آيا شيطان مي تواند در ذهن ما توهين به معصومين بکند، حتي اگر مؤمن باشيم؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا شيطان مي تواند در ذهن ما توهين به معصومين بکند، حتي اگر مؤمن باشيم؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

در پاسخ اجمالي به  پرسش مذکور مي گویيم بله اما پاسخ تفصيلي به سئوال با توجه به مقدماتي بيان مي شود؛

نکته اول :  ذهن انسان هرگز از فکر و خيال خالي نمي باشد، بلکه پيوسته، محل خطور خواطر و ورود خيالات و افکار گوناگون است. گرچه ممکن است گاهي شخص به آنچه در ذهن  او وارد مي شود، متوجه نگردد و در اين حالت، ذهن  او همانند نشانه و هدفي است که از اطراف و جوانب، هدف تيرها مي گردد و يا همچون حوضي مي ماند که از نهرهاي مختلف، در آن آب ريخته مي شود. منتهي از آنجا که هر فکر و خيالي، داراي سبب و منشائي است بنابراين منشأ خيالات و افکار باطل و پست، شيطان و منشأ خواطر و افکار حسنه، ملک مي باشد. از اينرو رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «في القلب لمّتان لمّة من الملک ايعاد بالخير و تصديق بالحق و لمّة من الشيطان ايعاد بالشر و تکذيب بالحق»[1]؛ در قلب آدمي دو نوع افکار و خواطر وارد مي شود يکي از جانب فرشته و آن افکاري است که مشتمل بر عزم بر امور خير و اراده آن ها و تصديق امور حق است و ديگري از جانب شيطان و آن خواطري است که متضمن عزم بر امور شر و تکذيب به امور حقه است.

نکته دوم:  اگر چه شيطان گفت: «فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَک الْمُسْتَقِيمَ ـ ثُمَّ لآتِيَنَّهُم مِّن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَن شَمَآئِلِهِمْ وَلاَ تَجِدُ أَکثَرَهُمْ شَاکرِينَ[2]»؛ من بر سر راه مستقيم تو، در برابر آن ها (انسان ها) کمين مي کنم سپس از پيش رو و از پشت سر و از طرف راست و از طرف چپ آن ها، به سراغشان مي روم ... اما مقدار نفوذ شيطان فقط در حد وسوسه و دعوت است.

«وَمَا کانَ لِيَ عَلَيْکم مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ أَن دَعَوْتُکمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي... [3]»؛ من بر شما تسلطي ندارم مگر اينکه شما را دعوت  کردم  و شما اجابت کردید .

با توجه به اين مقدمات مي گویيم: افکاري که دل و نفس انسان را به خود مشغول مي کند بر دو قسم است:

1. افکاري که آدمي را بر عملي تحريک مي کند و موجب رغبت بر آن عمل و اراده آن فعل مي شود که چه بسا آن فعلي که از انسان صادر مي شود خير و يا شر باشد.

2. افکاري که انسان را بر عملي تحريک نمي کند و مبدأ عملي قرار نمي گيرد، بلکه صرف خيال و مجرد فکر و تصور است که البته ممکن است انسان را به فعل خير يا شرّ بر انگيزد که اين بر دو قسم است:

الف: افکار و خيالات نافعه؛

ب: افکار و آمال کاذبه[4]

  اين قسم یعنی  افکار باطل و کاذب اگر منجر به شک و شبهه نگردد، بلکه مجرد حديث نفس باشد، لطمه اي به ايمان شخص وارد نمي کند؛ اما اگر آن خطورات و افکار غلط و باطل در حوزه اعتقادات، بازتاب عملي داشته باشد و شخص در مقام عمل افعالي از او صادر شود که بر اساس اعتقادات صحيح نباشد موجب خروج شخص از ايمان مي شود.[5]

بنابراين ترديدي نيست که نفس آدمي در ابتداي امر قابليت هر دو اثر را دارد، منتهي عامل دروني مثل متابعت و پيروي نفس از هوا و هوس، فرصت حضور شيطان و لشکريان او را در درون آدمي فراهم مي سازد و ملازمت با تقوي و ورع، دل را متوجه ذکر خدا مي کند و مجال حضور وساوس شيطاني، تنگ مي گردد.

پس يک وقت بخاطر آنکه نفس قابليت هر دو اثر را دارد  هم می تواند جايگاه افکار خوب باشد و هم جايگاه افکار بد و از آن جهت که شخص از تقوا و ذکر الهي غافل شده، شيطان افکار باطله و عقائد فاسده را به ذهن و فکر او القا مي کند که شخص با توجه کردن و بيرون آمدن از غفلت و تقوا پيشه کردن  از اين هجوم شيطاني نجات پيدا مي کند. اما گاهي زمينه هاي ورود اين افکار باطله و عقائد فاسده را خود شخص فراهم مي آورد. به عنوان مثال از خداوند اجابت خواسته هايش را داشته و يا به درگاه ائمه ـ عليهم السلام ـ متوسل شده و حاجتي و يا شفاء مريضي و رفع گرفتاري را طلب کرده، اما پاسخي دريافت نکرده، از اينرو سخن کفر آميز و توهين ائمه ـ عليهم السلام ـ به ذهن او خطور مي کند که در اين مواقع شخص بايد به نکاتي توجه کند:

1. خداي او که خالق اوست نسبت به حوائج و خواسته هايش عالم است و اجابت فلان خواسته را بر خلاف مصلحت او مي داند: لذا معرفت خود را بايد نسبت به خداوند و اهل بيت-علیهم السلام-  عميق تر کند تا مبتلا به اين افکار باطله نشود و زمينه حضور شيطان و لشکريانش را فراهم نکند.

2. اگر اين زمينه دروني، زمينه اين افکار را فراهم نياورده است با گفتن ذکر استغفرالله و لا اله الا الله و پناه به خداوند از شر شيطان و بي اعتنايي به اين القائات شيطاني راه ورود همچو افکاري را به ذهن و فکر خود سدّ کند: چنانچه در آيه شريفه مي فرمايد: «إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَواْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَکرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ[6]».

پرهيزکاران هنگامي که گرفتار وسوسه هاي شيطان شوند، به ياد خدا مي افتند و (در پرتو ياد او، راه حق را مي بينند) ناگهان بينا مي گردند.

خلاصه سخن آنکه: بله شيطان مي تواند افکار باطل و عقائد فاسد، را به ذهن و نفس آدمي وارد کند، منتهي پادزهر و سدّ اين گونه افکار، ذکر الهي و تقوا پيشگي از يک طرف و عمق بخشي معرفت به خداوند و اولياء اوست از طرف دیگر، اگر زمينه ورود اين افکار، از ناحيه خود شخص فراهم آمده باشد.

براي تفصيل بيشتر در اين بحث و موضوع نفس و خطورات آن کتاب جامع السعادات ملا احمد نراقي و معراج السعاده ملا مهدي نراقي رحمة الله عليهما توصيه مي شود و کتب ديگري که در رابطه با نفس به بحث پرداخته است.

 


[1]. بحارالأنوار، مجلسي، محمد باقر، ج70، ص50، الطبعة الثالثه المصمحه، داراحياء التراث العربي، 1403 ـ 1983م، بيروت، دار احياء العلوم، ج2، ص23، قريب به عبارت امامت ذکر شده است.

[2]. اعراف / 17 و 16.

[3]. ابراهيم / 22.

[4]. نراقي، احمد، معراج السعاده، ص96 ـ 100 ملخص.

[5]. نراقي، احمد، معراج السعاده، ص97.

[6]. اعراف / 201.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
28 تیر 01
بازدید
۳۷۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.