در تفسير آيه« جعل الظلمات و النور» ظلمات را به تاريکي يعني عدم نور تفسير کرده اند آيا در اين آيه نمي تواند اشاره به جعل دو اصل اوليه براي خلقت باشد: نور و ماده اوليه؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

در تفسير آيه« جعل الظلمات و النور»، ظلمات را به تاريکي يعني عدم نور تفسير کرده اند حال آن که عدم نور که جعل نمي خواهد و اصولاً عدم جعل پذير نمي باشد. آيا در اين آيه نمي تواند اشاره به جعل دو اصل اوليه براي خلقت باشد: نور و ماده اوليه (ظلمات به صورت جمع آورده شده) که خدا آنها را ابتدا ايجاد و از ترکيب آن دو اين همه مخلوقات را با هندسه هاي مختلف بيرون مي آورد؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه: خداوند در آيه اول سوره مبارکه انعام مي فرمايد: و جعل الظلمات و النور، اشکال اين است که چگونه جعل به ظلمت که به معناي تاريکي و عدم النور است، تعلق گرفته است.

قبل از پاسخ تذکر اين نکته لازم است که همان طور که در تفاسير معتبري مانند الميزان بيان شده جعل در اين آيه به معناي خلق است.[1]

حال اشکال را مي توان اين طور بيان و تقرير کرد: از اين آيه استفاده مي شود که همان طور که نور مخلوق خدا است، ظلمت هم مخلوق و آفريده خداست، در حالي که به نظر مي رسد ظلمت چيزي به غير از عدم نور نيست. و اين را مي دانيم که نام مخلوق را بر معدوم نمي توان گذاشت. بنابراين چگونه در آيه جعل که به معناي خلق است به ظلمت و تاريکي که يک امر عدمي است نسبت داده شده است؟

در پاسخ اين سئوال با بررسي و تحقيقی که در تفاسير انجام شده اين گونه مي توان گفت:

اولا: ظلمت هميشه به معناي ظلمت مطلق نيست، بلکه ظلمت غالبا به معناي نور بسيار کم و ضعيف در مقابل نور قوي و شديد است. مثلا ما مي گویيم شب ظلماني، با اينکه مسلم است در شب، ظلمت مطلق نيست، بلکه همواره ظلمت شب همراه با نور ستارگان مي باشد. بنابراين  آيه مذکور را اين طور مي توان معنا کرد: خداوند براي شما روشني روز و تاريکي شب که يکي نور قوي و ديگري نور ضعيف است را قرار داد. و به اين معنا ظلمت هم مي تواند مخلوق باشد.[2]

ثانيا: درست است که ظلمت مطلق را ما امر عدمي مي دانيم، اما عدم مطلق و نبود محض نيست تا جعل به آن تعلق نگیرد، بلکه عدم   نور است. يعني بي بهره بودن از روشنايي در جايي که قابليت بهره مندي از نور باشد يعني نسبت نور و ظلمت نسبت ملکه و عدم ملکه مي باشد؛ به اين بيان که جايي که قابليت داشتن و وجود نور باشد، اگر در آن محل نور نباشد به آن ظلمت مي گویيم.[3]

البته در تفسير ظلمات و نور در اين آيه در تفاسير، بيان هاي ديگري هم آمده که لازم است به آنها هم اشاره شود. در برخي تفاسير ظلمات را شب و نور را روز گرفته اند يا به معني بهشت و جهنم و يا به معني شرک و نفاق و کفر و نور را به اسلام و ايمان و يقين بيان کرده اند. و برخي مفسرين هم ظلمات را به عالم ماده و نور را عالم ارواح دانسته اند و يا حتي ظلمت را به جهل و نور را به علم هم تأويل برده اند.[4]

نتيجه نهايي:

بنابراين مي توان گفت: در آيه، منظور از ظلمات و تاريکي عدم محض نيست بلکه تاريکي يعني جايي که نور کمتري وجود دارد. به علاوه در تفسير ظلمات، برخي مفسرين فرموده اند، شامل گمراهي و هدايت و ايمان و کفر و بهشت وجهنم و... مي شود.

پس با اين حساب اشکالي که مطرح شد جايي ندارد و نمي توان گفت: معني ندارد جعل به عدم تعلق بگيرد، زيرا منظور از تاريکي عدم محض و مطلق نيست.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ مجمع البيان، ج8، طبرسي.

2ـ الميزان، ج7، علامه طباطبائي.

3ـ تفسير نمونه، ج5، آيت الله مکارم شيرازي.

 


[1]. طباطبائي، سيد محمد حسين، الميزان في تفسير القرآنچاپ جامعه مدرسين، چاپ اول، ، قم، ج7، ص6.

[2]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونهانتشارات دارالکتب الاسلاميه، چاپ اول،، قم،  ج5، ص146.

[3]. حسيني همداني، سيد محمد حسين، انوار درخشان، کتابفروشي لطفي، چاپ اول، تهران،1404ق، ج5، ص222.

[4]. اندلسي، ابوحيان، البحر المحيط في التفسيرانتشارات دارالفکر، ، بيروت، 1420ق، ج4، ص429.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
28 تیر 01
بازدید
۸۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.