یکی از مواردي که اهل سنت براي فضليت ابوبکر و عمر مبني بر خلافت يا جانشيني پس از پيامبر مطرح می­کنند اين است که آن دو نفر از نظر سن و سال از حضرت علي ـ عليه السلام ـ بزرگتر بودند.

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

یکی از مواردي که اهل سنت براي فضليت ابوبکر و عمر مبني بر خلافت يا جانشيني پس از پيامبر مطرح می­کنند اين است که آن دو نفر از نظر سن و سال از حضرت علي ـ عليه السلام ـ بزرگتر بودند، و لذا شایسته خلافت پیامبر، چه جوابی می­توان برای دلیل داد؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

بديهي است که در مسئله خلافت و جانشيني پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ زيادي سن و یا خویشاوندی با پیامبر و امثال اين، دليل بر افضليت و شایستگی نمي شود. آنچه که امام و خليفه را ممتاز مي کند شرايطي دیگری است که در کتب مفصل کلامي از آن بحث شده است.

شرائطي که امام و خليفه را ممتاز مي کند: اولا، علم او است، که خليفه پيامبر بايد اعلم و افضل افراد امت باشد، و چون جانشين پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بايد حافظ شريعت و دين باشد، بايد در علم دين و احکام شريعت سرآمد افراد امت باشد، و اثبات اين صفات برازنده و برجسته از علم وکمالات دیگر در وجود ابي بکر و عمر به طوري که اين را ممتاز کند از ديگران بسيار مشکل است، بلکه عکس آن را در منابع تفسيري و تاريخي زياد مي­توان یافت. به نقل یک نمونه از تاريخ الخلفا سيوطي بسنده می­شود:

سيوطي نقل مي کند که از ابي بکر درباره آيه قرآن سؤال شد، او در جواب گفت:

کدام زمين مرا بر مي دارد و کدام آسمان بر من سايه مي اندازد، اگر در کتاب خدا چيزي بگويم که مقصود نباشد،[1]

روايت دوم را نيز سيوطي آورده است: که از ابي بکر درباره آيه مبارکه و فاکهة و ابا سؤال شد:

او در جواب گفت: کدام آسمان بر من سايه مي افکند و کدام زمين مرا بر مي دارد، اگر در کتاب خدا چيزي بگويم که نمي دانم.[2]

سيوطي در تاريخ الخلفاء درباره امام علي ـ عليه السلام ـ نقل مي کند، در فصل فضائل علي، که هيچ يک از صحابه پيامبر جمله (سلوني يا از من بپرسيد) را نگفت، مگر علي[3]

و درباره تفسير قرآن نقل مي کند: از علي ـ عليه السلام ـ : «که به خدا قسم نازل نشد آيه اي از قرآن، مگر اين که مي دانم، در چه مورد نازل شده است، و در چه زمان و بر چه کسي به درستي که پروردگارم به من دل دانا و زبان گويا و راست داده است».[4]

روايت دوم را نيز سيوطي نيز به همين مضمون آورده است، که امام علي ـ عليه السلام ـ فرمود:

از من درباره کتاب خدا بپرسيد، زيرا آيه اي نيست که ندانم در شب نازل شد يا روز. در سهل يا در جبل.[5]

جواب دوم:

در سيره و روش رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بايد مراجعه کنيم، آيا رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در غير مساله خلافت که بسيار خطير و عظيم است، به اعتبار ريش سفيدي و سن زياد، آيا کسي را مقدم داشته است؟

در روش رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي بينيم که در کارهاي اجتماعي، نظامي، بيان احکام در ميان صحابه به طور ديگر عمل شده است که ملاحظه سن و سال در آن ديده نمي شود، اينک مواردي را از نظر مي گذرانيم، و شما آن را ملاحظه کنيد:

1. در ابلاغ آيه برائت که در ابتدا به ابي بکر سپرده شده بود، جبرئيل امين نازل شد و در ميان راه آن را از ابي بکر پس گرفت و توسط علي ـ عليه السلام ـ ابلاغ شد.[6]

2. در روزهاي آخر عمر شريف رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي دانيد که حضرت لشکري را مأمور نمودکه از مدينه، حرکت کند و بيرون رود. رئيس و فرمانده آن لشکر اسامه بود. اسامه مرد جوان بوده و اکابر و بزرگان صحابه از جمله ابي بکر و عمر داخل در سپاه او بود و مأمور به رفتن به همراه لشکر شدند.[7]

تا جائي که مردم بر رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ عيب گرفتند، به خاطر اينکه اسامه کم سن و سال بود، و رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به منبر رفت و به سخنان آنان پاسخ داد.

3. در اکثر، بلکه در همه  غزوات علي ـ عليه السلام ـ پيشقدم بود، و سپه سالار. از آن جمله در فتح خيبر رسول اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: فردا علم را به کسي مي دهم که خداوند به دست او فتح مي کند، و خدا و رسول او را دوست مي دارد. و فردا همه منتظر بودند که افتخار به نام چه کسي رقم مي خورد، و علي ـ عليه السلام ـ در آن روز امير و فرمانده کل سپاه مسلمين بود.[8]

4. در تمام مدت بيست و سه سال رسالت و حيات رسول اکرم غير از پيامبر کسي ديگر بر علي امير نبوده است و مقدم نبوده. در حالي که ابي بکر و عمر در مواد زيادي تحت امارت علي و يا صحابه ديگر بوده است.

جواب سوم:

اضافه بر مطالب پيشين، اگر چنان چه زيادي سن رجحان به حساب بيايد، اين فضيلت در مورد عثمان ناديده گرفته شده است، زيرا عثمان 7 سال بيشتر از عمر دارد، زیرا عثمان 6 سال بعد از عام الفيل به دنيا آمده است و عمر سيزده ده سال بعداز عام الفيل.[9]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ سيري در نهج البلاغه، شهيد مطهري.

2ـ ارشاد، شيخ مفيد، ترجمه سيد هاشم، محلاتي.

 


[1]. سيوطي، تاريخ الخلفاء، تحقيق محمد محي الدين عبدالحميد، مصر، ص94.

[2]. همان مورد.

[3]. سیوطی،  همان، ص171.

[4]. همان، ص185.

[5]. همان.

[6]. مجمع البيان، ج5، ص7، سوره توبه، کشاف زمخشري، ج2، ص243 سوره توبه.

[7]. طبقات ابن سعد، بيروت، 1377، ج4، ص66.

[8]. شيخ مفيد، الارشاد، ترجمه سيد هاشم رسول محلاتي، ج1، ص56، 1 ـ 2 منصفانه.

[9]. تاريخ الخلفاء، همان، ص108.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
2 امرداد 01
بازدید
۵۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.