چگونه مي توان نسبت به معصومين ـ عليهم السلام ـ كه ممكن است به راحتي براي كسي حكم اعدام را صادر كنند محبت و علاقه داشت و حتي در مجالس آنها گريه كرد و مصيبت آنها را اعظم مصيبت ها دانست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چگونه  مي توان نسبت به معصومين ـ عليهم السلام ـ كه ممكن است به راحتي براي كسي حكم اعدام را صادر كنند و يا خود آنها گردن چندين نفر را زده اند محبت و علاقه داشت و حتي در مجالس آنها  گريه كرد و مصيبت آنها را اعظم مصيبت ها دانست؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

هر انساني با درون نگري مي داند، محبت و ميل و بغض و نفرت در نهاد انسان وجود دارد و تمام اعمال و رفتار و حالات آدمي به شکلي به حبّ و بغض و خواستن و نخواستن او باز مي گردد. و در واقع اين حالت دروني منشأ اعمال اختياري انسان است. چرا که انسان عاقل در زندگي هدف هايي دارد و در مسير نيل به اين اهداف نسبت به اموري راغب است و محبت مي ورزد و نسبت به اموري ديگر نفرت دارد.

از آنجا که انسان موجودي کمال طلب است و در زندگي خويش به دنبال سعادت برتر است؛ اگر کمال خويش را در جايي بيابد به سوي آن جذب مي شود تا گم شده خود را در او پيدا نمايد. لذا عنصر معرفت نقش اساسي را در ايجاد محبت يا نفرت ايفاء مي کند و هر چقدر معرفت و درک يک کمال بيشتر باشد محبت شديد تر و افزون تر است.[1]

بنابراين اگر انسان به حدي از معرفت برسد که دريابد وجود خداوند و تمامي دستورات او خير محض است و موجبات سعادت دنيوي و اخروي بشر را فراهم مي کند محبت الهي در درون انسان شکل مي گيرد. مقتضاي اين محبت اين است که يک مسلمان همواره در برابر آموزه هاي الهي و اسلامي موضع حمايت گرانه و در برابر ايده هاي انحرافي و الحادي موضع انتقادي و اصلاح گرانه دارد.

فلسفه دشمني براي خدا مبارزه با موانع شکوفايي ارزش هاي انساني و آسماني و پاک سازي جامعه از عناصر غير الهي است. و انساني که در جامعه توحيدي از نظر خداوند و احکام اسلامي عنصر فاسدي اطلاق مي شود، اولا بايد اصلاح شود و معصومين ـ عليهم السلام ـ  که از يک نظر مبيّن و مجري احکام الهي اند و از هر گونه خطا و اشتباه مصون اند، اولا مأمور به اصلاح و هدايت جامعه اند و در صورت اصلاح نشدن افراد فاسد، براي صيانت از فرهنگ اسلامي چنين افرادي بايد از جامعه توحيدي حذف شوند. اسلام و معصومين ـ عليهم السلام ـ  به سرنوشت انسان ها بيشترين علاقه را دارند و در راه کمال آنها از هيچ تلاشي فروگذار نمي کنند و اگر شخصي به آن درجه از فساد برسد که ديگر اصلاح پذير نيست و موجبات فاسد شدن ديگران را فراهم مي کند به دليل عقل و منطق به صلاح او و جامعه است که حذف شود، لذا اين نحوه برخورد با مفسدين مقتضاي حبّ خداوندي است. بغض دشمنان در حقيقت يکي از روشن ترين دلايل واقعي بودن دوستي خداست و به همين خاطر در اسلام حبّ در کنار بغض قرار مي گيرد و به هر دو توصيه مي شود.[2] شهيد مطهري در اين باره مي فرمايند:

«اسلام دين بشر دوستي است اسلام حتي مشرک را دوست دارد امّا نه از آن جهت که مشرک است بلکه از اين نظر که مخلوقي از مخلوقات خداست و البته از آن جهت که در راه هلاکت و ضلالت افتاده است و راه نجات و سعادت را گم کرده است، ناراحت است و اگر او را دوست نمي داشت در مقابل شرک و بدبختي اش بي تفاوت مي بود.

در اسلام حب و بغض هست ولي حبّ و بغض عقلي و منطقي، نه احساسي و بي قاعده و ضابطه، دوستي و دشمني که صرفاً از احساس برخيزد منطق ندارد، احساسي است کور و کر که به درون انساني مسلط مي گردد و او را به هر طرف که بخواهد مي کشد امّا حب و بغض عقلي ناشي از يک نوع درک و در حقيقت ناشي از علاقه به سرنوشت انسان ديگر است که مورد علاقه واقع شده است».[3]

ايشان در ادامه مثالي مي آورد «پدر و مادر نسبت به فرزند خود دو نوع علاقه دارند يکي عقلي و منطقي و ديگر احساسي، علاقه منطقي موجب مي گردد گاهي والدين با کمال جديت فرزند خويش را در رنج قرار مي دهند مثلا طفل را در اختيار جرّاح قرار مي دهند و... از پزشک مي خواهند هر چه زودتر او را تحت عمل قرار دهد و عضو قطع کردني را قطع کند و اگر آنها آن علاقه احساسي را مقدم بدارند و اجازه ندهند که عضوي از اعضاي او را ببرند در حقيقت به مرگ او تن داده اند».[4]

استفاده ديگري که از اين مثال مي توان برد اين است که درست است اين پزشک عضوي را از بچه قطع مي کند امّا هيچ گاه پزشک نه تنها مورد نفرت قرار نمي گيرد بلکه مورد محبت والدين هم قرار مي گيرد خصوصا اگر او تنها پزشک ماهري بوده که سلامت کودک را در قطع عضو او ديده است و حتي اگر مصيبتي براي اين پزشک به وجود آيد والدين کودک متأثر مي شوند و با او اظهار همدردي مي کنند.

چرا که نسبت به بيماري و هم چنين عمل اين پزشک آگاهي دارند.

حال فرض کنيد اين مشکل براي فرزندي ايجاد شود که پدر و مادر وي از بيماري او و عمل پزشک آگاهي ندارند مسلما قطع عضو در نظر والدين ظلم بزرگي است که بر فرزندشان تحميل شده است و اين عدم آگاهي سبب دشمني آنها با پزشک مي شود.

معيار ما در نپذيرفتن احکام جزايي اسلام چيست؟

از آنچه گذشت روشن مي شود که جوامع انساني دچار آفت و فساد مي شوند و آفت زدايي و اصلاح جامعه، امري است که همگان قبول دارند امّا گويا دغدغه خاطر شما نحوه برخورد با اين آفات است به هر حال ما از شما مي پرسيم: هر نوع برخوردي را که با عوامل فساد پيشنهاد شود بايد بر اساس ملاک و معياري باشد و اگر هم به احکام جزايي اسلام در برخي از موارد انتقاد داريم اساس استدلال چيست؟ اگر ملاک انديشه عقل شخصي است که بايد بگوييم عقل يک فرد نمي تواند ملاک باشد زيرا اشخاص هر کدام دلايل مختلفي در رد يا اثبات يک نظر مطرح مي کنند و خيلي از اين نظرات بر اساس اصول عقلاني و با اطلاعات کامل از جوانب مختلف موضوع نيست. و اگر معيار ما نظام هاي مختلف جهاني باشد، کدام نظام ملاک است؟ کدام عصر و دوره ملاک است؟ بارها شاهد اين بوده ايم که قانوني در يک نظام اجتماعي لازم الاجراء بوده و بعدها منسوخ شده است، اصلا معيار اين که کدام نظام مناسبات اجتماعي برتري دارد (از نظر عقلاي جهان) چيست؟ عقل بشر همچنان که در امور طبيعي و قوانين تکوين عالم تجربياتي ضدّ و نقيض دارد، گاهي يک قانوني را لازم لاينفک نظام طبيعي مي داند و بعدها در مي يابد که به کلي اشتباه مي کرده و به خطا رفته است همان طور هم در پي ريزي مناسبات و قوانين اجتماعي ادوار مختلفي را پشت سرگذاشته است وچه بسا قانوني که امروز مثلا عادلانه ترين قانون شمرده مي شود فردا از قوانين ظالمانه خوانده شود.

آفريننده آگاه تر است

انسان مخلوق است و خالق بهتر از مخلوق به حالات روحي و جسمي و اجتماعي او آگاه است پس آن بخش از قوانيني که خداوند براي بشر با توجه به کمال و سعادت نهايي او ابلاغ کرده و آن را در مناسبات اجتماعي او لحاظ کرده است ممکن است عقل مخلوق به بسياري از موارد از علل و اسباب آن آگاه نباشد و اين به خاطر محدوديت و به اصطلاح کرانمند بودن عقل بشري است.

بنابراين از آنجا که آدمي احکام و دستورات الهي را با خرد ناقص خويش مي سنجد و وجهي به دلخواه خود براي آن نمي­یابد لب به اعتراض مي گشايد و شکوه مي کند، عقل بشر کجا و علم و حکمت آفريننده انسان و جهان کجا که هر روز گوشه اي از زندگي ريزترين موجودات تا قانوني از قوانين کرات و کهکشان ها به او هويدا مي شود و انسان خود ناشناخته تر از همه براي خويش است.[5]

اميال نفساني لغزشگاه عقل بشري

روشن است که انسان غير از قوه عاقله که حسن و قبح اشياء را تا اندازه اي درک مي کند قواي نفساني ديگري دارد که گاهي خلاف حکم عقل عمل مي کنند. عقل انسان کشتن ديگري را به ناحق ظلم مي داند ولي باز هم انسان دست به اين کار مي زند، سرقت مي کند، جنايت و تجاوز مي کند، و... سؤال اين است که آيا آنگاه که به يک قانون مثلا عقلي تکيه مي شود و يا اين که اگر افرادي براي جامعه اي قانوني وضع مي کنند اينها قوانين کاملا عقلي است و هيچ گونه غرض ورزي در آن نيست، تمايلات و هواهاي نفساني در آن لحاظ نمی­گردد؟ آيا قوانين جهاني همه بر اساس سعادت بشر است؟ (با فرض اين که بگوييم مقنن هاي بشري به تمام زواياي سعادت و شقاوت بشر آگاهند) يا بر اساس منافع حکام و سردمداران و مستکبران و اغراض دنيوي آنها؟ و يا اگر ملّت ها قانوني را مي پذيرند آيا تماما بر مبناي عقل و منطق صرف است؟ يا تأمين خواسته هاي نفساني خويش را هم در آن قانون مي بينند و آنگاه مي پذيرند؟

بنابراين يکي از لغزشگاه هاي عقل بشر مسأله اميال نفساني است که احکام عقلي را تحت الشعاع خود قرار مي دهد. ممکن است هيئت حاکمه يک کشور براي ادامه حکومت، انواع فسادهاي اخلاقي که فطرت و عقل بشر با آن ناسازگار است را در قالب قوانيني به اسم آزادي ترويج دهد و مردم هم چون خواسته هاي شهواني خود را در آن مي بينند به آن قانون رأي بدهند. شهيد مطهري با استناد به آيات قرآن در اين باره مي فرمايند: «در هر مسئله اي تا انسان خود را از شر اغراض بي طرف نکند نمي تواند صحيح فکر کند».[6]

امّا از آنجا که قوانين اسلام از وحي الهي سرچشمه مي گيرد از غرض ورزيها و اميال نفساني انسان ها پاکيزه است و هدفي جز سعادت بشر را دنبال نمي کند: «وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَي إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَي.[7]»

مجازات هاي اسلامي تخفيفي براي عذاب اخروي

اساساً مقايسه اسلام با مکاتب ديگر صحيح نيست چون اگر اين مقايسه به احکام و شرايع ديگر باشد بر فرض تحريف نشدن و صحت آن احکام، اديان ديگر با آمدن آخرين دين جهاني منسوخ مي شوند.

و اگر طرف مقايسه مکاتب مادي باشد بايد بگوييم اين قياس به اصطلاح منطقي مع الفارق است چرا که اسلام قائل به مبدأ و معاد است، آسماني است و در وراي اين جهان مادي عالمي بس وسيع تر را اثبات مي کند که جايگاه ابدي انسانهاست، بر خلاف جهان بيني مادي که تمام عالم را در همين زندگي دنيوي و مادي صرف خلاصه مي داند و تمام لذت هاي انسان را محصور به اين دنيا مي داند. لذا ابعاد قوانين مکاتب ماترياليستي اين جهاني است امّا قوانين اسلامي علاوه بر زندگي دنيوي حيات اخروي را هم لحاظ مي کند. انساني که در اين دنيا اصلاح نمي شود و روز به روز به کوله بار گناه خود مي افزايد اگر با رنجي اندک از اين دنيا برود بهتر از آن است که عذاب آخرت را تحمل کند و اين خود رحمت الهي است و از اين روست که حضرت امام «شمشيري که بر گردن بني قريظه فرود مي آمد را به افق رحمت الهي نزديک تر مي داند تا غضب خداوندي».[8]

کسي که در اين دنيا مجازات مي شود و حد و تعزير اسلامي بر او جاري مي شود رحمت و غفران الهي در آخرت شامل حالش مي شود چنان که در حديث چنين آمده است: «حمران مي گويد از امام صادق ـ عليه السلام ـ  سؤال کردم کسي که در دنيا بر او حدّ جاري مي شود آيا باز هم در آخرت عذاب مي شود؟ امام ـ عليه السلام ـ  فرمودند: خداوند کريم تر از آن است (که او را دوباره عذاب کند)».[9]

بنابراين محبت ما نسبت به اهل بيت ـ عليهم السلام ـ  در راستاي محبت به خداوند و دستورات اوست که تحقق بخش کمالي است که خداوند تعالي آن را براي انسان ترسيم کرده است. اگر امام معصوم ـ عليهم السلام ـ  حکم به اعدام کسي مي دهد اين عين حيات بخشيدن به جامعه انساني است «وَلَکمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَاْ أُولِيْ الأَلْبَابِ لَعَلَّکمْ تَتَّقُونَ».

و اگر در مقابل هجمه شيطان صفتان و لشکريان کفر و الحاد به مجاهده في سبيل الله بر مي خيزد براي اعتلاي پرچم توحيد است و قرآن کريم نيز در آيه 40 سوره حج به اثرات مفيد اين دفاع اشاره مي کند.

ابعاد مختلف زندگي معصومين و رحمت واسعه آنان

نکته اي که در شناخت ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ  بسيار حائز اهميت است اين است که انسان بتواند ابعاد مختلف زندگي نوراني آنان را مدّ نظر قرار دهد تا از بسياري شبهات در امان بماند و محبت وي به آن بزرگواران روز به روز شديدتر شود. يکي از آن ابعاد محبت و علاقه اي است که ايشان به مردم دارند تا آنجا که حتي دشمنان آنها نيز از اين لطف و احسان و جوان مردي بي نصيب نمانده اند، احسان حضرت علي ـ عليه السلام ـ  بر ابن ملجم لعنت الله را چه قبل از ضربت خوردن و چه بعد از آن ملاحظه کنيد که چگونه با قاتل خويش رفتار مي کند از شيري که برايش مي آورند به دستور او (عليه اسلام) بايد براي قاتل هم ببرند و... .

به جز از علي که گويد به پسر که قاتل من                چو اسير توست اکنون به اسير کن مدارا

احسان اهل بيت ـ عليهم السلام ـ  پيامبر را بنگريد که آن قدر در نزد خداوند با ارزش است که سوره اي از سوره هاي قرآن ـ سوره هل أتي ـ در شأن آنها نازل مي شود و احسان صادقانه و بي رياي آنها را در پيشگاه خداوند منان براي عالميان بازگو مي کند. سفره ساده افطاري پهن مي شود علي و فاطمه و حسن و حسين و فضه براي شفاي حسنين سه روز نذر روزه دارند فاطمه ـ سلام الله عليها ـ  از آرد جوي  که علي ـ عليه السلام ـ  براي افطار قرض کرده است. ناني تهيه  نموده است نان را بر سفره مي نهند فضل و کرم اهل بيت ـ عليهم السلام ـ  مسکيني را از کوچه پس کوچه هاي مدينه به در خانه مي کشاند: «السلام عليکم يا اهل بيت محمد» مسکنيم به من طعامي بدهيد... .

او مي داند دست اميدي که بر اين در بکوبد نا اميد بر نمي گردد آري سفره از نان خالي مي شود و آب افطاري خاندان وحي، روز دوم يتيمي و روز سوم اسيري، اسيري که قبل از اسارت در لشکر کفر بوده و در خيل دشمنان اسلام واهل بيت.[10] «وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَي حُبِّهِ مِسْکينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا.[11]»

چنين صفاي باطني، چنين ايثار و از خود گذشتگي را جز از اهل بيت ـ عليهم السلام ـ  در کجا مي توان يافت؟ آنگاه که لشگر حرّ راه را بر امام حسين ـ عليه السلام ـ  بست و قلب کودکان و زنان از ترس به لرزه افتاد مگر نه اين بود که امام فرمود آنان را و اسب هايشان را سيراب کنيد[12] آيا روا بود که چون حسيني که واسطه فيض خداوندي است و چنان که در زيارت جامعه کبيره[13] مي خوانيم «و بکم ينزل الغيث...». به واسطه شما باران نازل مي شود «و بکم يمسک السماء ان تقع علي الارض» و به خاطر شما آسمان چنين استوار است. اهل بيت همه معدن فضايل و کمالات الهي اند در ساعاتي آنچه از مصايبي که هر کدام دل عالمي را به درد مي آورد از محاصره و تشنگي و قتل و غارت و اسارت و کشتن کودکان و شيرخوارگان و به شهادت رساندن بهترين جوانان اهل زمين و.. را بر او وارد آورند و ناجوان مردي و گستاخي را به حدّي برسانند که بر بدن هاي آنان رحم نکنند. آيا چنين مصيبتي بر چنين انساني اعظم مصايب نيست امامي که بارها براي هدايت خلايق به ميان لشکر رفت، موعظه نمود، آنان را به کمال و سعادت و بهشت خداوند فراخواند مگر نه اين بود که امام حسين ـ عليه السلام ـ  براي اصلاح امّت پيامبر، پاي در ميدان نهاده بود آيا حق امام مهرباني ها و محبت ها اين بود و البته که اگر عده اي کمر به از بين بردن دين ببندند و اصلاح نشوند هيچ رحمي بر آنان روا نيست «مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَي الْکفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ...[14]»

و در فضل و کرم و محبت ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ  بر مردم آنقدر مطلب هست که قلم از نوشتن آن ناتوان است. بر ماست که به ابعاد مختلف و خلقت اهل بيت ـ عليهم السلام ـ  آشنا شويم و فرامين آنها را با جان پذيرا باشيم.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ اخلاق در قرآن، آيت الله مصباح يزدي، ج1.

2ـ مجوعه آثار، شهيد مطهري، ج13،بخش ولاها.

3ـ اهل بيت، شيخ حسين انصاري.

4ـ سيري در سيره ائمه اطهار، شهيد مطهري.

 


[1]. مصباح يزدي، محمد تقي، اخلاق در قرآن، نشر موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره)، ص362.

[2]. کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، دارالکتب الاسلاميه، 1365ش، ج2، ص125.

[3]. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج3، ص260.

[4]. همان.

[5]. ر.ک: سبحاني، جعفر، عقايد اسلامي، به نقل از الکسيس کارل در کتاب انسان موجود ناشناخته، ص185.

[6]. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج26، ص66.

[7]. نجم / 3 و 4.

[8]. شرح حديث جنود عقل و جهل، امام خميني (ره)، ص233؛ www.rasckhoon.net

[9]. کليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، دارالکتب الاسلاميه، 1375ش، ج7، ص265.

[10]. دهر / 8، تفسير الميزان، ذيل آيه 8.

[11]. دهر / 8.

[12]. مقتل الحسين، خوارزمي، جزء اول، ص328.

[13]. مفاتيح الجنان، شيخ عباس قمي.

[14]. فتح / 29.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
7 امرداد 01
بازدید
۵۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.