گاهي اوقات در جلسات مداحي گفته مي شود حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ در بين شما نشسته و گريه مي کند، با توجه به اينکه پس از مرگ براي معصومين نبايد غمي بماند و مصائب آنها پس از دنيا تمام مي شود آيا چنين گفته اي صحيح است و در صورت صحت چگونه آن را مي توان توجيه کرد؟
گاهي اوقات در جلسات مداحي گفته مي شود حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ در بين شما نشسته و گريه مي کند، ... آيا چنين گفته اي صحيح است؟
پرسش
پاسخ
پاسخ اين سئوال ضمن دو بخش حضور و گواه بودن معصوم بر اعمال ديگران و گريه و اندوه معصوم بعد از مرگ، بيان مي شود:
الف: در ميان پيروان مکتب اهل بيت ـ عليهم السلام ـ با توجه به اخبار و روايات رسيده از معصومين ـ عليهم السلام ـ مشهور اين است که ايشان از اعمال همه امت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه ـ عليهم السلام ـ آگاه هستند:
رواياتي داريم به اين مضمون که اعمال بندگان هر شب و روز، هر هفته، در هر هفته دو مرتبه بر پيامبر و امام ـ عليه السلام ـ عرضه مي شود و اختلاف اين روايات هيچ مشکلي ايجاد نمي کند، زيرا عرضه اعمال بر معصوم ـ عليهم السلام ـ در هر شب و روز و يا در هر هفته دو مرتبه، درست نظير اين مي ماند که در بسياري از مؤسسه ها گزارش کار روزانه را همه روزه مي دهند و گزارش کار هفته را در پايان هفته و گزارش کار ماه را در پايان ماه به مقامات مسئول مي دهند.[1]
به هر حال اعمال بندگان اعم از کارهاي پنهاني و غير آن به طور غير عادي و از طريق تعليم الهي براي معصومين ـ عليهم السلام ـ آشکار مي شود و آنان شاهد و گواه اعمال امت اند و تمام شئوون همه افراد بشر مشهود آنان است و اين امر در همين دنياست (اما آشکار شدن کارهاي انسان از طريق عادي در فرداي قيامت امري است که اختصاص به معصوم ندارد).
چون آنان حجت هاي خدا و هاديان خلق و واسطه بين خلق و خالق هستند و بر اعمال بندگان نظارت مي نمايند و احاطه علمي بر همه زمين و زمان دارند چون مظهر اسماي حسناي الهي و مظهر اتم حق تعالي بوده و بالاترين بهره ممکن را از خداي شان دارند.
و پيداست که اين نظارت و حضور آنان اختصاص به زمان حيات شان نداشته بلکه بعد از مرگ و آن وقتي که روح شان به بدن مثالي تعلق مي گيرد و بدن مادي را ترک مي نمايد و به عبارتي از زندان بدن مادي که از لوازم زندگي دنيوي است رهائي مي يابند، باز هم به اذن و اجازه الهي بر امور بندگان نظارت مي نمايند و حضور حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ و معصومين ـ عليهم السلام ـ با اين بيان هيچ محذوري عقلي و نقلي ندارد.
قرآن کريم نيز اين مطلب را که معصومين ـ عليهم السلام ـ گواه اعمال بندگان هستند و کردارشان نزد آنان حاضر است تأئيد مي نمايد: «و بگو عمل کنيد که خدا و پيامبرش و مؤمنين اعمال شما را مي بينند و به زودي به سوي داناي نهان و آشکار، بازگردانده مي شويد و شما را به آنچه عمل مي کرديد خبر مي دهد».[2]
از اين آيه بر مي آيد که مؤمنان که مراد از آن افراد انگشت شماري از مؤمنان است، در اين دنيا همانند پيامبر شاهد اعمال انسان ها و آنچه از خير و شر انجام مي دهند مشهود خدا و رسول و مؤمنين (ائمه ـ عليهم السلام ـ ) است و آنگاه که قيامت بر پا مي شود همه از حقيقت اعمال خود آگاه مي شوند و اعمال شان مشهود خودشان نيز خواهد بود.[3]
بنابراين حاضر بودن اعمال بندگان نزد معصومين و نظارت آنان بر همه کارهاي خوب و بد ما به اين معناست که آنان چون داراي سعه وجودي و احاطه علمي هستند و شاهد بر اعمال ما مي باشند، مي توانند در يک لحظه در مکان هاي مختلف ناظر و حاضر باشند و در مجالس ما حضور داشته باشند.
اما در خصوص کارهاي خير و از جمله عزاداري مي توان گفت: معصومين ـ عليهم السلام ـ علاوه بر اينکه شاهد کار آنان است آن کار خير مورد عنايت و توجه خاص آنان است. در روايتي از ابن بکير از امام صادق ـ عليه السلام ـ آمده است که: «روح بزرگ امام حسين ـ عليه السلام ـ از سمت راست عرش بر دو دسته نظر محبت مي اندازد:
و اين در حالي است که به خدايش عرض مي کند پروردگارا! به وعده اي که به من دادي جامه عمل بپوشان.
1. به زئران دلباخته و با اخلاصش.
2. و ديگر به کساني که به منظور زنده ساختن آرمان بلند و رهائي بخش او در محافل بزرگداشت شهادت او گريه مي کنند».[4] چون اين مجالس جان افزا و حيات بخش است.
ب: اما بخش ديگري از سئوال و اينکه بعد از مرگ گريه و ناراحتي براي معصومين چه توجیهی دارد و آيا دليل بر اين مطلب هست يا نه؟
ابتدا بايد اين نکته را مورد دقت قرار بدهيم که فلسفه گريه بر امام حسين ـ عليه السلام ـ و ترغيب ائمه ـ عليهم السلام ـ به اين امر چه چيز است؟ گريه بر آن حضرت فلسفه هاي سازنده دارد که به اموري در اين زمينه مي توان اشاره کرد از جمله:
1. پيوند عميق عاطفي بين امت و الگوهاي راستين به منظور توجه و پيروي عملي از آنان.
2. اقامه مجالس ديني و عزاداري در سطح وسيع و آشنا شدن توده ها با اهداف أبا عبدالله الحسين ـ عليه السلام ـ .
3. پالايش روح و تزکيه نفس و برقراري ارتباط بين امت و امام ـ عليه السلام ـ و هماهنگي و همنوائي با امام ـ عليه السلام ـ .
4. اعلام وفاداري و عشق و محبت نسبت به حق و مظلوم و انزجار نسبت به ظالم و باطل.
5. الهام بخش روح انقلابي و ستم ستيزي و زنده نگهداشتن تاريخ نهضت آزادي خواهي حسيني.
6. توجه به هدف قيام امام حسين ـ عليه السلام ـ که همانا جلوگيري از انحراف و احياي ارزش هاي ديني بوده است.
بنابراين هر چند عزاداري و گريه ما بر امام حسين ـ عليه السلام ـ نوعي مساعدت و همنوائي با ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ و فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ مي باشد و نوعي ياري رساني به امام حسين ـ عليه السلام ـ و آرمان بلند او است لکن همان طوريکه، شهيد مطهري (ره)، فرموده است اين به اين معنا نيست که فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ هنوز هم در حال جزع و فزع مي باشد و فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ ، پيامبر و ائمه ـ عليهم السلام ـ که از دنيا رفته اند هنوز هم در سوگ امام حسين ـ عليه السلام ـ مي سوزند و اشک مي ريزند و گريه و عزاداري ما تسلي خاطري براي آنان مي باشد؛ چون حضرت ابا عبدالله الحسين ـ عليه السلام ـ خود فرموده آرزو دارم به جدم، پدرم، مادرم ملحق شوم و به شهادت برسم «شوق و علاقه من به آنان همانند علاقه يعقوب به يوسف است».[5] بنابراين با توجه به اينکه سال هاست امام حسين ـ عليه السلام ـ به جدش، به برادرش و مادرش و پدرش ملحق شده و با آنان بر سر يک سفره نشسته است، غم و غصه و گريه حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ و ديگر معصومين ـ عليهم السلام ـ به جز امام زمان ـ عليه السلام ـ وجهي عقلائي ندارد.[6]
البته آنچه گفته شد منافات با گريه حضرت زهرا در روز رستاخيز ندارد که در آن روز مجلسي از سوي اهل محشر بر پا مي شود و اداره کننده آن مجلس فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ مي باشد. روايات در اين زمينه فراوان است و مضمون آنها اين است که روز قيامت نخست دخت گرامي پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در حالي که پيراهن گلگون فرزندش حسين ـ عليه السلام ـ را به دست دارد وارد صحنه محشر مي شود و بر سوگ او به شدت مي گريد.آنگاه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و پس از آن همه فرشتگان با او همنوا مي شوند و در سوگ امام حسين ـ عليه السلام ـ به سوگواري مي پردازند و تمامي مؤمنان در سوگ او سيلاب اشک جاري مي سازند.
فاطمه الزهرا ـ سلام الله عليها ـ ضجه و شهقه اي مي زند که هيچ ملک مقربي و هيچ پيامبر مرسلي و هيچ مؤمني نيست جز اينکه در اثر ناله حضرت زهرا اشک مي ريزد و در يک کلام گريه فاطمه اهل محشر را مي گرياند و آن وقتي که قاتلان و دشمنان امام حسين ـ عليه السلام ـ به جزاي اعمال شان مي رسند خداوند خشم ها را فرو مي نشاند و به حزن ها پايان مي دهد.[7]
دليل اينکه گفته شد ناله وگريه فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ در روز محشر براي امام حسين ـ عليه السلام ـ تنافي با اين امر ندارد که حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ و پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ديگر ائمه که به شهادت رسيده اند قبل از بر پا شدن صحنه محشر غم و غصه و گريه ندارند، شايد اين نکته باشد که صحنه محشر صحنه دادخواست و رسيدگي به اعمال خوب و بد بندگان است و حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ شايد به جهت دادخواست و اينکه اولين و آخرين از چنين جرم و جنايت مطلع شوند آن ناله جانسوز را سر مي دهد تا برهان قاطعي باشد عليه دشمنان امام حسين ـ عليه السلام ـ و وقتي آنان به جزاي شان رسيدند خشم ها فرو مي نشيند و حزن ها پايان مي يابد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ شهيد مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، صدرا، ج17، ص111 و 476.
2ـ مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، دارالکتب الاسلاميه، ج8، ص128.
3ـ حسيني همداني، سيد محمد حسين، تفسير انوار درخشان، ج2، ص9، ذيل آيه 143 سوره بقره.
[1]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1374ش، ج14، ص184 و ج8، ص127.
[2]. توبه / 105.
[3]. طباطبائي، محمد حسين، الميزان، ترجمه، موسوي همداني، جامعه مدرسين، بي تا، ج9، ص524.
[4]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، بيروت، مؤسسه الوفاء، چاپ دوم، 1403ق، ج44، ص292.
[5]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج44، ص366.
[6]. شهيد مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، حماسه حسيني يادداشت ها، قم، صدرا، چاپ پنجم، 1381ش، ج17، ص476.
[7]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج43، ص221.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 امرداد 01
- بازدید
- ۱۰۷
گاهي اوقات در جلسات مداحي گفته مي شود حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ در بين شما نشسته و گريه مي کند، ... آيا چنين گفته اي صحيح است؟
- نشان کردن
پرسش
گاهي اوقات در جلسات مداحي گفته مي شود حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ در بين شما نشسته و گريه مي کند، با توجه به اينکه پس از مرگ براي معصومين نبايد غمي بماند و مصائب آنها پس از دنيا تمام مي شود آيا چنين گفته اي صحيح است و در صورت صحت چگونه آن را مي توان توجيه کرد؟
پاسخ
پاسخ اين سئوال ضمن دو بخش حضور و گواه بودن معصوم بر اعمال ديگران و گريه و اندوه معصوم بعد از مرگ، بيان مي شود:
الف: در ميان پيروان مکتب اهل بيت ـ عليهم السلام ـ با توجه به اخبار و روايات رسيده از معصومين ـ عليهم السلام ـ مشهور اين است که ايشان از اعمال همه امت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه ـ عليهم السلام ـ آگاه هستند:
رواياتي داريم به اين مضمون که اعمال بندگان هر شب و روز، هر هفته، در هر هفته دو مرتبه بر پيامبر و امام ـ عليه السلام ـ عرضه مي شود و اختلاف اين روايات هيچ مشکلي ايجاد نمي کند، زيرا عرضه اعمال بر معصوم ـ عليهم السلام ـ در هر شب و روز و يا در هر هفته دو مرتبه، درست نظير اين مي ماند که در بسياري از مؤسسه ها گزارش کار روزانه را همه روزه مي دهند و گزارش کار هفته را در پايان هفته و گزارش کار ماه را در پايان ماه به مقامات مسئول مي دهند.[1]
به هر حال اعمال بندگان اعم از کارهاي پنهاني و غير آن به طور غير عادي و از طريق تعليم الهي براي معصومين ـ عليهم السلام ـ آشکار مي شود و آنان شاهد و گواه اعمال امت اند و تمام شئوون همه افراد بشر مشهود آنان است و اين امر در همين دنياست (اما آشکار شدن کارهاي انسان از طريق عادي در فرداي قيامت امري است که اختصاص به معصوم ندارد).
چون آنان حجت هاي خدا و هاديان خلق و واسطه بين خلق و خالق هستند و بر اعمال بندگان نظارت مي نمايند و احاطه علمي بر همه زمين و زمان دارند چون مظهر اسماي حسناي الهي و مظهر اتم حق تعالي بوده و بالاترين بهره ممکن را از خداي شان دارند.
و پيداست که اين نظارت و حضور آنان اختصاص به زمان حيات شان نداشته بلکه بعد از مرگ و آن وقتي که روح شان به بدن مثالي تعلق مي گيرد و بدن مادي را ترک مي نمايد و به عبارتي از زندان بدن مادي که از لوازم زندگي دنيوي است رهائي مي يابند، باز هم به اذن و اجازه الهي بر امور بندگان نظارت مي نمايند و حضور حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ و معصومين ـ عليهم السلام ـ با اين بيان هيچ محذوري عقلي و نقلي ندارد.
قرآن کريم نيز اين مطلب را که معصومين ـ عليهم السلام ـ گواه اعمال بندگان هستند و کردارشان نزد آنان حاضر است تأئيد مي نمايد: «و بگو عمل کنيد که خدا و پيامبرش و مؤمنين اعمال شما را مي بينند و به زودي به سوي داناي نهان و آشکار، بازگردانده مي شويد و شما را به آنچه عمل مي کرديد خبر مي دهد».[2]
از اين آيه بر مي آيد که مؤمنان که مراد از آن افراد انگشت شماري از مؤمنان است، در اين دنيا همانند پيامبر شاهد اعمال انسان ها و آنچه از خير و شر انجام مي دهند مشهود خدا و رسول و مؤمنين (ائمه ـ عليهم السلام ـ ) است و آنگاه که قيامت بر پا مي شود همه از حقيقت اعمال خود آگاه مي شوند و اعمال شان مشهود خودشان نيز خواهد بود.[3]
بنابراين حاضر بودن اعمال بندگان نزد معصومين و نظارت آنان بر همه کارهاي خوب و بد ما به اين معناست که آنان چون داراي سعه وجودي و احاطه علمي هستند و شاهد بر اعمال ما مي باشند، مي توانند در يک لحظه در مکان هاي مختلف ناظر و حاضر باشند و در مجالس ما حضور داشته باشند.
اما در خصوص کارهاي خير و از جمله عزاداري مي توان گفت: معصومين ـ عليهم السلام ـ علاوه بر اينکه شاهد کار آنان است آن کار خير مورد عنايت و توجه خاص آنان است. در روايتي از ابن بکير از امام صادق ـ عليه السلام ـ آمده است که: «روح بزرگ امام حسين ـ عليه السلام ـ از سمت راست عرش بر دو دسته نظر محبت مي اندازد:
و اين در حالي است که به خدايش عرض مي کند پروردگارا! به وعده اي که به من دادي جامه عمل بپوشان.
1. به زئران دلباخته و با اخلاصش.
2. و ديگر به کساني که به منظور زنده ساختن آرمان بلند و رهائي بخش او در محافل بزرگداشت شهادت او گريه مي کنند».[4] چون اين مجالس جان افزا و حيات بخش است.
ب: اما بخش ديگري از سئوال و اينکه بعد از مرگ گريه و ناراحتي براي معصومين چه توجیهی دارد و آيا دليل بر اين مطلب هست يا نه؟
ابتدا بايد اين نکته را مورد دقت قرار بدهيم که فلسفه گريه بر امام حسين ـ عليه السلام ـ و ترغيب ائمه ـ عليهم السلام ـ به اين امر چه چيز است؟ گريه بر آن حضرت فلسفه هاي سازنده دارد که به اموري در اين زمينه مي توان اشاره کرد از جمله:
1. پيوند عميق عاطفي بين امت و الگوهاي راستين به منظور توجه و پيروي عملي از آنان.
2. اقامه مجالس ديني و عزاداري در سطح وسيع و آشنا شدن توده ها با اهداف أبا عبدالله الحسين ـ عليه السلام ـ .
3. پالايش روح و تزکيه نفس و برقراري ارتباط بين امت و امام ـ عليه السلام ـ و هماهنگي و همنوائي با امام ـ عليه السلام ـ .
4. اعلام وفاداري و عشق و محبت نسبت به حق و مظلوم و انزجار نسبت به ظالم و باطل.
5. الهام بخش روح انقلابي و ستم ستيزي و زنده نگهداشتن تاريخ نهضت آزادي خواهي حسيني.
6. توجه به هدف قيام امام حسين ـ عليه السلام ـ که همانا جلوگيري از انحراف و احياي ارزش هاي ديني بوده است.
بنابراين هر چند عزاداري و گريه ما بر امام حسين ـ عليه السلام ـ نوعي مساعدت و همنوائي با ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ و فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ مي باشد و نوعي ياري رساني به امام حسين ـ عليه السلام ـ و آرمان بلند او است لکن همان طوريکه، شهيد مطهري (ره)، فرموده است اين به اين معنا نيست که فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ هنوز هم در حال جزع و فزع مي باشد و فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ ، پيامبر و ائمه ـ عليهم السلام ـ که از دنيا رفته اند هنوز هم در سوگ امام حسين ـ عليه السلام ـ مي سوزند و اشک مي ريزند و گريه و عزاداري ما تسلي خاطري براي آنان مي باشد؛ چون حضرت ابا عبدالله الحسين ـ عليه السلام ـ خود فرموده آرزو دارم به جدم، پدرم، مادرم ملحق شوم و به شهادت برسم «شوق و علاقه من به آنان همانند علاقه يعقوب به يوسف است».[5] بنابراين با توجه به اينکه سال هاست امام حسين ـ عليه السلام ـ به جدش، به برادرش و مادرش و پدرش ملحق شده و با آنان بر سر يک سفره نشسته است، غم و غصه و گريه حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ و ديگر معصومين ـ عليهم السلام ـ به جز امام زمان ـ عليه السلام ـ وجهي عقلائي ندارد.[6]
البته آنچه گفته شد منافات با گريه حضرت زهرا در روز رستاخيز ندارد که در آن روز مجلسي از سوي اهل محشر بر پا مي شود و اداره کننده آن مجلس فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ مي باشد. روايات در اين زمينه فراوان است و مضمون آنها اين است که روز قيامت نخست دخت گرامي پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در حالي که پيراهن گلگون فرزندش حسين ـ عليه السلام ـ را به دست دارد وارد صحنه محشر مي شود و بر سوگ او به شدت مي گريد.آنگاه پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و پس از آن همه فرشتگان با او همنوا مي شوند و در سوگ امام حسين ـ عليه السلام ـ به سوگواري مي پردازند و تمامي مؤمنان در سوگ او سيلاب اشک جاري مي سازند.
فاطمه الزهرا ـ سلام الله عليها ـ ضجه و شهقه اي مي زند که هيچ ملک مقربي و هيچ پيامبر مرسلي و هيچ مؤمني نيست جز اينکه در اثر ناله حضرت زهرا اشک مي ريزد و در يک کلام گريه فاطمه اهل محشر را مي گرياند و آن وقتي که قاتلان و دشمنان امام حسين ـ عليه السلام ـ به جزاي اعمال شان مي رسند خداوند خشم ها را فرو مي نشاند و به حزن ها پايان مي دهد.[7]
دليل اينکه گفته شد ناله وگريه فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ در روز محشر براي امام حسين ـ عليه السلام ـ تنافي با اين امر ندارد که حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ و پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و ديگر ائمه که به شهادت رسيده اند قبل از بر پا شدن صحنه محشر غم و غصه و گريه ندارند، شايد اين نکته باشد که صحنه محشر صحنه دادخواست و رسيدگي به اعمال خوب و بد بندگان است و حضرت زهرا ـ سلام الله عليها ـ شايد به جهت دادخواست و اينکه اولين و آخرين از چنين جرم و جنايت مطلع شوند آن ناله جانسوز را سر مي دهد تا برهان قاطعي باشد عليه دشمنان امام حسين ـ عليه السلام ـ و وقتي آنان به جزاي شان رسيدند خشم ها فرو مي نشيند و حزن ها پايان مي يابد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ شهيد مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، صدرا، ج17، ص111 و 476.
2ـ مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، دارالکتب الاسلاميه، ج8، ص128.
3ـ حسيني همداني، سيد محمد حسين، تفسير انوار درخشان، ج2، ص9، ذيل آيه 143 سوره بقره.
[1]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1374ش، ج14، ص184 و ج8، ص127.
[2]. توبه / 105.
[3]. طباطبائي، محمد حسين، الميزان، ترجمه، موسوي همداني، جامعه مدرسين، بي تا، ج9، ص524.
[4]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، بيروت، مؤسسه الوفاء، چاپ دوم، 1403ق، ج44، ص292.
[5]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج44، ص366.
[6]. شهيد مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، حماسه حسيني يادداشت ها، قم، صدرا، چاپ پنجم، 1381ش، ج17، ص476.
[7]. مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، ج43، ص221.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 امرداد 01
- بازدید
- ۱۰۷
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.