به عالم ملکوت ـ يا به تعبير فلاسفه عالم مثال ـ مي رود. برخي از مفسران در توضيح اين روايات بيان کرده اند که منظور از روح، نفس حيواني است و منظور از اين نفس، نفس انساني است و تفاوت خواب و مرگ در اين است که در هنگام مرگ، خداوند هم نفس حيواني و هم نفس انساني را مي گيرد، ولي در هنگام خواب، فقط نفس انساني را مي گيرد.[1]

بنابراين به همين دليل در برخي روايات توصيه شده است که با حال جنابت نخوابيد و اگر مجال غسل نداشتيد، با تيمم بخوابيد، چون در هنگام خواب نفس مؤمن به سوي خداوند بالا مي رود و مورد اقبال و برکت خداوند قرار مي گيرد... .[2]

ذيل همين آيه 42 از سوره زمر در تفسير مجمع البيان، روايتي از امام باقر عليه السلام وارد شده است که مي فرمايد:[3] «هيچ کس نمي خوابد مگر اينکه هنگام خواب نفسش به آسمان عروج مي کند و روحش در بدنش باقي مي ماند و بين روح و نفس رابطه اي مثل رابطه خورشيد و شعاع خورشيد برقرار است. اگر خداوند به گرقتن جان اذن دهد، روح نفس را اجابت مي کند [و از بدن خارج مي شود] و اگر خداوند به برگشتن به روح اذن دهد، نفس روح را اجابت مي کند [و به جسم برمي گردد] و اين همان معناي اين قول خداوند است که مي فرمايد: (خداست كه جان ها را در دم مرگ مي گيرد...) تا آخر آيه. پس آنچه را نفس در ملکوت آسمان ها ديده است، تأويل دارد و واقع مي شود، ولي آنچه را نفس در مسير بازگشتن از عالم ملکوت به جسم ديده است، چيزهايي است که شيطان به خيال او انداخته است و تأويلي ندارد».

با توجه به اين روايت، اين که نفس انسان در هنگام خواب با روح کساني که در خواب آن ها را مي بيند، ملاقات دارد يا نه و در مکان هايي که در خواب مي بيند، حاضر مي شود يا خير، بستگي دارد به اين که آيا خواب او از نوع رؤياهاي صادقه است يا از نوع تخيلات نفساني او، زيرا يک دسته خواب ها صادقند و يک دسته ديگر غير صادق و از محکيات قوه متخيله انسانند و بيشتر خواب هاي انسان ها از نوع تخيلات نفساني آن هاست.

توضيح آنکه انسان وقتي مي خوابد، قوه خيال او همچنان فعال است و انسان فعاليت قوه خيال را به صورت خواب هايي مي بيند که همه ساخته و پرداخته خيال اوست. در اين نوع خواب ها، افراد يا حوادثي که انسان در طول روز ديده است يا افراد و حوادثي که انسان به آن ها بيشتر فکر مي کند، تأثير دارد؛ شرايط محيطي که انسان در آن خوابيده تأثير دارد؛ مزاج جسمي و روحي انسان و خلقيات انسان تأثير دارد و خلاصه هم عوامل بيروني و هم عوامل دروني انسان در قوه خيال او تأثير مي گذارد.

اما دسته ديگر خواب هاي انسان، رؤياهاي صادقه اوست. همان طور که گفته  شد، از روايات ذيل اين آيه سوره زمر برمي آيد که نفس انسان هنگام خواب به عالم ملکوت مي رود. نفس برخي انسان ها مثل انبيا و اوليا که سعه وجودي بيشتري دارد، ممکن است از عالم ملکوت گذشته، به عالم جبروت هم عروج کنند. تفاوت عالم ملکوت و عالم جبروت در اين است که همه موجودات و حوادث دنيا، صورت و مثال آن ها در عالم ملکوت و حقيقت کلي آن ها (بدون هيچ صورتي) در عالم جبروت موجود است.[4] اگر نفس انسان هنگام خواب، در عالم ملکوت يا جبروت افرادي را ببيند يا حوادثي را ببيند، اين ها رؤياهاي صادقه است و هرچه ديده باشد - بسته به اين که در آن عوالم، حوادث گذشته يا آينده را ديده باشد - عيناً در دنيا يا اتفاق افتاده است و يا بعداً اتفاق مي افتد. فقط اينکه آنچه در عالم جبروت ببيند، چون در آن عالم، حقيقت کلي حوادث و افراد بدون هيچ گونه صورتي است، نياز به تعبير ندارد و عين همان حادثه اتفاق مي افتد، ولي آنچه در عالم ملکوت ببيند، چون مثال و صورتي از افراد و حوادث اين عالم است، نياز به تعبير دارد. بنابراين هر خوابي به يک معنا تعبير دارد، ولي تعبير بعضي از آن ها، عوامل طبيعي و بدني در حال خواب يا عوامل رواني، اخلاقي يا مانند آن است و تعبير بعضي از آن ها (رؤياهاي صادقه) حوادث واقعي عالم است. علاوه بر اين گاهي گرچه آنچه انسان در عالم ملکوت مشاهده کرده، حوادث واقعي عالم است، اما خيال انسان از صورت آن حادثه به صورتي شبيه آن يا صورتي ضد آن منتقل مي شود و از آن صورت هم به صورت ديگري منتقل مي شود و همين طور از صورتي به صورتي ديگر منتقل مي شود تا اين که آن خواب پريشان مي شود (اضغاث احلام) و چنين خواب هايي به راحتي قابل تعبير نيست.[5]

خلاصه آنکه خواب هاي انسان دو دسته است: خواب هاي راست و خواب هاي دروغين و غير واقعي. افراد و حوادث و مکان هايي که انسان در خواب هاي راست مي بيند، واقعي هستند، ولي صورت و مثالي از افراد و حوادث و مکان هاي اين عالم هستند. بنابراين انسان در رؤياهاي صادقه، واقعاً با نفس افرادي که در خواب مي بيند، ارتباط برقرار مي کند و در صورت مثالي مکان هايي که در خواب مشاهده کرده است، واقعاً حاضر مي شود، اما افراد و حوادث و مکان هايي که در خواب هاي غير واقعي مي بيند ـ و بيشتر خواب هاي انسان ها هم از اين دسته هستند ـ، تخيلات قوه خيال انسان است و واقعيتي ندارند و انسان واقعاً با آن افراد و حوادث و مکان ها، در خواب ارتباطي برقرار نمي کند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ طباطبایی، محمد حسین، تفسير الميزان، ترجمه سيد محمد باقر موسوي همداني، قم، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه، 1374ش، ج11 ص365، گفتاري در چند فصل پيرامون رؤيا. (مرحوم علامه طباطبائي در اين آدرس به طور تفصيلي در مورد ماهيت خواب و انواع رؤياها توضيح داده اند).

2ـ رضوان طلب، محمدرضا، رؤيا از نظر دين و روان شناسي، انتشارات شفق، 1379ش.

3ـ اسلامي، حبيب الله، روان شناسي و رؤيا از ديدگاه اسلام و فلاسفه، تهران، انتشارات اشراق، ص158.

 


[1]. طبرسي، فضل بن حسن، مجمع البيان، تهران، انتشارات ناصر خسرو، 1372ش، ج8، ص781؛ و طوسي، محمد بن حسن، التبيان في تفسير القرآن، بيروت، دار احياء التراث العربي، ج9، ص32 و قرشي، سيد علي اکبر، تفسير احسن الحديث، تهران، بنياد بعثت، 1377ش، ج9، ص297و بانوي اصفهاني، سيده نصرت امين، مخزن العرفان در تفسير قرآن، تهران، انتشارات نهضت زنان مسلمان، 1361ش، ج11، ص214.

[2]. قمي مشهدي، محمد بن محمد رضا، تفسير کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران، سازمان چاپ و انتشارات اسلامي، 1368ش، ج11، ص309.

[3].همو، مجمع البيان، همان.

[4]. براي اطلاع بيشتر از رابطه و تفاوت سه عالم دنيا، ملکوت و جبروت، ر.ک : حسيني تهراني، محمد حسين، معاد شناسي، تهران، حکمت، 1403ق، ج2، مجلس يازدهم و دوازدهم: تمايزات عالم طبع و برزخ و قيامت.

[5]. ر.ک: طباطبائي، سيد محمد حسين، الميزان في تفسير القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه، 1417ق، ج11، ص26، ذيل آيه 100 سوره يوسف، كلام في الرؤيا في فصول.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
30 تیر 01
بازدید
۸۱
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.