آيا روح انسان مذکر و مؤنث دارد يا اين که جنسيت مختص بدن انسان استتفاوت هاي حقوقي آنان ناشي از چيست؟
آيا روح انسان مذکر و مؤنث دارد؟
پرسش
پاسخ
در قرآن کريم، روح به صورت مفرد آمده و از سوي خداوند در آدمي نهاده شده است.
روح و نفس به يک معنا است روح تجلي خدا، نکته اي لطيف، نوري شريف و مرغ ملکوت است.[1] روح، نفس، جان، روان و گاهي قلب اشاره به موجودي واحد است.
علامه جوادي آملي درباره کرامت انساني مي فرمايد:
در شناخت خداوند و ايمان و عمل صالح و اطاعت و مراقبت و سرانجام دريافت پاداش از خداي سبحان، همه مربوط به روح است و هر يک نيز کرامت به شمار مي رود... اوج کرامت آدمي که جنبه ملکوتي انسان را در «فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي...[2]». تأمين مي کند به فراترين مرتبه تقوا وابسته است».[3]
متن:
روح از منظر قرآن، فلسفه و بعض علوم ديگر مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته و از مباحث مهم و بحث بر انگيز علماء و دانشمندان و حکماي غربي و شرقي و اسلامي بوده و هست. قرآن راجع به روح مي فرمايد: «وَيَسْأَلُونَک عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّن الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً[4]». يعني اي پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مردم از تو در مورد روح سوال مي کنند در جواب آن ها بگو روح از امر پروردگار من است و به شما بيش از اندکي علم و دانش داده نشده است.
روح در قرآن در موارد مختلف استعمال شده و معاني و مفهوم متفاوتي دارد از جمله آن ها:
روح القدس،[5] نيروي معنوي الهي،[6] قرآن،[7] و زماني هم به معني روح انساني[8] آمده است. حال سخن در اين است که منظور از روح در آيه 85 سوره اسراء چيست؟
در تفسير عيّاشي از امام باقر ـ عليه السلام ـ و امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده که در تفسير آيه «يسئلونک عن الروح« فرمودند: «روح از مخلوقات خداوند است که بينائي و قدرت و قوّت دارد، خدا آن را در دل هاي پيامبران و مؤمنان قرار مي دهد».[9]
تا به اين جا معلوم مي شود که روح يک امر و فرمان الهي و مجرّد از ماده و صفات آن است و از عالم ملکوت بوده و خداوند آن را در جسم خاکي انسان دميده چه مرد و چه زن و لذا مذکر و مؤنث ندارد به اين صورت که بگوئيم: جنسيت از خواص بدن است و خداوند مجسّم و هيکل انسان را اوّل به صورت مذکر و مؤنث درست کرده و شکل داده و بعد، از روح خودش در آن ها دميده است. ولي نبايد فراموش کرد که روح آدمي مراتب و درجاتي دارد؛ آن مرتبه از روح که در پيامبران و امامان است، مرتبه فوق العاده والائي است که از آثارش ،معصوم بودن از گناه و خطا و نيز آگاهي و علم فوق العاده مي باشد و چنين مرتبه اي از روح از همه فرشتگان حتي جبرئيل و ميکائيل بالاتر و برتر خواهد بود، و روح آدمي در مرتبه پايين تر از روح انبياء و امامان ـ عليهم السلام ـ مي باشد. ولي انسان مي تواند روح خود را متعالي کرده و در مسير قرب الهي و رسيدن به معنويات و کمالات که هدف از آفرينش انسان همين است به واسطه تقواي الهي و ايمان و عمل صالح به مراتبي حتي بالاتر از فرشته برسد. چرا که انسان مقام خليفة اللهي در روي زمين دارد و جانشين خدا در زمين است.
روح، مذکر و مؤنث ندارد چرا که امر مجرد از ماده و عوارض آن است و همه اش الهي و ملکوتي است ولي تذکير و تأنيث از عوارض مادّي و دنيوي بوده و بر روح بار نمي شود؛ اگر چه روحية خدادادي در زن و مرد متفاوت خلق شده چرا که زن آيينه جمال الهي و مرد آيينه جلال خداوند است و جمال و جلال خداوند دو صفت هستند که علاوه بر خدا، انسان هم مي تواند به اين اوصاف برسد و مظهر جمال و جلال الهي شود.
لذا زن از روحيه اي لطيف تر، عاطفي تر و انفعال پذيرتري نسبت به مرد خلق شده و مرد داراي روحيه اي قوي تر، فعال تر و عقل گراتر است.
مسأله اي ديگر که مطرح شده و بايد به آن پرداخت، مساوات ذاتي روح در زن و مرد است که آيا اين مساوات در مرحله اول و ذات منجر به مساوات حقوق آن ها هم مي شود يا نه؟ که بايد عرض کرد انسان ها اگر چه در حقوق اوّليه طبيعيه و خدادادي مساوي هستند و بايد همه از اين حقوق برخوردار شوند ولي در حقوق اکتسابي و تحصيلي مي توانند متفاوت باشند و متناسب با تلاش و زحمت خود از حقوق بيشتري بهره مند شوند حقوق طبيعي انسان ها يکي است و عدالت بايد در مورد آن رعايت شود همان طور که خداوند در قرآن به آن امر کرده و پيامبرانش را به عدالت و قسط دستور داده که بايد زن و مرد از حقوق فردي و اجتماعي بر اساس عدل برخوردار شوند و متناسب با حالات و ويژگي هاي روحي ـ بدني خود به حق خود برسند و بهره مند شوند.
پس متناسب با روحيه و حالت جسماني و رواني و احساس زن و مرد، حقوق آن ها نيز متفاوت است در مرحله دوم و بالعرض ـ اگر چه در مرحله اول و ذاتا زن و مرد از حق مساوي برخوردارند.[10]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تفسير نمونه، مکارم شيرازي،ناصر، 1305، ج12، ذيل آيه 85 سوره اسراء، چاپ 27، 1386، انتشارات دارالکتب الاسلاميه، چاپ خانه، گوهر انديشه.
2ـ مجموعه آثار نظام حقوق زن در اسلام، مطهري، مرتضي، 1298ـ 1358، تهران، صدرا، 1378، ج19، چاپ هفتم، تير 1387، چاپ فجر.
3ـ طباطبايي، محمد حسين، 1281 ـ 1360 الميزان في تفسير القرآن، فارسي، برگزيده، مباحث علمي در تفسير الميزان، ج3، بخش هفتم، نظام خانواده و حقوق زن دفتر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، چاپ اول، تابستان، 1384.
4ـ مجموعه مقالات همايش جهاني حکيم ملا صدرا، با عنوان ملا صدرا و مسأله نفس و معاد، ج1، خرداد 1378، تهران، بنياد حکمت اسلامي صدرا، 1380ش، ج11، چاپ اول، بهار، 1383.
5ـ بحث روح و بدن و نفس، در کتاب هاي فلسفي اسلامي از جمله فلسفه صدرا، ابن سينا، شهيد مطهري و... معرفت نفس آقاي حسن زاده آملي و نيک زاد.
[1]. از ملک تا ملکوت، سيد حسين تقوي، ص132.
[2]. حجر /29؛ ص/72.
[3]. جوادي آملي، صورت و سيرت انسان در قرآن، تفسير موضوعي قرآن، ج14، ص83.
[4]. اسراء /85.
[5]. بقره/253.
[6]. مجادله/22.
[7]. شوري/25.
[8]. سجده /9.
[9]. نورالثقلين، ج3، ص216.
[10]. در اين زمينه به منابعي که در ذيل ذکر مي شود براي مطالعه بيشتر مراجعه نمائيد.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 23 تیر 01
- بازدید
- ۳۱۹
آيا روح انسان مذکر و مؤنث دارد؟
- نشان کردن
پرسش
آيا روح انسان مذکر و مؤنث دارد يا اين که جنسيت مختص بدن انسان استتفاوت هاي حقوقي آنان ناشي از چيست؟
پاسخ
در قرآن کريم، روح به صورت مفرد آمده و از سوي خداوند در آدمي نهاده شده است.
روح و نفس به يک معنا است روح تجلي خدا، نکته اي لطيف، نوري شريف و مرغ ملکوت است.[1] روح، نفس، جان، روان و گاهي قلب اشاره به موجودي واحد است.
علامه جوادي آملي درباره کرامت انساني مي فرمايد:
در شناخت خداوند و ايمان و عمل صالح و اطاعت و مراقبت و سرانجام دريافت پاداش از خداي سبحان، همه مربوط به روح است و هر يک نيز کرامت به شمار مي رود... اوج کرامت آدمي که جنبه ملکوتي انسان را در «فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي...[2]». تأمين مي کند به فراترين مرتبه تقوا وابسته است».[3]
متن:
روح از منظر قرآن، فلسفه و بعض علوم ديگر مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته و از مباحث مهم و بحث بر انگيز علماء و دانشمندان و حکماي غربي و شرقي و اسلامي بوده و هست. قرآن راجع به روح مي فرمايد: «وَيَسْأَلُونَک عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّن الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً[4]». يعني اي پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مردم از تو در مورد روح سوال مي کنند در جواب آن ها بگو روح از امر پروردگار من است و به شما بيش از اندکي علم و دانش داده نشده است.
روح در قرآن در موارد مختلف استعمال شده و معاني و مفهوم متفاوتي دارد از جمله آن ها:
روح القدس،[5] نيروي معنوي الهي،[6] قرآن،[7] و زماني هم به معني روح انساني[8] آمده است. حال سخن در اين است که منظور از روح در آيه 85 سوره اسراء چيست؟
در تفسير عيّاشي از امام باقر ـ عليه السلام ـ و امام صادق ـ عليه السلام ـ نقل شده که در تفسير آيه «يسئلونک عن الروح« فرمودند: «روح از مخلوقات خداوند است که بينائي و قدرت و قوّت دارد، خدا آن را در دل هاي پيامبران و مؤمنان قرار مي دهد».[9]
تا به اين جا معلوم مي شود که روح يک امر و فرمان الهي و مجرّد از ماده و صفات آن است و از عالم ملکوت بوده و خداوند آن را در جسم خاکي انسان دميده چه مرد و چه زن و لذا مذکر و مؤنث ندارد به اين صورت که بگوئيم: جنسيت از خواص بدن است و خداوند مجسّم و هيکل انسان را اوّل به صورت مذکر و مؤنث درست کرده و شکل داده و بعد، از روح خودش در آن ها دميده است. ولي نبايد فراموش کرد که روح آدمي مراتب و درجاتي دارد؛ آن مرتبه از روح که در پيامبران و امامان است، مرتبه فوق العاده والائي است که از آثارش ،معصوم بودن از گناه و خطا و نيز آگاهي و علم فوق العاده مي باشد و چنين مرتبه اي از روح از همه فرشتگان حتي جبرئيل و ميکائيل بالاتر و برتر خواهد بود، و روح آدمي در مرتبه پايين تر از روح انبياء و امامان ـ عليهم السلام ـ مي باشد. ولي انسان مي تواند روح خود را متعالي کرده و در مسير قرب الهي و رسيدن به معنويات و کمالات که هدف از آفرينش انسان همين است به واسطه تقواي الهي و ايمان و عمل صالح به مراتبي حتي بالاتر از فرشته برسد. چرا که انسان مقام خليفة اللهي در روي زمين دارد و جانشين خدا در زمين است.
روح، مذکر و مؤنث ندارد چرا که امر مجرد از ماده و عوارض آن است و همه اش الهي و ملکوتي است ولي تذکير و تأنيث از عوارض مادّي و دنيوي بوده و بر روح بار نمي شود؛ اگر چه روحية خدادادي در زن و مرد متفاوت خلق شده چرا که زن آيينه جمال الهي و مرد آيينه جلال خداوند است و جمال و جلال خداوند دو صفت هستند که علاوه بر خدا، انسان هم مي تواند به اين اوصاف برسد و مظهر جمال و جلال الهي شود.
لذا زن از روحيه اي لطيف تر، عاطفي تر و انفعال پذيرتري نسبت به مرد خلق شده و مرد داراي روحيه اي قوي تر، فعال تر و عقل گراتر است.
مسأله اي ديگر که مطرح شده و بايد به آن پرداخت، مساوات ذاتي روح در زن و مرد است که آيا اين مساوات در مرحله اول و ذات منجر به مساوات حقوق آن ها هم مي شود يا نه؟ که بايد عرض کرد انسان ها اگر چه در حقوق اوّليه طبيعيه و خدادادي مساوي هستند و بايد همه از اين حقوق برخوردار شوند ولي در حقوق اکتسابي و تحصيلي مي توانند متفاوت باشند و متناسب با تلاش و زحمت خود از حقوق بيشتري بهره مند شوند حقوق طبيعي انسان ها يکي است و عدالت بايد در مورد آن رعايت شود همان طور که خداوند در قرآن به آن امر کرده و پيامبرانش را به عدالت و قسط دستور داده که بايد زن و مرد از حقوق فردي و اجتماعي بر اساس عدل برخوردار شوند و متناسب با حالات و ويژگي هاي روحي ـ بدني خود به حق خود برسند و بهره مند شوند.
پس متناسب با روحيه و حالت جسماني و رواني و احساس زن و مرد، حقوق آن ها نيز متفاوت است در مرحله دوم و بالعرض ـ اگر چه در مرحله اول و ذاتا زن و مرد از حق مساوي برخوردارند.[10]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تفسير نمونه، مکارم شيرازي،ناصر، 1305، ج12، ذيل آيه 85 سوره اسراء، چاپ 27، 1386، انتشارات دارالکتب الاسلاميه، چاپ خانه، گوهر انديشه.
2ـ مجموعه آثار نظام حقوق زن در اسلام، مطهري، مرتضي، 1298ـ 1358، تهران، صدرا، 1378، ج19، چاپ هفتم، تير 1387، چاپ فجر.
3ـ طباطبايي، محمد حسين، 1281 ـ 1360 الميزان في تفسير القرآن، فارسي، برگزيده، مباحث علمي در تفسير الميزان، ج3، بخش هفتم، نظام خانواده و حقوق زن دفتر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، چاپ اول، تابستان، 1384.
4ـ مجموعه مقالات همايش جهاني حکيم ملا صدرا، با عنوان ملا صدرا و مسأله نفس و معاد، ج1، خرداد 1378، تهران، بنياد حکمت اسلامي صدرا، 1380ش، ج11، چاپ اول، بهار، 1383.
5ـ بحث روح و بدن و نفس، در کتاب هاي فلسفي اسلامي از جمله فلسفه صدرا، ابن سينا، شهيد مطهري و... معرفت نفس آقاي حسن زاده آملي و نيک زاد.
[1]. از ملک تا ملکوت، سيد حسين تقوي، ص132.
[2]. حجر /29؛ ص/72.
[3]. جوادي آملي، صورت و سيرت انسان در قرآن، تفسير موضوعي قرآن، ج14، ص83.
[4]. اسراء /85.
[5]. بقره/253.
[6]. مجادله/22.
[7]. شوري/25.
[8]. سجده /9.
[9]. نورالثقلين، ج3، ص216.
[10]. در اين زمينه به منابعي که در ذيل ذکر مي شود براي مطالعه بيشتر مراجعه نمائيد.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 23 تیر 01
- بازدید
- ۳۱۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.