علت سقوط شيطان (ابليس) از مرتبه والاي خود تکبر بود يا خودخواهي يا غرور نفس؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

علت سقوط شيطان (ابليس) از مرتبه والاي خود تکبر بود يا خودخواهي يا غرور نفس؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

 برای پاسخ به سوال مذکور ناچاریم از قران کمک بگیریم. خداوند در سوره بقرهمي فرمايد: «وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلاَئِکةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَکبَرَ وَکانَ مِنَ الْکافِرِينَ[1]»؛ ما به ملائکه گفتيم که آدم را سجده کنيد، همه سجده کردند مگر ابليس که ابا کرد و استکبار ورزید و از کافران شد.

لغت شناسي

در مورد کلمه کبر و استکبار از جهت لغوي  گفته شده کبر به معناي خود بزرگ بيني است و استکبار هم به معناي شيئ را بزرگ ديدن و نزدش بزرگ بودن است[2]؛ اين هم همان  معناي خود بزرگ بيني است. معناي ديگر استکبار اين است که هيچ گونه اسباب بزرگي در شخص نباشد، لکن بزرگي را به خود ببندد[3].استکبار اشدّ از تکبّر است و تکبّر اشد از کبر است و کبر اعظم صفات خبيثه است.

استکبار:  بزرگي به خود بستن است[4] و از تکبر بدتر است، زيرا تکبر يک چيزي در خود از حيث حسب و نسب و قوه و قدرت و رياست و سلطنت مي بيند تصور بزرگي مي کند و استکبار هيچ منشايي ندارد و به اصطلاح بزرگي بي جهت مي کند.

لفظ خودخواهي: به معناي خودپرستي است که در معناي تکبر هم به کار مي رود[5].

لفظ غرور: به معناي فريفتن، فريب دادن است[6].

همان طور که ملاحظه مي شود هر کدام از اين الفاظ در معناي مخصوص خود بکار مي روند گرچه گاهي همه اين الفاظ طبق لغت نامه ها به جاي هم ديگر نيز استعمال مي شوند.

طبق صريح آيه قرآن[7] علت انحطاط شيطان کبر و تکبر او بوده است. روايتي از امام صادق ـ عليه السلام ـ وارد شده که حضرت فرمودند: تکبر اولين عصياني است که به آن خدا معصيت شده است. سپس فرمود ابليس عرض کرد خدايا مرا از سجود به آدم معاف دار. من تو را طوري عبادت مي کنم که هيچ ملک مقرب و نبي مرسل آن طور عبادت نکرده باشد، خداوند فرمود مرا به عبادت تو حاجت نيست عبادت آن است که من مي خواهم نه آن است که تو مي خواهي[8].

در حديث ديگري از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وارد شده است که حضرت فرمود: «عصي الله ابليس فهلک لما کانت معصيته بالکبر علي الآدم»[9] ؛ شيطان خداوند را عصيان کرد و نابود شد، به خاطر معصيت او که کبر و تکبر بر آدم نمود.

به هر حال اکثر تفاسير و روايات علت اصلي سقوط شيطان را همان تکبر و خود بزرگ بيني او مي دانند. گرچه ممکن است گناهان ديگر زمينه ساز بروز تکبر باشند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ چهل حديث امام خميني، ص71ـ79.

2ـ تفسير نمونه، آيت الله مکارم شيرازي، ج1، ص182 و ج6، ص106 و ج11، ص74ـ75.

 


[1]. بقره / 34.

[2]. بستاني،المحلم بطرس، محيط المحيط، بيروت، 1993م، ص768.

[3]. طيب، سيد عبدالحسين، اطيب البيان في تفسير القرآن،، انتشارات اسلام، 1378ش، ج10، ص393.

[4]. معين، محمد، فرهنگ معين، تهران، اميرکبير، چاپ چهارم، ج3، ص2886، حرف «ک».

[5]. فرهنگ معين، ج1، ص1452، حرف «خ».

[6]. فرهنگ معين، ص2406، حرف «غ».

[7]. بقره / 34.

[8]. داورپناه، ابوالفضل، انوار العرفان في تفسير القرآن، نشر صدرا، تهران، 1375ش، ج1، ص428.

[9]. بحراني، سيد هاشم، البرهان في تفسير القرآن، بنياد بعثت، تهران،1416ق، ج1، ص182.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
28 تیر 01
بازدید
۹۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.