ادعا شده که يکي از دلايلي که ابوبکر خلافت را به عهده گرفت اين بوده است که راه پيامبر را به خوبي ادامه دهند آيا اين گفته درست است؟
ادعا شده که يکي از دلايلي که ابوبکر خلافت را به عهده گرفت اين بوده است که راه پيامبر را به خوبي ادامه دهند آيا اين گفته درست است؟
پرسش
پاسخ
بر اساس قاعده، کسي مي تواند راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را به خوبي ادامه دهد که از همه جهات و صفات به پیامبر شبیهتر باشد و از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بيشتر بهره گرفته باشد و تحت تربيت و نظارت آن حضرت بزرگ شده و از شئونات علمي او بهره مند باشد. اين حقيقت را همه مي دانند و در منابع فريقين آمده اند که علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ کسي بود که در کودکي تحت تربيت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بزرگ شده و اولين مرد مسلمان در اسلام است. و از همه اصحاب و یاران پیامبر در فضائل و کمالات انسانی به او نزدیکتر است. ابوبکر به گفته همه علماي فريقين، اول بت پرست بوده و بعد از مدت زماني پس از ظهور اسلام، مسلمان شده است. تنها رابطه نزديک و خانوادگي که ابوبکر با پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ داشت، اين بود که او پدر خانم پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود. عايشه دختر ابوبکر در خانه آن حضرت بود. اينک به شواهد تاريخي که اشاره مي شود، به خوبي روشن خواهد شد که ابوبکر افضل از امام علي ـ عليه السلام ـ نبوده و در هيچ منبعي تاريخي نيز نيامده است که ابوبکر ادعاي افضليت و برتري کرده و مدعي شده باشد که او بهتر مي تواند راه پيامبر را ادامه دهد؛ بلکه شواهد تاريخي عکس اين مطلب را اثبات مي کنند به نمونه هاي اين گونه اشاره مي شود:
1. ابوبکر خودش درباره ضعف و ناشايستگي اش در مورد خلافت، نکته اي بيان داشته که از بيان آن، تعبيرات مختلفي نقل شده است که در يک سخنراني مي گويد: مرا رها کنيد، من بهتر از شما نمي باشم.[1] در يک منبع ديگر آمده است: «من را به خلافت شما برگزيده اند در حالي که بهتر از شما نيستم».[2]
2. ابن ابي الحديد معتزلي که از بزرگان اهل سنت است، اين گونه به فضيلت علي ـ عليه السلام ـ بر ابوبکر اظهار اعتراف کرده و در مقدمه شرح نهج البلاغه مي گويد: «حمد و ثناي خداي را که مفضول (ابوبکر) را بر فاضل (علي ـ عليه السلام ـ مقدم داشت...».[3]
3. باز ابن ابي الحديد مي نويسد: اين که ابوبکر بدون مشورت ديگران خلافت را بعد از خود به عمر واگذار کرد، در حقيقت پاداشي بود که ابوبکر در برابر کار عمر انجام داد. چون عمر بود که پايه هاي خلافت ابوبکر را محکم کرده و تمام مخالفان او را سرکوب کرد، اگر عمر نبود هيچ امري از ابوبکر ثبات پيدا نمي کرد و هيچ ستوني براي او بر پا نمي شد...».[4]
4. تنها خداوند مي دانست که بهترين ادامه دهنده راه پيامبر چه کسي است و چه کسي از شئونات علمي پيامبر برخوردار است. از اين جهت بود که خداوند اين علمش را در اختيار پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ قرار داد تا آن حضرت ادامه دهنده واقعي را معرفي کند. اين بود که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در دوران حيات شان، از راه هاي مختلف و شيوههای گوناگون و به تعبيرات مختلف امام علي ـ عليه السلام ـ را معرفي کردند. اولين دستوري که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از آن الهام گرفت که جانشين خود را معرفي کند، آيه انذار بود که به پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: عشيره و نزديکان خود را به اسلام فراخوان. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ آنان را فراخوانده در آن مجلس، سخني از جانشيني به ميان آورد. بعد از اظهار امام علي ـ عليه السلام ـ به اطاعت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ آن حضرت فرمود: او جانشين من است.[5] در موارد مختلف دیگر هم به پیامبر اقدام به معرفی امام علی علیه السلام به جانشینی خود کردند که در کتابهای روایی و تاریخی ثبت شده است.
5. چنان چه که اشاره شد يکي از مهم ترين ابزارها و نيازهاي ادامه دهنده راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ راه علم و شئونات علمي پيامبر است. گذشته از منابع و کتب اماميه، در بسياري از کتب اهل سنت آمده است که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره علي ـ عليه السلام ـ فرمود: «من شهر علمم و علي درب آن است، پس هر کسي مي خواهد به اين شهر وارد شود، بايد از درب آن وارد شود».[6] جمله «سلوني قبل أن تفقدني؛ از من هر چه مي خواهيد بپرسيد، پيش از آن که از ميان شما بروم».[7] بیانگر علم بیپایان امیر المومنین علیه السلام است. خليفه اول و دوم در بسيار از مسايل علمي، و قضاوت هاي فقهي نيازمند علي ـ عليه السلام ـ بوده و هميشه به او رجوع مي کردند.[8]
جمله «اگر علي نبود، عمر هلاک مي شد»
جمله معروفي است که عمر از شخصيت امام علي ـ عليه السلام ـ خبر داده است. ابن عبدالبر از دانشمندان معروف اهل سنت مي نويسد: «معاويه در عين اين که مخالف علي ـ عليه السلام ـ بود، همواره مسايلي که برايش پيش مي آمد، مي نوشت و از علي ـ عليه السلام ـ مي پرسيد. چون شنيد که آن جناب را کشتند گفت: فقه وعلم و عدالت با مرگ پسر ابي طالب مرد.[9] ابن ابي الحديد مي گويد: «دوستان علي از ترس، و دشمنان علي از بغض، فضايل علي را پنهان مي کرد، در شام، بعد از نماز واجب امري سنت شده بود که بر علي سبّ بگويند. ولي باز هم اين فضايل و حقايق پوشيده نشد، اهل توحيد، کلام، فقه، ادب و... حتي تصوف در صوفي گري خويش نيز منشأ انديشه خود، در علم و معرفت و فضيلت علي ـ عليه السلام ـ را مي دانند.[10]
6. از ديگر موارد که دلالت دارد که ابوبکر نمي تواند بهتر راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ادامه دهد، انحراف ها و بدعت هايي بود که او بعد از رحلت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به وجود آورد از آن نمونه اين که:
1. بر اساس صريح آيه قرآن کريم که فرمود: (پيامبر) از هواي نفس سخن نمي گويد: هر چه مي گويد از وحي است».[11] اولين بدعت ابوبکر آن بود که بعد از رحلت آن حضرت دستور داد که احاديث پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را آتش زنند. از جمله پانصد حديث پيامبر را در يک مورد به آتش کشيد.[12]
2. از ديگر بدعت هاي او بر خلاف سيره و عمل پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تفسير به رأي مي کرد. طبق بسيار از منابع اهل سنت، ابوبکر در باب تفسير قرآن و احکامي مانند ميراث و حد سارق گفته است که: «آنچه من مي گويم به رأي خويش مي گوييم».[13]
3. به نقل از انس بن مالک، براء بن عاذب و ابو درداء: هيچ يکي از احکام شريعت در زمان ابوبکر باقي نماند مگر اين که ضايع شد، فقط نماز ماند که آن را به جماعت مي خواند.[14]
4. به کارگيري برخي افراد ناصالح، منع کتابت احاديث پيامبر، راه يافتن تعصب عربي و تبعيض بين طبقات و... نيز از جمله انحرافات بعد از پيامبر است که کم کم در دستگاه خلافت پديد آمد.
بنابراین، در هيچ منبع ديني و تاريخي، ياد نشده است که ابوبکر چنين ادعاي کرده باشد که دليل بر حقانيت خويش را بهتر ادامه دهنده راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ دانسته باشد. بنا به آنچه که اشاره شد، دليل روشن و اصلي ادامه دهنده راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ شئونات علمي آن حضرت است. به نمونه هايي از تاريخ معلوم مي شود که علي ـ عليه السلام ـ از همه افضل بوده و هر که افضل باشد، معلوم است که بهتر راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ادامه مي دهد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج1.
2ـ پيام امام امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ ، آيت الله مکارم شيرازي، ج1، ص223.
3ـ تجلي امامت در حکومت امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ ، سيد اصغر ناظم زاده قمي.
[1]. ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، بيروت، موسسه اعلمي، 1412ق، ج1، ص169.
[2]. شيخ محمد عبده، شرح نهج البلاغه، طبع مصر، 1417ق، ص86.
[3]. شرح نهج البلاغه، همان، ج1، ص13.
[4]. همان، بيروت، دارالفکر، ص174.
[5]. بيهقي، سنن کبرا، هند، حيدر آباد دکن، 1344ش، دايرة المعارف، ج6، ص206.
[6]. حاکم نيشابوري، مستدرک الصحيحين، بيروت، موسسه اعلمي، ج3، ص126.
[7]. ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج2، ص463
[8]. ابن اثير، اسد الغابه، بيروت، دارالفکر، ج2، ص22.
[9].ابن عبد البر، همان، ج2، ص463.
[10]. ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، ج1، ص35.
[11]. نجم / 4 و 5.
[12]. متقي هندي، کنز العمال. ج3، ح2946؛ تذکرة الحفاظ، بيروت، داراحياء التراث العربي، ج1، ص5.
[13]. تاريخ طبري، ج3، ص302؛ ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، بيروت، دارالعلم، ج5، ص134.
[14]. صحيح بخاري، بيروت، موسسه اعلمي، کتاب آلآذان، ج1، ص315، ح613؛ تيجاني، محمد، و فسئلو اهل الذکر، بيروت، دارالقلم، ص152ـ154.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 2 امرداد 01
- بازدید
- ۵۰
ادعا شده که يکي از دلايلي که ابوبکر خلافت را به عهده گرفت اين بوده است که راه پيامبر را به خوبي ادامه دهند آيا اين گفته درست است؟
- نشان کردن
پرسش
ادعا شده که يکي از دلايلي که ابوبکر خلافت را به عهده گرفت اين بوده است که راه پيامبر را به خوبي ادامه دهند آيا اين گفته درست است؟
پاسخ
بر اساس قاعده، کسي مي تواند راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را به خوبي ادامه دهد که از همه جهات و صفات به پیامبر شبیهتر باشد و از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بيشتر بهره گرفته باشد و تحت تربيت و نظارت آن حضرت بزرگ شده و از شئونات علمي او بهره مند باشد. اين حقيقت را همه مي دانند و در منابع فريقين آمده اند که علي بن ابي طالب ـ عليه السلام ـ کسي بود که در کودکي تحت تربيت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بزرگ شده و اولين مرد مسلمان در اسلام است. و از همه اصحاب و یاران پیامبر در فضائل و کمالات انسانی به او نزدیکتر است. ابوبکر به گفته همه علماي فريقين، اول بت پرست بوده و بعد از مدت زماني پس از ظهور اسلام، مسلمان شده است. تنها رابطه نزديک و خانوادگي که ابوبکر با پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ داشت، اين بود که او پدر خانم پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بود. عايشه دختر ابوبکر در خانه آن حضرت بود. اينک به شواهد تاريخي که اشاره مي شود، به خوبي روشن خواهد شد که ابوبکر افضل از امام علي ـ عليه السلام ـ نبوده و در هيچ منبعي تاريخي نيز نيامده است که ابوبکر ادعاي افضليت و برتري کرده و مدعي شده باشد که او بهتر مي تواند راه پيامبر را ادامه دهد؛ بلکه شواهد تاريخي عکس اين مطلب را اثبات مي کنند به نمونه هاي اين گونه اشاره مي شود:
1. ابوبکر خودش درباره ضعف و ناشايستگي اش در مورد خلافت، نکته اي بيان داشته که از بيان آن، تعبيرات مختلفي نقل شده است که در يک سخنراني مي گويد: مرا رها کنيد، من بهتر از شما نمي باشم.[1] در يک منبع ديگر آمده است: «من را به خلافت شما برگزيده اند در حالي که بهتر از شما نيستم».[2]
2. ابن ابي الحديد معتزلي که از بزرگان اهل سنت است، اين گونه به فضيلت علي ـ عليه السلام ـ بر ابوبکر اظهار اعتراف کرده و در مقدمه شرح نهج البلاغه مي گويد: «حمد و ثناي خداي را که مفضول (ابوبکر) را بر فاضل (علي ـ عليه السلام ـ مقدم داشت...».[3]
3. باز ابن ابي الحديد مي نويسد: اين که ابوبکر بدون مشورت ديگران خلافت را بعد از خود به عمر واگذار کرد، در حقيقت پاداشي بود که ابوبکر در برابر کار عمر انجام داد. چون عمر بود که پايه هاي خلافت ابوبکر را محکم کرده و تمام مخالفان او را سرکوب کرد، اگر عمر نبود هيچ امري از ابوبکر ثبات پيدا نمي کرد و هيچ ستوني براي او بر پا نمي شد...».[4]
4. تنها خداوند مي دانست که بهترين ادامه دهنده راه پيامبر چه کسي است و چه کسي از شئونات علمي پيامبر برخوردار است. از اين جهت بود که خداوند اين علمش را در اختيار پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ قرار داد تا آن حضرت ادامه دهنده واقعي را معرفي کند. اين بود که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در دوران حيات شان، از راه هاي مختلف و شيوههای گوناگون و به تعبيرات مختلف امام علي ـ عليه السلام ـ را معرفي کردند. اولين دستوري که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از آن الهام گرفت که جانشين خود را معرفي کند، آيه انذار بود که به پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: عشيره و نزديکان خود را به اسلام فراخوان. پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ آنان را فراخوانده در آن مجلس، سخني از جانشيني به ميان آورد. بعد از اظهار امام علي ـ عليه السلام ـ به اطاعت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ آن حضرت فرمود: او جانشين من است.[5] در موارد مختلف دیگر هم به پیامبر اقدام به معرفی امام علی علیه السلام به جانشینی خود کردند که در کتابهای روایی و تاریخی ثبت شده است.
5. چنان چه که اشاره شد يکي از مهم ترين ابزارها و نيازهاي ادامه دهنده راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ راه علم و شئونات علمي پيامبر است. گذشته از منابع و کتب اماميه، در بسياري از کتب اهل سنت آمده است که پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ درباره علي ـ عليه السلام ـ فرمود: «من شهر علمم و علي درب آن است، پس هر کسي مي خواهد به اين شهر وارد شود، بايد از درب آن وارد شود».[6] جمله «سلوني قبل أن تفقدني؛ از من هر چه مي خواهيد بپرسيد، پيش از آن که از ميان شما بروم».[7] بیانگر علم بیپایان امیر المومنین علیه السلام است. خليفه اول و دوم در بسيار از مسايل علمي، و قضاوت هاي فقهي نيازمند علي ـ عليه السلام ـ بوده و هميشه به او رجوع مي کردند.[8]
جمله «اگر علي نبود، عمر هلاک مي شد»
جمله معروفي است که عمر از شخصيت امام علي ـ عليه السلام ـ خبر داده است. ابن عبدالبر از دانشمندان معروف اهل سنت مي نويسد: «معاويه در عين اين که مخالف علي ـ عليه السلام ـ بود، همواره مسايلي که برايش پيش مي آمد، مي نوشت و از علي ـ عليه السلام ـ مي پرسيد. چون شنيد که آن جناب را کشتند گفت: فقه وعلم و عدالت با مرگ پسر ابي طالب مرد.[9] ابن ابي الحديد مي گويد: «دوستان علي از ترس، و دشمنان علي از بغض، فضايل علي را پنهان مي کرد، در شام، بعد از نماز واجب امري سنت شده بود که بر علي سبّ بگويند. ولي باز هم اين فضايل و حقايق پوشيده نشد، اهل توحيد، کلام، فقه، ادب و... حتي تصوف در صوفي گري خويش نيز منشأ انديشه خود، در علم و معرفت و فضيلت علي ـ عليه السلام ـ را مي دانند.[10]
6. از ديگر موارد که دلالت دارد که ابوبکر نمي تواند بهتر راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ادامه دهد، انحراف ها و بدعت هايي بود که او بعد از رحلت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به وجود آورد از آن نمونه اين که:
1. بر اساس صريح آيه قرآن کريم که فرمود: (پيامبر) از هواي نفس سخن نمي گويد: هر چه مي گويد از وحي است».[11] اولين بدعت ابوبکر آن بود که بعد از رحلت آن حضرت دستور داد که احاديث پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را آتش زنند. از جمله پانصد حديث پيامبر را در يک مورد به آتش کشيد.[12]
2. از ديگر بدعت هاي او بر خلاف سيره و عمل پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ تفسير به رأي مي کرد. طبق بسيار از منابع اهل سنت، ابوبکر در باب تفسير قرآن و احکامي مانند ميراث و حد سارق گفته است که: «آنچه من مي گويم به رأي خويش مي گوييم».[13]
3. به نقل از انس بن مالک، براء بن عاذب و ابو درداء: هيچ يکي از احکام شريعت در زمان ابوبکر باقي نماند مگر اين که ضايع شد، فقط نماز ماند که آن را به جماعت مي خواند.[14]
4. به کارگيري برخي افراد ناصالح، منع کتابت احاديث پيامبر، راه يافتن تعصب عربي و تبعيض بين طبقات و... نيز از جمله انحرافات بعد از پيامبر است که کم کم در دستگاه خلافت پديد آمد.
بنابراین، در هيچ منبع ديني و تاريخي، ياد نشده است که ابوبکر چنين ادعاي کرده باشد که دليل بر حقانيت خويش را بهتر ادامه دهنده راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ دانسته باشد. بنا به آنچه که اشاره شد، دليل روشن و اصلي ادامه دهنده راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ شئونات علمي آن حضرت است. به نمونه هايي از تاريخ معلوم مي شود که علي ـ عليه السلام ـ از همه افضل بوده و هر که افضل باشد، معلوم است که بهتر راه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ادامه مي دهد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج1.
2ـ پيام امام امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ ، آيت الله مکارم شيرازي، ج1، ص223.
3ـ تجلي امامت در حکومت امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ ، سيد اصغر ناظم زاده قمي.
[1]. ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، بيروت، موسسه اعلمي، 1412ق، ج1، ص169.
[2]. شيخ محمد عبده، شرح نهج البلاغه، طبع مصر، 1417ق، ص86.
[3]. شرح نهج البلاغه، همان، ج1، ص13.
[4]. همان، بيروت، دارالفکر، ص174.
[5]. بيهقي، سنن کبرا، هند، حيدر آباد دکن، 1344ش، دايرة المعارف، ج6، ص206.
[6]. حاکم نيشابوري، مستدرک الصحيحين، بيروت، موسسه اعلمي، ج3، ص126.
[7]. ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج2، ص463
[8]. ابن اثير، اسد الغابه، بيروت، دارالفکر، ج2، ص22.
[9].ابن عبد البر، همان، ج2، ص463.
[10]. ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، ج1، ص35.
[11]. نجم / 4 و 5.
[12]. متقي هندي، کنز العمال. ج3، ح2946؛ تذکرة الحفاظ، بيروت، داراحياء التراث العربي، ج1، ص5.
[13]. تاريخ طبري، ج3، ص302؛ ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، بيروت، دارالعلم، ج5، ص134.
[14]. صحيح بخاري، بيروت، موسسه اعلمي، کتاب آلآذان، ج1، ص315، ح613؛ تيجاني، محمد، و فسئلو اهل الذکر، بيروت، دارالقلم، ص152ـ154.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 2 امرداد 01
- بازدید
- ۵۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.