وجود طبقات زمين با توجه به علم زمين شناسي چگونه قابل توجيه است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

وجود طبقات زمين با توجه به علم زمين شناسي چگونه قابل توجيه است؟ و با توجه به عمر تخميني زمين در مقايسه با ساير اجرام پيراموني، چگونه موضوع خلقت آسمان ها پيش از خلق زمين قابل توجيه مي باشد؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

قرآن کلام الهي و در بردارنده آياتي است که در آن آيات انسان را به مطالعه و تفکر در آيات و نشانه هاي خداوند و آگاهي نسبت به جهاني که در آن زندگي مي کند، دعوت مي کند. از جمله نشانه هايي که خداوند انسان را به مطالعه و تفکر پيرامون آنها فرا مي خواند خلق آسمان ها و ستارگان و کهکشان ها و... است، چرا که مطالعه در اين آيات باعث مي شود که انسان به شگفت هاي آفرينش پي برده و آگاهي و معرفت او نسبت به خداوند افزايش پيدا کرده و به سمت بندگي او و رسيدن به کمال حرکت کند. ما در اين مقاله در پي اثبات چند مطلب هستيم.

الف) اين که در آغاز خلقت، آسمان ها و زمين به چه صورت بودند؟ تفسير نمونه در ذيل آيه 30 سوره انبياء دو نظريه را در باره به هم پیوستگی آسمان و زمین مطرح مي کند:

1. به هم پيوستگي آسمان و زمين اشاره به آغاز خلقت است که طبق نظر دانشمندان، مجموعه اين جهان به صورت توده واحد عظيمي از بخار سوزان بود که بر اثر انفجارات دروني و حرکت تدريجی تجزيه شد و کواکب و ستاره ها از جمله منظومه شمسي و کره زمين به وجود آمد و باز هم در حال گسترش است.

2. منظور از پيوستگي، يکنواخت بودن مواد جهان است به طوري که همه درهم فرورفته بود و به صورت ماده واحدي خود نمايي مي کرد امّا باگذشت زمان مواد از هم جدا شدند و ترکيبات جديدي پيدا کردند و انواع مختلف گياهان، حيوانات و موجودات ديگر در آسمان و زمين ظاهر شدند موجوداتي که هر يک نظام مخصوص و آثار و خواص ويژه اي دارد و هر کدام نشانه اي است از عظمت پروردگار و علم و قدرت بي پايانش. اگر چه تفسير نمونه هر دو نظريه را محتمل دانسته و با تفسير آيه 30 سوره انبياء سازگار مي داند.[1] امّا مؤلف کتاب آغاز و انجام جهان نظريه دوم را صحيح دانسته و مي گويد با کمال صراحت از آيه کريمه 30 سوره انبياء به دست مي آيد که جهان ما در آغاز يکپارچه بوده و بعدها از هم باز شده و پارچه پارچه گرديده است. در آن روزگار آسمان ها جدا از هم نبوده اند و جدا از زمين به سر نمي برده اند و سراسر عالم و همه آسمان ها و زمين و کهکشان ها و سحابي ها و اين فضاي بيکران در آغاز داخل در هم و فشرده برهم و يکپارچه و کوچک بوده اند و با مرور روزگاران آسمان از آسمان و کهکشان از کهکشان باز شده و جدا گرديده و اقيانوس پهناور فضا پديد آمده است.[2]

ب) در زمينه آفرينش آسمان ها و زمين دو نظريه وجود دارد:

1. آفرينش آسمان ها قبل از آفرينش زمين صورت گرفته است که اين نظر در اکثر تفاسير از جمله الميزان و نمونه مورد تأیید قرار گرفته است و در ذيل آيات 9 ـ 12 سوره فصلت به تأييد اين نظريه پرداخته و آن را مطابق با آيات ياد شده دانسته و مي گويند از اين آيات به خوبي استفاده  مي شود که گسترش زمين و جوشيدن چشمه ها و پيدايش درختان و مواد غذايي همه بعد از آفرينش آسمان ها صورت گرفته است و از آنجا که «بعد ذلک» در آيه «و اخرج ضحاها و الارض بعد ذلک دحاها» که در سوره نازعات آمده[3] به روشني همه اينها را بعد از  آفرينش آسمانها می شمرد، تفسير ثمّ در آيه «ثم استوي الي السماء و هي دخان» به تاخیر بیانی(نه تاخیر زمانی بین آفرینش آسمانها و زمین)، روشن به نظر می رسد.[4]

2. در مقابل اين نظريه نظريه ديگري وجود دارد که مي گويد: آفرينش زمين قبل از خلقت آسمان مي باشد. از جمله کساني که قائل به اين نظريه هستند، مرحوم هبة الدين شهرستاني است که در کتاب اسلام و هيات مي گويد: اخبار متواتري علاوه بر آيات قرآن بر تقدم خلقت زمين بر خلقت آسمان دلالت دارند و در ادامه به آيات 9 ـ 12 سوره فصلت و آيه 21 سوره بقره تمسک کرده و مي گويد لفظ ثم در آيه «ثم استوي الي السماء و هي دخان» ، معناي ترتيب است با تراخي. چون خلقت آسمان لفظاً بعد از خلقت زمين و با قيد کلمه ثمّ ذکر شده است معلوم مي شود در حقيقت و خارج هم خداوند اوّل زمين را آفريده و پس از فاصله اي به آفرينش آسمان پرداخته است، زيرا که اين ترتيب (تأخير با فاصله ) در لغت عرب از خواص کلمه ثمّ است. سپس در تأييد سخنش به روايتي از امير المؤمنين استناد مي کند که علي ـ عليه السلام ـ مي فرمايد هنگامي که خداوند آهنگ آفرينش آسمان و زمين کرد نخست گوهري سبز آفريد. سپس آن را بگداخت. گداخته آن آبي شد بي آرام. آن گاه  از آن آب، بخاري چون دود بر آورد و آسمان را از آن بيافريد، همان گونه که خداوند مي فرمايد: «ثم استوي الي السماء و هي دخان» پس آهنگ آسمان کرد در حالي که آسمان دود بود.[5] ابن ابي الحديد هم در شرح خطبه اوّل نهج البلاغه مي گوید:  ظاهر کلام امام اقتضا مي کند که خلقت آسمان ها بعد از خلقت زمين است و اين سخن را نسبت مي دهد به جماعتي از علما.[6] در کتاب آغاز و انجام جهان آمده که عبارت «ان السموات و الارض کانتا رتقا ففتقناهما...[7] »آسمانها و زمین به هم پیوسته بودند و ما آنها را از یکدیگر جدا ساختیم، با کمال وضوح مي رساند که آسمان ها و زمين قبلا در يک جا جمع بوده و يک پارچه ديده مي شده اند و بعدها آن يک موجود انفطار و انشقاق پذيرفته و ذراتي را از خود بالا فرستاده است.[8]

علامه شهرستاني مي گويد: تمام ظواهر آثار اسلامي ناطق به تأخير خلقت آسمان از زمين است. ناچار محققان پيشين در مقام انديشه بر آمده بر انواع و اقسام اقاويل و تأويلات متشبث  مي شدند، زيرا اين ترتيب را با مباني حکمت قديم مخالف مي ديدند، چون  از بديهيات مسائل حکمت قديم این است که وجود فلکيات بر همه اقسام وجود ارضيات تقدم دارند، ولي بنا بر تفسيري که ما با استفاده از آيات و اخبار نموده و گفتيم مقصود از آسمان کره بخار است ،هيچ اشکالي ندارد و حتما بايد خلقت آسمان متأخر و بعد از خلقت زمين باشد، زيرا کره بخاري که در اطراف زمين است، حاصل نمي شود مگر از تبخير جرم زمين.[9] امّا در مجموع بايد گفت که به طور قطعي و حتمي نمي توان ترتيب را مشخص کرد و آيات متحمل هر دو وجه هستند و نظريات علمي در اين باب نيز در حدّ فرضيه هستند نه اصل مسلّم.

ج) مراد از زمين هاي هفت گانه چيست؟

 اگر چه مفسرين در ذيل آيه «الله الذي خلق سبع سماوات و من الارض مثلهن» خداوند کسی است که هفت آسمان را آفرید و همانند آنها زمین آفرید، در مورد هفت زمين احتمالاتي را  مطرح کرده  و گفته اند ممکن است منظور از عدد هفت کثرت باشد يا اشاره است به طبقات مختلف کره زمين و يا اقليم هاي هفتگانه روي زمين، چرا که در گذشته کره زمين را به هفت منطقه تقسيم مي کردند، امّا آيت الله جوادي آملي مي فرمايد زمين هاي هفتگانه در برابر آسمان هاي هفت گانه قرار دارد و سخن خود را به روايتي که از امام رضا ـ عليه السلام ـ در اين زمينه نقل شده است، مستند مي کند.[10] هرچند قرآن کريم در آيه «هو الذي خلق لکم ما في الارض جميعا ثم استوي الي السماء فسواهنّ سبع سموات»او خدایی است که همه موجودات زمین را برای شما آفرید و پس از آن به خلقت آسمانها نظر کرد و هفت آسمان را برفراز یکدیگر برافراشت، درباره آسمان ها تعبير به هفت آسمان آورده و درباره زمين چنين تعبيري ندارد،امّا در جاي ديگر مي فرمايد: «الله الذي خلق سبع سموات و من الارض مثلهنّ» که شايد بتوان استفاده کرد که زمين هاي هفتگانه نيز در برابر آسمان هاي هفتگانه وجود دارد و زمين هاي هفت گانه به معناي اقليم هاي هفتگانه يا طبقات هفتگانه زمين يگانه نيست.  در روايتي از امام رضا ـ عليه السلام ـ پرسيدند معناي «والسماء ذات الحبک» قسم به آسمان که دارای راههای بسیار است،  چيست؟ کيف يکون محبوکة ذلک، جعلنا الله فداک؟ چگونه آسمان می تواند دارای راههایی باشد؟  حضرت در پاسخ ابتدا دست چپ را پهن کرده فرمودند: اين زمين اوّل است بعد دست راست را بالاي آن قرار داده فرمودند: بالاي آسمان اول، زمين دوم است و بالاي زمين دوم آسمان دوم و همين طور تا هفت زمين و هفت آسمان. همين نظريه را علامه شهرستاني با استناد به همين حديث پذيرفته و مي گويد منظور از هفت زمين، هفت زمين جدا از هم مي باشد که زمين نخست همين کره اي است که ما بر روي آن راه مي رويم، زمين دوم کره زهره با همه اجزايش، زمين سوم کره عطارد، زمين چهارم کره مريخ، زمين پنجم کره مشتري، زمين ششم کره زحل و زمين هفتم کره اورانوس که بر هر يک از اين زمين ها کره بخاري است که محيط بر هر يک از اين زمين ها بوده که آن کره بخار، آسمان هر يک از اين زمين ها مي باشد.[11] به هر حال در مجموع نمي توان مراد قطعي از هفت زمين يا هفت آسمان را مشخص کرد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ  طباطبايي، محمد حسین، الميزان، ترجمه سيد محمد باقر موسوي همداني، انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم. ج14، ص390،

2ـ حویزی،عبد العلی، تفسير نور الثقلين، ذیل آیه7/ذاریات، ج1، ص47.

 


[1]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ، دارالکتب الاسلاميه، چاپ بيست و سوم، تهران 1384ش، ج13، ص430.

[2]. رضوي، محمد امين، آغاز و انجام جهان، فردوسي رضائيه، 1348ش، ص63.

[3]. نازعات/30

[4] همان، تفسیر نمونه، ج20، ص245.

[5]. شهرستاني، سيد هبة الدين، اسلام و هيئت، مترجم سيد هادي خسروشاهي، بوستان کتاب، چاپ اول، قم، 1387ش، ص234.

[6]. شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، بيروت، چاپ دوم، ج1، ص86.

[7]. انبياء / 30.

[8]. رضوي، محمد امين، آغاز و انجام جهان، ص202.

[9]. ، همان، اسلام و هيئتص234.

[10]. جوادي آملي، عبدالله، تفسير تسنيم ، نشر اسراء، چاپ چهارم، قم ، 1383ش، ج2، ص616.

[11]. همان، ج2، ص616.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
28 تیر 01
بازدید
۶۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.