بدعت چیست، آیا عَلَم هایی که بنام حضرت عباس در ایام عزا مردم حمل می کنند، نوعی بدعت نیست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

بدعت چیست، آیا عَلَم هایی که بنام حضرت عباس در ایام عزا مردم حمل می کنند، نوعی بدعت نیست؟ یا مردم پول ها را به علم ها می چسبانند در حالی که می توانندآن ها را مستقیماً به مسجد یا هیئت بدهند؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

برای این که روشن شود چه کاری بدعت محسوب می شود و چه کاری از دایره بدعت خارج است، لازم است بدعت معنا و تعریف گردد. و آن گاه در خصوص بعضی از کارهایي که در عزاداری ها و مجالس مرثیه سرائی امام حسین و شهدای کربلا ـ سلام الله علیهم ـ انجام می شوند اظهار نظر نمود که آیا بدعت است و نیست.

در لغت بدعت عبارت است از «هر امر جدیدی که قبلاً شبیه و مثالی نداشته و برای اولین بار کسی بوجود بیاورد »[1] و لذا به خداوند متعال گفته می شود: «بدیع السموات و الارض...[2] » یعنی پدید آورنده و ابداع کننده آسمان و زمینی که قبلاً شبیه و مانند نداشته است. و هم چنین در عرف به کارها و طرح هاي جدیدی که توسط افراد به وجود می­آیند گفته می شود که ابداع کرده و به طور کلی بر پدیده نو می گویند: امر بدیع. و در اصطلاح عبارت است از: «کاری که غیر شارع آن را به عنوان تشریع (و حکمی دینی جزء دین) قرار دهد بدون این که دلیلی از شرع بر آن داشته باشد...» [3]یعنی بدعت در اصطلاح به کاری گفته می شود که جزء اعمال دینی محسوب نمی شود و شارع آن را جزء دین و اعمال دینی قرار نداده ولی کسی و یا جماعتی آن را به عنوان اعمال واجب یا مستحب و یا مکروه و یا حرام بشمرند. بنابر این اعمال و کارهایي که انسان احیاناً انجام می دهد اما نه به قصد این که جزء اعمال دینی و شرعی است و حکمی خاص هم از طرف شارع برای آن بیان نگردیده و مخالفت با احکام شرعی و دینی ندارد اصطلاحاً بدعت محسوب نمی شود. بنابر این حرام نیز نخواهد بود.

و به عبارت دیگر چنان چه توضیح داده شد: «حقیقت بدعت همان افتراء و تهمت زدن بر خداوند متعال است به داخل نمودن و زیاد نمودن چیزی در دین و یا کم کردن چیزی از دین (عملاً و یا در گفتار) و نسبت دادن آن (زیاده و نقصان) را به خدا و رسول»[4] در حالی که هیچ گونه دلیلی به طور خاص و یا به عموم و اطلاق (یعنی خودِ کاری که انجام می دهیم دلیل خاص ندارد و هم چنین عموم و یا اطلاق دلیل دیگری نیز شامل آن نمی گردد)، ندارد. چنین بدعتی حرام است و آیات و روایات متعددی دلالت صریح بر حرمت آن دارد. بنابر این، اموری که به طور صریح حکم آن در قرآن و روایات وارد شده و حدود و جزئیات آن به تفصیل در شرع بیان گردیده است مثل اکثر کارهایي که به عنوان عبادات و یا معاملات انجام می دهیم. بدعت نخواهد بود. و هم چنین بعضی از اعمال و کارها که در شرع مقدّس حکم خاصی برای آن بیان نشده ولیکن دلیل عامی داریم که به واسطه عمومش شامل آن اعمال می گردد بدعت نخواهد بود، مثل خیلی از کارها از قبیل مدرسه سازی، درمانگاه، حمام های عمومی، راه سازی و خیلی از اموری که باعث ایجاد رفاه و آسایش عمومی و پیشرفت اجتماعات مسلمان می گردد که ممکن است در شرع مقدّس حکم خاص و جداگانه با ذکر جزئیات آن تبیین نگردیده اما عموم و اطلاق این روایت که از رسول خدا نقل شده شامل آن می گردد: «هر کس سنت (روش) نیکویي در اسلام (پدید آورد) از خود به جای بگذارد، پس عمل کند به آن روش نیکو بعد از او (افراد دیگری) نوشته می شود برای او پاداش عمل کسی که به آن روش عمل می کند و از پاداش هیچ کدام کم نخواهد شد...»[5]

و نیز بعضی از اعمال و کارهایي که اصلاً دلیلی نه خصوصاً و نه عموماً و اطلاقاً درباره آن اعمال نداریم مثل پاشیدن گلاب بر قبر میت و بردن گل و امثال آن نمی تواند بدعت محسوب بشود، بلکه بر اساس: «الاصل فی العادات الاباحه مالم یدل دلیل علی خلاف ها...»[6] اصل در عادت مباح بودن آن است مگر این که دلیل بر خلافشان وجود داشته باشد، جزء اعمال و کارهای مباح محسوب می شود. و لذا همه عادات چه گفتاری و چه رفتاری محکوم به اباحه و حلیت است مادامی که دلیلی بر حرمت، وجوب، استحباب وکراهت آن از ناحیه شارع وجود نداشته باشد فرقی نمی کند که آن عادت از امور حادثه بوده و در لغت بر آن بدیع اطلاق شود و یا در زمان رسول خدا و ائمه اطهار هم بوده باشد.

در خصوص بر پاداری و برگزاری مجالس عزا و مرثیه سرائی برای سالار شهیدان ابی عبد الله الحسین و اصحاب شهید آن بزرگوار، روایات فراوانی از ائمه ـ علیهم السلام ـ و از رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ به ما رسیده و پاداش های بزرگی برای شیعیان و دوستان آن حضرت بیان شده است. بنابر این اصل عزاداری و گریه نمودن و برپائی مجالس عزا برای آن حضرت و یارانش، تجلیل از مقام شهیدان کربلا و واکنشی در برابر ظلم و ستم های دشمنان آن ها بوده و یک کاری است که عقلاً و شرعاً مطلوب می باشد. اما کیفیت برگزاری و اقامه مجالس عزا در طول تاریخ و در اجتماعات گوناگون بر اساس آداب و فرهنگ های جوامع شیعی در معرض تحولات زیادی بوده و به اشکال  مختلفی انجام می گرفته است چنان چه به طور عیان در زمان خود ما هم مشاهده می کنیم و متأسفانه در برخی از موارد دچار انحرافاتی هم شده است به عنوان مثال قمه زنی که بی تردید با اهداف والای امام حسین ـ علیه السلام ـ منافات داشته و باعث وهن شیعه در انظار جهانی گردیده و بهانه به دست دشمنان اهل بیت و پیروان آن بزرگواران می دهد. اما از این گونه موارد و امثال آن که عقل سلیم و روح قیام عاشورا با آن منافات دارد اگر بگذریم، اشکال مختلف و گوناگون دسته ها و سینه زنی ها و حمل علم ها و پرچم ها و پوشیدن لباس هایي که در خیلی از مناطق با هم متفاوت اند، اگر چه دلیلی خاص بر آن نداشته باشیم و صرفاً برای عرض ارادت و اظهار اندوه در قبال حادثه دردناک عاشورا صورت می گیرد و عنوان عام روایاتی که دلالت بر مطلوبیت عزاداری و مرثیه سرایی برای امام حسین ـ علیه السلام ـ و بقیه معصومین ـ علیهم السلام ـ دارند شامل آن می گردد و حتی اگر هیچ دلیلی نه خصوصاً و نه به طور عام و مطلق نداشته باشیم باز هم دلیلی بر این که بدعت باشد و یا جدا از عنوان بدعت دلیلی بر عدم جواز آن نداریم بلکه تحت عنوان اعمال مباح که به قصد رجاء و اظهار ارادت نسبت به ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ انجام می گردد، داخل می باشد و دلیلی بر منع آن وجود ندارد مگر این که منتهی به لغو یا وهن مذهب گردد. در چسباندن پول به علم ها نیز باید گفت که این کار هیچ مستند شرعی ندارد و عاقلانه تر این است که آنها را به هیئت یا مسجد بدهند ولی اگر این کار را نکردند و پول ها را به علم چسباندند از آن جا که آن کار را نه به قصد این که در دین به آن سفارش شده و یک رفتار دینی است بلکه بر اساس رسوم و عادات محلی و منطقه ای انجام می دهند از این طریق اين کار بدعت محسوب نمی شود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ البدعة ـ مفهوم ها ـ حدها ـ آثارها، اثر آیت الله شیخ جعفر سبحانی

2ـ جاذبه و دافعه علی ـ علیه السلام ـ اثر ارزشمند علامه استاد شهید مطهری.

 


[1] . شیخ انصاری، مرتضي، مکاسب، ج2، ص 265.

[2] . بقره / 117.

[3] . شیخ انصاری، همان.

[4] . سبحانی، جعفر، رسالة البدعة، ص92.

[5] . سبحانی، همان، ص71.

[6] . همان ، ص84.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
7 امرداد 01
بازدید
۱۲۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.