در آيه 59 سوره نساء در قسمت اول کاملا واضح است که اولي الامر در رديف خدا و رسول خدا قرار گرفته اما سئوال اين است که از آیه استفاده میکنند که اولي الامر معصومند، در حالیکه ادامه آيه دارد: «پس هر گاه در امرى (دينى) اختلاف نظر يافتيد اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد آن را به (کتاب) خدا و (سنت) پيامبر (او) عرضه بداريد اين بهتر و نيک فرجام تر است». ملاحظه میشود که نامي از اولي الامر برده نشده است. به همین جهت نمیتوان از این آیه عصمت آنها را به دست آورد.
در آيه 59 سوره نساء در قسمت اول کاملا واضح است که اولي الامر در رديف خدا و رسول خدا قرار گرفته اما سئوال اين است که از آیه استفاده میکنند که اولي الامر معصومند
پرسش
پاسخ
پیش از پرداختن به اصل جواب تذکر این نکته لازم است که دليل شيعه بر عصمت امام تنها منحصر در اين آيه نيست که اگر بر فرض اشکالي بر آن وارد باشد، ديگر دليلي بر عصمت امام نداشته باشيم و قائل به عدم عصمت آن بزرگواران گرديم. بلکه شيعه معتقد است از حيث عقل و بدون در نظر گرفتن هر دليل نقلي، لازم است امام، معصوم از گناه، خطا و اشتباه باشد. امام جانشين و وصي پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در جامعه اسلامي است، و همان دلائلي که ايجاب مي کنند پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ معصوم باشد، بعينه ايجاب مي کند، امام نيز بايد معصوم باشد. خداي سبحان پيغمبر را براي ارشاد مردم و آموختن راه سعادت و کمال به انسان ها نصب کرد. و براي اين منظور لازم است او مصون از خطا و اشتباه و گناه باشد تا بتواند دستورات الهي را همان طور که خداوند خواسته به مردم ابلاغ کند و در غير اين صورت يعني اگر اشتباه کند، مردم به اشتباه افتاده و نقض غرض الهي مي گردد و اين کار از مولاي حکيم بعيد است. پس پيغمبر بايد معصوم باشد، هم چنين بعد از پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ حال که پيغمبر ديگري نمي آيد، بر خداوند سبحان لازم است که شخصي را به عنوان امام و پيشوا نصب کند که از انحرافات مردم و تحريف در دين اسلام توسط سود جويان، جلوگيري کند. از طرفي بسياري از مسائل شرعي در زمان پيغمبر تبيين نشد و يا اصلا موضوع آنها به وجود نيامده بود و بعدا به وجود آمد، لذا وجود شخصي که تبيين کننده اين امور باشد در جامعه ضروري به نظر مي رسيد. خداوند حکيم نيز اين مسئله را با نصب امام مرتفع فرمودند. پس مسئوليت امام حفظ و حراست از دين، از خطر تحريف و تغيير، و تفسير و تبيين دستورات پيغمبر و قرآن است، بديهي است انجام اين دو آرمان ديني و تحقق بخشيدن آنها در جامعه در گرو مصونيت خود امام از خطاء و اشتباه است. بلکه تأثير عمل امام در جهت دادن به رفتار جامعه به مراتب بيشتر از گفتار اوست، به همين دليل امام هم بايد در فهم و بيان احکام ديني معصوم از خطا و اشتباه باشد و هم در اعمال مصون از گناه و معصيت، تا بتواند پيروان خود را به طور صحيح هدايت کند. آيه زير نيز به همين اصل عقلي اشاره دارد: «آيا کسي که « خود حق را يافته» و به سوي حق هدايت مي کند سزاوارتر است که از او پيروي شود، يا کسي که تا هدايت نشود، هدايت را نمي شناسد «يعني خود نيازمند هدايت کننده اي است» چگونه داوري مي کنيد».[1] /[2] در نتيجه عقل مي گويد: اولا، بر خداوند لازم است براي حفظ و تبيين دين بعد از نبي شخص ديگري را نصب کند.
ثانيا، اين شخص بايد مصون از خطا و اشتباه و گناه باشد تا اين هدف الهي محقق شود، زيرا در غير اين صورت نقض غرض الهي است و اين محال است.
همچنین ادله ديگري غير از اين آيه بر عصمت امامان معصوم وجود دارد، که به چند نمونه آن اشاره ميشود:
خداوند در قرآن کریم مي فرمايد: «هنگامي که پروردگار، ابراهيم را به اموري آزمود و او آنها را به انجام رسانيد، پروردگار به او فرمود تو را پيشواي «امام» مردم ساختم، ابراهيم گفت: از ذريه من نيز کسي امام خواهد شد. پروردگار فرمودند: عهد من به ظالمان نمي رسد».[3]
پس امام طبق آيه بالا کسي است که هيچ گونه ظلمي نکند، زيرا عهد الهي به ظالمان نمي رسد. از طرفي قرآن در جايي ديگر مي فرمايد: «هر کس از حدود الهي تجاوز کند (گناهي مرتکب شود) به خود ظلم کرده است».[4] پس طبق اين آيه يکي از مصاديق ظلم، گناه است، و امام هم ظالم نيست، پس امام بايد معصوم از گناه باشد.[5] هم چنين آيه ديگري از قرآن که بر عصمت آنان دلالت دارد وآيه تطهير است، که مي فرمايد: «همانا خداوند اراده کرده است هر گونه رجس و پليدي را از شما اهل بيت پاک گرداند».[6] و در روايات بسياري وارد شده که مصداق اين اهل بيت، امير المومنين علي ـ عليه السلام ـ ، فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ و امام حسن و امام حسين ـ عليهم السلام ـ هستند و طبق آيه همگي معصوم اند.[7] هم چنين ادله بسياري وجود دارد که در اين مختصر نمي گنجد.
اما راجع به آيه بايد گفت: مورد استدلال آيه قسمت اول آن است، علماي شيعه از قسمت اول آن استفاده کرده و مي گويند با توجه به آيه مذکور، اطاعت از اولي الأمر مطلقا واجب است، چنانکه اطاعت از خدا و رسول هم به صورت مطلق واجب، زیرا اطاعت اولی الامر هم رديف اطاعت خدا و رسول قرار داده شده است. لذا اطاعت آنان همانند اطاعت خدا و رسول تام است، يعني در تمام جنبه ها انسان بايد مطيع آنها باشد.
و شیعه به ادله متقن و روايات معتبر استدلال میکند منظور از اولي الأمر امامان دوازده گانه شيعه است. پس آيه تنها در صدد بيان اين است که بعد از نبي بايد از اولي الأمر تبعيت کنيد و چون هم رديف پيامبر و خداوند سبحان هستند، اطاعت آنان نيز تام و کامل است. اما علماي دين از اين آيه استفاده ديگري هم کرده اند و گفته اند چون اطاعت آنان تام است و هم رديف اطاعت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، پس آن افراد نيز هم چون پيامبر مصون از خطا و اشتباه بايد باشند تا اين اطاعت موجب گمراهي و ضلالت مردم نشود، يعني اگر مصون از خطا نباشند و اطاعت آنها نيز واجب باشد و مردم با اطاعت آنها منحرف گردند، اين نقض غرض الهي است و از مولاي حکيم بعيد است، حال اين استدلال چه مشکلي دارد.
آيا مي توان گفت آنان معصوم نيستند چون بار دوم تکرار نشدند. اما راجع به شبهه اي که مطرح شده است که چرا در قسمت دوم نام آنها دوباره تکرار نشده است، بايد گفت: آيه نازل به تمام زمان هاست و مسلم است تا پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در قيد حيات هستند، اطاعت وي واجب و ارجاع تمام نزاع ها نيز بايد به ايشان باشد. اما بعد از ايشان چطور؟ مرحوم طبرسي در مجمع البيان فرموده اند: «آيه مي گويد در زمان حيات نبي اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به خود ايشان رجوع کنيد ولي بعد از حيات قطعا بايد به جانشينان او، يعني اولي الأمر رجوع کنيد.[8] پس با اينکه اسم اولي الامر در قسمت دوم نيامده است ولي از فحوي آيه فهميده مي شود. در صدر آيه خداوند با «يا ايها الذين آمنوا» خطاب کرده است لذا تمام مؤمنين را تا روز قيامت در بر مي گيرد، حال بعد از نبي اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به چه کسي بايد رجوع شود، بايد گفت قطعا به جانشيناني که پیامبر به فرمان الهی تعيين فرموده است باید رجوع شود. که آنها مصداق اولی الامر هستند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تفسير الميزان، علامه طباطبائي، ذيل آيه 59 سوره نساء.
2ـ تفسير نمونه، آيت الله مکارم شيرازي، ذيل آيه.
[1]. يونس / 35.
[2]. رباني گلپايگاني، علي، عقايد استدلالي، قم. واحد نشر مديريت خدمات پژوهشي، معاونت پژوهش، زمستان 1380ش، ج2،ص 105.
[3]. بقره / 124.
[4]. طلاق / 1.
[5]. همان، ص107.
[6]. احزاب / 33.
[7]. مکارم شيرازي، ناصر، پيام قرآن، تفسير موضوعي، انتشارات مطبوعاتي، قم، چاپ اول، زمستان 1373، ج9، ص136.
[8]. مرحوم طبرسي، مجمع البيان، انتشارات ناصر خسرو، قم، چاپ 8، 1384ش، ج4 ـ 3، ص101.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 2 امرداد 01
- بازدید
- ۷۳
در آيه 59 سوره نساء در قسمت اول کاملا واضح است که اولي الامر در رديف خدا و رسول خدا قرار گرفته اما سئوال اين است که از آیه استفاده میکنند که اولي الامر معصومند
- نشان کردن
پرسش
در آيه 59 سوره نساء در قسمت اول کاملا واضح است که اولي الامر در رديف خدا و رسول خدا قرار گرفته اما سئوال اين است که از آیه استفاده میکنند که اولي الامر معصومند، در حالیکه ادامه آيه دارد: «پس هر گاه در امرى (دينى) اختلاف نظر يافتيد اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد آن را به (کتاب) خدا و (سنت) پيامبر (او) عرضه بداريد اين بهتر و نيک فرجام تر است». ملاحظه میشود که نامي از اولي الامر برده نشده است. به همین جهت نمیتوان از این آیه عصمت آنها را به دست آورد.
پاسخ
پیش از پرداختن به اصل جواب تذکر این نکته لازم است که دليل شيعه بر عصمت امام تنها منحصر در اين آيه نيست که اگر بر فرض اشکالي بر آن وارد باشد، ديگر دليلي بر عصمت امام نداشته باشيم و قائل به عدم عصمت آن بزرگواران گرديم. بلکه شيعه معتقد است از حيث عقل و بدون در نظر گرفتن هر دليل نقلي، لازم است امام، معصوم از گناه، خطا و اشتباه باشد. امام جانشين و وصي پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در جامعه اسلامي است، و همان دلائلي که ايجاب مي کنند پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ معصوم باشد، بعينه ايجاب مي کند، امام نيز بايد معصوم باشد. خداي سبحان پيغمبر را براي ارشاد مردم و آموختن راه سعادت و کمال به انسان ها نصب کرد. و براي اين منظور لازم است او مصون از خطا و اشتباه و گناه باشد تا بتواند دستورات الهي را همان طور که خداوند خواسته به مردم ابلاغ کند و در غير اين صورت يعني اگر اشتباه کند، مردم به اشتباه افتاده و نقض غرض الهي مي گردد و اين کار از مولاي حکيم بعيد است. پس پيغمبر بايد معصوم باشد، هم چنين بعد از پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ حال که پيغمبر ديگري نمي آيد، بر خداوند سبحان لازم است که شخصي را به عنوان امام و پيشوا نصب کند که از انحرافات مردم و تحريف در دين اسلام توسط سود جويان، جلوگيري کند. از طرفي بسياري از مسائل شرعي در زمان پيغمبر تبيين نشد و يا اصلا موضوع آنها به وجود نيامده بود و بعدا به وجود آمد، لذا وجود شخصي که تبيين کننده اين امور باشد در جامعه ضروري به نظر مي رسيد. خداوند حکيم نيز اين مسئله را با نصب امام مرتفع فرمودند. پس مسئوليت امام حفظ و حراست از دين، از خطر تحريف و تغيير، و تفسير و تبيين دستورات پيغمبر و قرآن است، بديهي است انجام اين دو آرمان ديني و تحقق بخشيدن آنها در جامعه در گرو مصونيت خود امام از خطاء و اشتباه است. بلکه تأثير عمل امام در جهت دادن به رفتار جامعه به مراتب بيشتر از گفتار اوست، به همين دليل امام هم بايد در فهم و بيان احکام ديني معصوم از خطا و اشتباه باشد و هم در اعمال مصون از گناه و معصيت، تا بتواند پيروان خود را به طور صحيح هدايت کند. آيه زير نيز به همين اصل عقلي اشاره دارد: «آيا کسي که « خود حق را يافته» و به سوي حق هدايت مي کند سزاوارتر است که از او پيروي شود، يا کسي که تا هدايت نشود، هدايت را نمي شناسد «يعني خود نيازمند هدايت کننده اي است» چگونه داوري مي کنيد».[1] /[2] در نتيجه عقل مي گويد: اولا، بر خداوند لازم است براي حفظ و تبيين دين بعد از نبي شخص ديگري را نصب کند.
ثانيا، اين شخص بايد مصون از خطا و اشتباه و گناه باشد تا اين هدف الهي محقق شود، زيرا در غير اين صورت نقض غرض الهي است و اين محال است.
همچنین ادله ديگري غير از اين آيه بر عصمت امامان معصوم وجود دارد، که به چند نمونه آن اشاره ميشود:
خداوند در قرآن کریم مي فرمايد: «هنگامي که پروردگار، ابراهيم را به اموري آزمود و او آنها را به انجام رسانيد، پروردگار به او فرمود تو را پيشواي «امام» مردم ساختم، ابراهيم گفت: از ذريه من نيز کسي امام خواهد شد. پروردگار فرمودند: عهد من به ظالمان نمي رسد».[3]
پس امام طبق آيه بالا کسي است که هيچ گونه ظلمي نکند، زيرا عهد الهي به ظالمان نمي رسد. از طرفي قرآن در جايي ديگر مي فرمايد: «هر کس از حدود الهي تجاوز کند (گناهي مرتکب شود) به خود ظلم کرده است».[4] پس طبق اين آيه يکي از مصاديق ظلم، گناه است، و امام هم ظالم نيست، پس امام بايد معصوم از گناه باشد.[5] هم چنين آيه ديگري از قرآن که بر عصمت آنان دلالت دارد وآيه تطهير است، که مي فرمايد: «همانا خداوند اراده کرده است هر گونه رجس و پليدي را از شما اهل بيت پاک گرداند».[6] و در روايات بسياري وارد شده که مصداق اين اهل بيت، امير المومنين علي ـ عليه السلام ـ ، فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ و امام حسن و امام حسين ـ عليهم السلام ـ هستند و طبق آيه همگي معصوم اند.[7] هم چنين ادله بسياري وجود دارد که در اين مختصر نمي گنجد.
اما راجع به آيه بايد گفت: مورد استدلال آيه قسمت اول آن است، علماي شيعه از قسمت اول آن استفاده کرده و مي گويند با توجه به آيه مذکور، اطاعت از اولي الأمر مطلقا واجب است، چنانکه اطاعت از خدا و رسول هم به صورت مطلق واجب، زیرا اطاعت اولی الامر هم رديف اطاعت خدا و رسول قرار داده شده است. لذا اطاعت آنان همانند اطاعت خدا و رسول تام است، يعني در تمام جنبه ها انسان بايد مطيع آنها باشد.
و شیعه به ادله متقن و روايات معتبر استدلال میکند منظور از اولي الأمر امامان دوازده گانه شيعه است. پس آيه تنها در صدد بيان اين است که بعد از نبي بايد از اولي الأمر تبعيت کنيد و چون هم رديف پيامبر و خداوند سبحان هستند، اطاعت آنان نيز تام و کامل است. اما علماي دين از اين آيه استفاده ديگري هم کرده اند و گفته اند چون اطاعت آنان تام است و هم رديف اطاعت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، پس آن افراد نيز هم چون پيامبر مصون از خطا و اشتباه بايد باشند تا اين اطاعت موجب گمراهي و ضلالت مردم نشود، يعني اگر مصون از خطا نباشند و اطاعت آنها نيز واجب باشد و مردم با اطاعت آنها منحرف گردند، اين نقض غرض الهي است و از مولاي حکيم بعيد است، حال اين استدلال چه مشکلي دارد.
آيا مي توان گفت آنان معصوم نيستند چون بار دوم تکرار نشدند. اما راجع به شبهه اي که مطرح شده است که چرا در قسمت دوم نام آنها دوباره تکرار نشده است، بايد گفت: آيه نازل به تمام زمان هاست و مسلم است تا پيغمبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در قيد حيات هستند، اطاعت وي واجب و ارجاع تمام نزاع ها نيز بايد به ايشان باشد. اما بعد از ايشان چطور؟ مرحوم طبرسي در مجمع البيان فرموده اند: «آيه مي گويد در زمان حيات نبي اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به خود ايشان رجوع کنيد ولي بعد از حيات قطعا بايد به جانشينان او، يعني اولي الأمر رجوع کنيد.[8] پس با اينکه اسم اولي الامر در قسمت دوم نيامده است ولي از فحوي آيه فهميده مي شود. در صدر آيه خداوند با «يا ايها الذين آمنوا» خطاب کرده است لذا تمام مؤمنين را تا روز قيامت در بر مي گيرد، حال بعد از نبي اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به چه کسي بايد رجوع شود، بايد گفت قطعا به جانشيناني که پیامبر به فرمان الهی تعيين فرموده است باید رجوع شود. که آنها مصداق اولی الامر هستند.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ تفسير الميزان، علامه طباطبائي، ذيل آيه 59 سوره نساء.
2ـ تفسير نمونه، آيت الله مکارم شيرازي، ذيل آيه.
[1]. يونس / 35.
[2]. رباني گلپايگاني، علي، عقايد استدلالي، قم. واحد نشر مديريت خدمات پژوهشي، معاونت پژوهش، زمستان 1380ش، ج2،ص 105.
[3]. بقره / 124.
[4]. طلاق / 1.
[5]. همان، ص107.
[6]. احزاب / 33.
[7]. مکارم شيرازي، ناصر، پيام قرآن، تفسير موضوعي، انتشارات مطبوعاتي، قم، چاپ اول، زمستان 1373، ج9، ص136.
[8]. مرحوم طبرسي، مجمع البيان، انتشارات ناصر خسرو، قم، چاپ 8، 1384ش، ج4 ـ 3، ص101.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 2 امرداد 01
- بازدید
- ۷۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.