آيا لفظ «امام» در روايات به معني امام معصوم به طور خاص است يا به طور کلّي امام و پيشوا (مثل امام جماعت)؟ مثلاً در برخي روايات آمده که خمس را فقط بايد به امام داد، يا نماز جمعه را فقط امام برپا ميکند، يا حقّ بسياري از کارها و امور اجتماعي براي امام منحصر دانسته شده. منظور از امام در اين موارد چيست و به چه دليل؟
آيا لفظ «امام» در روايات به معني امام معصوم به طور خاص است يا به طور کلّي امام و پيشوا (مثل امام جماعت)؟
پرسش
پاسخ
لفظ «امام» همان طور که در معناي لغوي آن يک مفهوم عام هست که همان «پيشوا» مي باشد، هم شامل امام معصوم است و هم شامل امام جماعت، بلکه هر کسی که پیشوایی عدهای را به عهده دارد، شامل میشود، چه حق باشد و چه باطل.
در قرآن نيز به طور عام به دو معنا استفاده شده است، در يک جا آمده: «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَي النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يُنصَرُونَ[1]»؛ ما آنها را پيشوایاني قرار داديم که دعوت به سوي آتش و دوزخ مي کنند». و در جاي ديگر آمده است «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا... [2]»؛ «آنها را پيشوایاني قرار داديم که به فرمان ما مردم را هدايت مي کنند». در بيان و کلام معصوم ـ عليهم السلام ـ که در روايات آمده است، هم شامل امام معصوم مي شود و هم غير امام معصوم.
حقيقت مطلب آن است، هر جا روايتي سخنی در رابطه با امام دارد، اين روايت و کلام امام، قرينه و دليل خاص خودش را مي طلبد و ظاهر آن کلام دليل بر محتواي آن است که منظور آن حضرت از اين بيان چيست.
در اینجا به بیان نمونه هايي از کاربرد امام در روایات و قرائن بیان کننده مراد از آن، پرداخته میشود:1. «الامام يحلّ حلال الله و يحرّم حرام الله و يقيم حدود الله...؛ امام کسي است که حلال خدا را حلال دانسته و حرام او را حرام مي داند. او حدود الهي را اقامه مي کند».[3]
2. «لا يکون العبد مؤمنا حتي يعرف امام زمانه؛ بنده مؤمن گفته نمي شود، مگر اين که امام زمان شان را بشناسد».[4]
سياق اين دو حديث و محتواي آن اشاره به آن دارد که منظور امام ـ عليه السلام ـ از اين بيان و «امام» امام معصوم به طور خاص و به معني خاص است.
3. در ذيل آيه: «يَوْمَ نَدْعُو کلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ... [5]»؛ «روزي که هر گروهي به امام خودش فرا خوانده مي شود».
از امام حسين ـ عليه السلام ـ سؤال شده که منظور از اين امام چيست؟ آن حضرت در پاسخ مي فرمايد: امامي که مردم را به حق دعوت کرده و امامي که به سوي ضلالت و گمراهي فرا خوانده اند، هر گروهي در روز قيامت با همان پيشواي شان فرا خوانده مي شوند.[6]
از اين حديث اين گونه فهميده مي شود که منظور امام حسين ـ عليه السلام ـ از امامي که مردم را به هدايت و حق دعوت مي کند، امام معصوم است و منظور از امامي که مردم را به گمراهي فرا مي خواند، پيشوائي گمراه هستند. در حالي که در اين حديث، لفظ «امام» دو بار آمده است. ظاهر بيان و سياق آن بيانگر حقيقت و معناي واقعي مي باشد.
بنابراين، لفظ امام عام است، شامل امام معصوم و غير آن مي شود. ولي محتوا و سياق معلوم مي کند که منظور از اين لفظ امام چيست.
امّا دليل اين که در بعضي روايات آمده که «خمس» را فقط به امام بدهد و يا نماز جمعه را فقط امام اقامه کند، آن است که اين گونه روايات ناظر به زمان حضور امام معصوم است.
از آن نمونه اين که در کتاب وسايل الشيعه، بابي است تحت عنوان «رساندن سهم امام به امام ـ عليه السلام ـ »، در اين باب چندين روايت از ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ نقل شده است که فرموده اند، در صورتي که امکان داشته باشد، واجب است که سهم امام را به حضور امام ـ عليه السلام ـ برساند و به او تحويل دهد.[7]
از اين که لفظ وجوب را به کار برده است، معلوم است که اين کلام امام ـ عليه السلام ـ ناظر به زمان حضور مي باشد، نه زمان غيبت؛ چون در زمان غيبت کسي به امام معصوم دسترسي ندارند. در زمان غيبت همان نائبان عام امام ـ عليه السلام ـ است که مراجع تقليداند.
هم چنين در باب نماز جمعه و اقامه آن، روايات ناظر به زمان حضور امام معصوم ـ عليهم السلام ـ است از آن جمله چنين آمده است که زراره از امام باقر ـ عليه السلام ـ نقل مي کند که آن حضرت فرمود: نماز جمعه با امام، واجب است، هر کسي بدون علت سه جمعه را ترک کند، سه امر واجب را ترک کرده است.[8]
از امام صادق ـ عليه السلام ـ نيز چنين نقل شده است: نماز جمعه بر هر فرد مسلمان واجب است، مگر بر کسي که عذر داشته باشد.[9] از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نيز آمده است که فرمود: «الجمعة حق واجب علي کل مسلم الاّ أربعه...».[10]
بنابراين، لفظ «امام» در روايات، هم شامل امام معصوم ـ عليهم السلام ـ مي شود و هم غير معصوم.
و هميشه از سياق و محتواي روايت فهميده مي شود که منظور از امام در روايت، امام معصوم است يا غير آن. امّا در روايتي که در آن ياد شده است که خمس را بايد به امام تحويل بدهد و يا نماز جمعه را فقط امام اقامه کند، اين گونه روايات ناظر به زمان حضور امام معصوم ـ عليهم السلام ـ است نه زمان غيبت، چنان که به نمونه هايي از آن اشاره شد. بنابراين براي زمان غيبت بايد به ادله ديگر رجوع کرد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ امام شناسي، علي اصغر رضواني.
2ـ نماز جمعه، آيت الله مشکيني.
3ـ مباحث نماز جمعه، ستاد اقامه نماز جمعه تهران.
[1]. قصص/41.
[2]. انبياء/73.
[3]. کليني، محمد بن يعقوب ، الکافي، بيروت، دارالتعارف، 1419ق، ج1، ص257.
[4]. همان، ص235.
[5]. اسراء/71.
[6]. عروسى حويزى عبد على بن جمعه، تفسير نور الثقلين، قم، انتشارات اسماعليان، چهارم، 1415ق، ج3، ص192.
[7]. حر عاملي، وسايل الشيعه، بيروت، موسسه آل البيت(ع) التراث، ج9، ص537 به بعد.
[8]. همان، ص297، ح8.
[9]. همان، ص300، ح16.
[10]. همان، ص201، ح23.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 2 امرداد 01
- بازدید
- ۱۳۹
آيا لفظ «امام» در روايات به معني امام معصوم به طور خاص است يا به طور کلّي امام و پيشوا (مثل امام جماعت)؟
- نشان کردن
پرسش
آيا لفظ «امام» در روايات به معني امام معصوم به طور خاص است يا به طور کلّي امام و پيشوا (مثل امام جماعت)؟ مثلاً در برخي روايات آمده که خمس را فقط بايد به امام داد، يا نماز جمعه را فقط امام برپا ميکند، يا حقّ بسياري از کارها و امور اجتماعي براي امام منحصر دانسته شده. منظور از امام در اين موارد چيست و به چه دليل؟
پاسخ
لفظ «امام» همان طور که در معناي لغوي آن يک مفهوم عام هست که همان «پيشوا» مي باشد، هم شامل امام معصوم است و هم شامل امام جماعت، بلکه هر کسی که پیشوایی عدهای را به عهده دارد، شامل میشود، چه حق باشد و چه باطل.
در قرآن نيز به طور عام به دو معنا استفاده شده است، در يک جا آمده: «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَي النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يُنصَرُونَ[1]»؛ ما آنها را پيشوایاني قرار داديم که دعوت به سوي آتش و دوزخ مي کنند». و در جاي ديگر آمده است «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا... [2]»؛ «آنها را پيشوایاني قرار داديم که به فرمان ما مردم را هدايت مي کنند». در بيان و کلام معصوم ـ عليهم السلام ـ که در روايات آمده است، هم شامل امام معصوم مي شود و هم غير امام معصوم.
حقيقت مطلب آن است، هر جا روايتي سخنی در رابطه با امام دارد، اين روايت و کلام امام، قرينه و دليل خاص خودش را مي طلبد و ظاهر آن کلام دليل بر محتواي آن است که منظور آن حضرت از اين بيان چيست.
در اینجا به بیان نمونه هايي از کاربرد امام در روایات و قرائن بیان کننده مراد از آن، پرداخته میشود:1. «الامام يحلّ حلال الله و يحرّم حرام الله و يقيم حدود الله...؛ امام کسي است که حلال خدا را حلال دانسته و حرام او را حرام مي داند. او حدود الهي را اقامه مي کند».[3]
2. «لا يکون العبد مؤمنا حتي يعرف امام زمانه؛ بنده مؤمن گفته نمي شود، مگر اين که امام زمان شان را بشناسد».[4]
سياق اين دو حديث و محتواي آن اشاره به آن دارد که منظور امام ـ عليه السلام ـ از اين بيان و «امام» امام معصوم به طور خاص و به معني خاص است.
3. در ذيل آيه: «يَوْمَ نَدْعُو کلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ... [5]»؛ «روزي که هر گروهي به امام خودش فرا خوانده مي شود».
از امام حسين ـ عليه السلام ـ سؤال شده که منظور از اين امام چيست؟ آن حضرت در پاسخ مي فرمايد: امامي که مردم را به حق دعوت کرده و امامي که به سوي ضلالت و گمراهي فرا خوانده اند، هر گروهي در روز قيامت با همان پيشواي شان فرا خوانده مي شوند.[6]
از اين حديث اين گونه فهميده مي شود که منظور امام حسين ـ عليه السلام ـ از امامي که مردم را به هدايت و حق دعوت مي کند، امام معصوم است و منظور از امامي که مردم را به گمراهي فرا مي خواند، پيشوائي گمراه هستند. در حالي که در اين حديث، لفظ «امام» دو بار آمده است. ظاهر بيان و سياق آن بيانگر حقيقت و معناي واقعي مي باشد.
بنابراين، لفظ امام عام است، شامل امام معصوم و غير آن مي شود. ولي محتوا و سياق معلوم مي کند که منظور از اين لفظ امام چيست.
امّا دليل اين که در بعضي روايات آمده که «خمس» را فقط به امام بدهد و يا نماز جمعه را فقط امام اقامه کند، آن است که اين گونه روايات ناظر به زمان حضور امام معصوم است.
از آن نمونه اين که در کتاب وسايل الشيعه، بابي است تحت عنوان «رساندن سهم امام به امام ـ عليه السلام ـ »، در اين باب چندين روايت از ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ نقل شده است که فرموده اند، در صورتي که امکان داشته باشد، واجب است که سهم امام را به حضور امام ـ عليه السلام ـ برساند و به او تحويل دهد.[7]
از اين که لفظ وجوب را به کار برده است، معلوم است که اين کلام امام ـ عليه السلام ـ ناظر به زمان حضور مي باشد، نه زمان غيبت؛ چون در زمان غيبت کسي به امام معصوم دسترسي ندارند. در زمان غيبت همان نائبان عام امام ـ عليه السلام ـ است که مراجع تقليداند.
هم چنين در باب نماز جمعه و اقامه آن، روايات ناظر به زمان حضور امام معصوم ـ عليهم السلام ـ است از آن جمله چنين آمده است که زراره از امام باقر ـ عليه السلام ـ نقل مي کند که آن حضرت فرمود: نماز جمعه با امام، واجب است، هر کسي بدون علت سه جمعه را ترک کند، سه امر واجب را ترک کرده است.[8]
از امام صادق ـ عليه السلام ـ نيز چنين نقل شده است: نماز جمعه بر هر فرد مسلمان واجب است، مگر بر کسي که عذر داشته باشد.[9] از پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نيز آمده است که فرمود: «الجمعة حق واجب علي کل مسلم الاّ أربعه...».[10]
بنابراين، لفظ «امام» در روايات، هم شامل امام معصوم ـ عليهم السلام ـ مي شود و هم غير معصوم.
و هميشه از سياق و محتواي روايت فهميده مي شود که منظور از امام در روايت، امام معصوم است يا غير آن. امّا در روايتي که در آن ياد شده است که خمس را بايد به امام تحويل بدهد و يا نماز جمعه را فقط امام اقامه کند، اين گونه روايات ناظر به زمان حضور امام معصوم ـ عليهم السلام ـ است نه زمان غيبت، چنان که به نمونه هايي از آن اشاره شد. بنابراين براي زمان غيبت بايد به ادله ديگر رجوع کرد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ امام شناسي، علي اصغر رضواني.
2ـ نماز جمعه، آيت الله مشکيني.
3ـ مباحث نماز جمعه، ستاد اقامه نماز جمعه تهران.
[1]. قصص/41.
[2]. انبياء/73.
[3]. کليني، محمد بن يعقوب ، الکافي، بيروت، دارالتعارف، 1419ق، ج1، ص257.
[4]. همان، ص235.
[5]. اسراء/71.
[6]. عروسى حويزى عبد على بن جمعه، تفسير نور الثقلين، قم، انتشارات اسماعليان، چهارم، 1415ق، ج3، ص192.
[7]. حر عاملي، وسايل الشيعه، بيروت، موسسه آل البيت(ع) التراث، ج9، ص537 به بعد.
[8]. همان، ص297، ح8.
[9]. همان، ص300، ح16.
[10]. همان، ص201، ح23.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 2 امرداد 01
- بازدید
- ۱۳۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.