منظور از تصادفي بودن آفرينش چيست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

منظور از تصادفي بودن آفرينش چيست؟ آيا مثلا بگوييم آب تصادفي ايجاد شده است، ولي ترکيب آن را بدانيم آيا همين که ترکيب آن را بدانيم، خود علتي براي موجود شدن آب نمي باشد و اين فرضيه را باطل نمي کند؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

واژه تصادف و اتفاق به معني نفي قانون عليت و معلوليت و عدم برقراري نظم و قاعده است و اين که آن چه واقع شده است به صورت اتفاقي و بدون علت دائمي است. هم چنين به معناي پيدايش پديده اي[1] از طريق يک رشته علل پيش بيني نشده در اصطلاح فلسفي و مکاتب فکري به گونه هاي متفاوت ياد شده که بازگشت اين امر به مکاتب و تفکرات گوناگون مي باشد که در اين جا نمونه هاي مشهور آن براي شما ذکر مي گردد:

1. جهان آفرينش بدون هيچ علتي به وجود آمده (چه طبيعي و چه ماوراء طبيعت) اين نظريه عقلا باطل و محال است و شايد معتقدين به اين نظريه تعداد انگشت شماري از يونانيان قديم بوده اند.

2. آفرينش جهان داراي علت بوده که آن طبيعت مي باشد، به اين صورت که يک سلسله علل پيش بيني نشده و بدون نظم خاص باعث ايجاد و خلق پديده ها مي شود و اصل آفرينش جهان هم بر اثر انفجار بوده است. آن ها اصل ماده را ابدي و ازلي و واجب الوجود مي دانند که نيازي به علت و آفريننده ندارد و بقيه پديده ها و اشياء هم به سبب ترکيب و فعل و انفعالات همين ماده است. اين تئوري، ايده مادي گرايان (کساني که اعتقاد به وجود خدا و عالمي ماوراء ماده ندارند) مي باشد.[2]

3. عالم داراي علت و آفريننده است اما اين علت فقط آفريننده جهان است و در پي آن هيچ انگيزه و هدف و غايتي وجود ندارد. در واقع آن ها اعتقادي به علت غائي نداشته اند. يکي از صاحبان اين نظريه، ذيقراطيس فيلسوف يوناني مي باشد.[3]

همان گونه که ديديد در تمامي اين اصطلاحات اتفاق و تصادف نقش اساسي ايفا مي کند، گرچه هر کدام منظوري غير از تعاريف ديگر دارد، اما به طور کلي اعتقاد به تصادف لازمه اش اين است که هيچ گونه نظم و قانون خاصي در جهان حاکم نباشد و هيچ چيزي به طور مشخص دخيل در چيز ديگر نباشد و رابطه اي خاص بين اشياء برقرار نباشد. لازمه اين حرف اين است که خط بطلان روي تمامي علوم بکشيم، زيرا هر علمي عبارت است از بيان مجموعه اي از قواعد و نظام هاي جهان و اگر پيدايش يک حادثه بدون علت خاص جائز باشد، در همه وقت و تحت هر شرطي وقوع هر حادثه را مي توان انتظار داشت و تحت هيچ شرائطي اطمينان به عدم وقوع هيچ حادثه اي نمي توان پيدا کرد.[4]

در اصطلاح اول، که هيچ علتي موجود نباشد، فرض شما درست است و اين نظريه را باطل مي کند.

اما طبق ديگر نظريات مطرح شده، فرض مذکور شما و اين که ترکيب چيزي باعث بطلان فرضيه شود، جاري نمي باشد، چرا که همه اين صورت هاي ذکر شده به نوعي علت را براي آفرينش قبول دارند. بر اساس اين نظريات يا اصل آفرينش به صورت اتفاق و تصادف است و بدون علت آگاه و هدفمند و يا اين که علت غائي و انگيزه و هدف خاصي براي آفرينش نيست و اتفاقي پنداشته مي شود.

اما دين مبين اسلام و فلسفه اسلامي و ديگر مکاتب توحيدي و غير تحريف شده، وراء اين عالم ماده (که به عنوان علت هاي ناقصه و معدّه براي پديده ها و مخلوقات مي باشند) يک خداي قادر متعال و يک علت واحده براي تمامي مخلوقات معتقد است . اگرچه بعضي از فرق اسلامي، مانند اشاعره منکر اصل عليت شده اند تا همه چيز را به خدا ربط دهند، در صورتي که سخن گزافي گفته اند و وجود خداوند با جريان اصل علت و معلول، تناقض و تضادي ندارد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ اصول فلسفه و روش رئاليسم، مرتضي مطهري.

2ـ علل گرايش به مادي گري (همان مولف).

3ـ آموزش عقائد، استاد محمد تقي مصباح يزدي، جلد 1.

4ـ پرسش ها و پاسخ ها، استاد جعفر سبحاني.

5ـ الهيات شفاء، شهيد مرتضي مطهري، جلد 1.

 


[1]. مطهري، مرتضي، اصول فلسفه و روش رئاليسم، انتشارات صدرا، تهران،1368ش، ج3، ص86.

[2]. مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش عقائد، ج1، مبحث جهان بيني.

[3]. طباطبائي، سيد محمد حسين، نهايه الحکمه، انتشارات جامعه مدرسين، قم، ج8، (علت و معلول)، بحث نفي اتفاق.

[4]. مطهري، مرتضي، اصول فلسفه و روش رئاليسم، انتشارات صدرا، 1368ش تهران،، ج3، ص87.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
28 تیر 01
بازدید
۱۱۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.