اگر ابن ملجم لعنه الله تابع جبر الهي در به شهادت رساندن حضرت علي ـ عليه السلام ـ بوده است پس چگونه عقوبت عمل بر او مترتب مي شود؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اگر ابن ملجم لعنه الله تابع جبر الهي در به شهادت رساندن حضرت علي ـ عليه السلام ـ بوده است پس چگونه عقوبت عمل بر او مترتب مي شود؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

بر اساس شواهد تاريخي، ابن ملجم لعنة الله عليه، مجبور به شهادت رساندن امام علي ـ عليه السلام ـ نبوده است؛ بلکه بر اساس جهل و ناداني و گرفتار شدن به خرافات به اختيار خود دست به آن عمل زشت زده و امام ـ عليه السلام ـ را به شهادت رساند. پاسخ تفصيلي آن به اين شرح است؛

1. معناي جبر: جبر به عملي گفته مي شود که در انجام آن و تهيّه مقدمات آن هيچ گونه اختيار از خود نداشته باشد. و در انجام آن عمل به وسيله عامل ديگر تحت الزام و اجبار قرار گرفته باشد.

2. معناي اختيار:  يعني اينكه انسان در انجام عملي آزاد باشد كه با اراده‌ي خود آن را انجام دهد يا ترك كند . اين عمل اختياري داراي مقدماتي است از جمله شوق و علاقه، توجه به نتيجه و غايت، در نظر داشتن سود و زيان، در نظر داشتن سود غالب و احتمال ضرر اندک، و در نظر گرفتن تمام جوانب آن و هم چنين پشيماني از ديگر پديده هايي است که نقشي در عمل اختياري دارد؛ زيرا جاي ترديد نيست که اگر در تشخيص هدف، يا وسيله رسيدن به هدفي که مطلوب او است، تقصير و کوتاهي به وجود بيايد، پشيماني پيش مي آيد. اين پشيماني دليل آن است که اين شخص به اختيار خود عمل را انجام داده است، لذا پشيمان شده است. چون عملي که در اختيار خود انسان نباشد، پشيمان شدن مفهو مي ندارد.[1]

3. ابن ملجم و عقوبت عمل: پس از بيان معاني جبر و اختيار، معلوم مي شود که ابن ملجم مجبور به کشتن امام علي ـ عليه السلام ـ نبوده است؛ چنانچه که اشاره شد عمل اجباري مقدمات نمي خواهد، خواسته يا نخواسته بايد عمل انجام شود. افزون بر آن که توجه به نکات ذيل ثابت مي کند که عمل ابن ملجم، يک عمل اختياري بوده است، لذا عقوبت آن را نيز بايد بپذيرد.

1. شخص مجبور در انجام مقدمات عمل اختيار ندارد، در حالي که ابن ملجم با مقدمات دست به انجام اين عمل زده است؛ چون قبل از جنگ نهروان ابن ملجم خلافت و امامت امام علي ـ عليه السلام ـ را قبول داشت، و تا اين زمان هيچ گونه خيال کشتن آن حضرت را نداشت.

2. بعد از جريان جنگ نهروان و کشته شدن و تلفات خوارج در آن، در مکه و در جمع سران خوارج اين تصميم گرفته شد. در آن جمع، تنها تصميم قتل امام علي ـ عليه السلام ـ نبود، بلکه تصميم قتل معاويه و عمروعاص را نيز گرفتند؛ چون اين سه نفر را عامل به وجود آمدن جنگ نهروان مي دانستند لذا به سه نفر مأموريت داد تا آنها را به قتل رسانند.

3. چنان چه اشاره شد يکي از پديده هاي عمل اختياري، پشيماني است کسي که مجبور به عملي باشد پشيماني مفهومي ندارد. ابن ملجم وقتي که وارد کوفه شد، در برخورد با بعضي از همفکران خوارج، در تصميمش مردد شد و نزديک بود که منصرف گردد. پس از اين دو دلي و حالت پشيماني روزي با قطام برخورد کرد و عاشق او شد عشق قطام او را بيشتر به کشتن امام علي ـ عليه السلام ـ مردد کرد؛ چون به اين فکر افتاد که از قطام خواستگاري کرده و با او ازدواج کند. و ديگر از قتل امام علي ـ عليه السلام ـ منصرف شود.

قطام کسي بود که پدر و برادرش در جنگ نهروان به دست سپاه امام علي ـ عليه السلام ـ کشته شده بودند. و سخت بر آن حضرت خشمگين بوده و در پي انتقام جوئي بود. وقتي که ابن ملجم پيشنهاد ازدواج به او کرد، قطام گفت: به شرطي با  تو ازدواج مي کنم که علي را به قتل رساني. از اين جا بود که ابن ملجم دوباره به قتل آن حضرت تحريک شده و گفت: به خدا قسم آمدن من به کوفه کشتن علي بود. اين بود که قطام او را مأموريت دوباره داد.

4. ابن ملجم بعد از ضربت زدن به آن حضرت، دوباره پشيمان شد. اين پشيماني زماني بود که او را دستگير کرده خدمت امام علي ـ عليه السلام ـ آوردند . آن گاه او از عملش اظهار پشيماني کرد و گفت: «أنت تنقذ من في النار» شما کسي هستي که مي تواني نجات بدهي کسي را که در آتش است و از حضرت تقاضاي عفو کرد.[2]

بنابراين با توجه به نکات فوق ابن ملجم در رابطه با به شهادت رساندن امام علي ـ عليه السلام ـ مختار بود. و يک عمل اختياري را با تمام مقدماتش انجام داده و هيچ گونه اجباري در کار نبوده؛ لذا عقوبت آن عمل نيز بر او مترتب خواهد بود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ جبر و اختيار، جعفر سبحاني.

2ـ سرنوشت جبر، رحمت الله عبيري.

3ـ انسان و سرنوشت،  مرتضي مطهري.

 


[1]. جعفري، محمد تقي، جبر و اختيار، تهران، موسسه تدوين نشر آثار علامه جعفري، 1379ش، ص171.

[2]. قمي، شيخ عباس، منتهي الآمال، قم، انتشارات مؤمنين، 1379ش، ج1، ص368 به بعد.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
22 تیر 01
بازدید
۷۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.