آیا عزاداری که شیعیان انجام می­دهند خود زنی نیست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آیا عزاداری که شیعیان انجام می­دهند خود زنی نیست؟ برخی از غیر مسلمانان وقتی به این مراسم نگاه می­کنند آن را کار بیهوده و بی­فایده می­دانند، چطور می­شود، آن ها به این درستی این مسئله قانع کرد و درک درست از عزاداری به آن­ها داد؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

با توجه به پدیدار شدن رویکردهای نوین نسبت به تحلیل و تبیین مسائل، انسان معاصر در پی کنکاش و کالبد شکافی مسائل، مفاهیم و حقایقی است که با آنها زندگی می کرده و نسبت به آنها باورهائی داشته است. در واقع پرداختن به موضوع با نگاهی بیرونی، از ویژگی های انسان معاصر است. بر این اساس، آدمی می خواهد از بیرون به مسأله عزاداری بنگرد و آن را مورد بررسی قرار دهد. در حقیقت، عقل وی تا وقتی که توجیهی مقبول از عزاداری به دست نیاورد و یا حداقل آن را خردستیز نداند، هر چند خردپذیر نباشد، نمی تواند در درون این پدیده قرار گرفته و آن را باور کند.

این نوع نگاه به مسائل بسیار خوب است چه آن که بنیان های معرفتی انسان را به مسائل اسلامی و مولفه های فرهنگ شیعی، تقویت می کند و نباید فراموش کرد که در پرتو این پشتوانه نظری، ایمان آدمی نیز تعالی می یابد زیرا ایمان بر پایه معرفت و خردورزی شکل می گیرد. از این رو اگر توجیه و تبیین موجّهی از عزاداری ارائه گردد پایه های باور جوانان و نسل معاصر، نسبت به این موضوع تقویت خواهد شد.

فلسفه و حکمت عزاداری را می توان در امور ذیل، رهیابی کرد: الف: محبّت و دوستی: قرآن و روایات، دوستی خاندان رسول اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و اهل بیت ـ علیهم السلام ـ را بر مسلمانان واجب کرده است.[1] و شاید این کم ترین پاداشی باشد که خداوند متعال آن را اجر و مزد رسالت نبی اکرم قرار داده است و به آن حضرت فرموده است تا به مسلمانان بگوید: «بگو بر این رسالت مزدی از شما جز دوست داشتن خویشاوندان (اهلبیت) نمی خواهم...»[2] روشن است که دوستی لوازمی دارد و دوستدار صادق، کسی است که شرط دوستی را چنان که باید و شاید، به جا آورد. یکی از مهم ترین لوازم دوستی، هم دردی و هم دلی با دوستان در مواقع مرگ یا شادی آنان است.

از این رو در احادیث بر برپائی جشن و سرور در ایام شادی اهلبیت ـ علیهم السلام ـ و ابراز حزن و اندوه در مواقع مرگ و اندوه آنان، تاکید فراوان شده است. از حضرت علی ـ علیه السلام ـ نقل شده که فرمود: «شیعه و پیروان ما در شادی و حزن ما شریک اند» «یفرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا»[3] و نیز از امام صادق ـ علیه السلام ـ نقل شده که فرمود: «شیعتنا جزء منّا خلقوا من فضل طینتنا یسؤوهم ما یسؤنا و یسرّهم ما یسرّنا»[4] شیعیان ما پاره اي از ما بوده و از زیادی گل ما خلق شده اند، آن چه که ما را بد حال و اندوهگین می سازد آنان را اندوهگین و محزون می سازد و آن چه که ما را خوشحال و مسرور می سازد آنان را خوشحال و مسرور می سازد.

این وظیفه عقلانی، وجدانی و شرعی، ایجاب می کند که در ایام عزاداری، و محنت اهل بیت ـ علیهم السلام ـ، حزن و اندوه خود را به «زبان حال» یعنی با اشک، آه و ناله و زاری و بر سر و سینه زدن و از نظر خوراک، با کم خوردن و کم آشامیدن مانند افراد غم زده و از نظر پوشاک، با پوشیدن لباسی که از حیث جنس و رنگ و نحوه پوشش در عرف، حکایت گر اندوه و ناراحتی است، آشکار سازیم.

ب: انسان سازی: از آن جا که در فرهنگ شیعی، عزاداری باید از سر شناخت و آگاهی باشد همدردی با آن بزرگواران، در واقع یادآوری فضائل، مناقب و آرمان های آنان بوده که اهل بیت در راستای حاکمیت و نهادینه کردن آن، آن همه مصیبت و رنج و مظلومیت را متحمل گردیده اند. و بدین شکل، آدمی را به سمت الگوگیری و الگو پذیری از آنان سوق می دهد. فردی که با آگاهی و شناخت در برپایی مجالس عزاداری، شرکت می کند، شناخت و عاطفه را در هم می آمیزد. و در پرتو آن، انگیزه قوی در او پدیدار گشته و هنگام خروج از مراسم عزاداری، مانند دوستداری می شودکه فعال و شتابان، به دنبال پیاده کردن اوصاف محبوب در وجود خویش است.

ج: جامعه سازی، هنگامی که مجالس عزاداری در اشکال گوناگون آن که بر اساس فرهنگ و آداب و رسوم حاکم بر هر منطقه و قوم و ملیت، شکل گرفته است، موجب انسان سازی و تبیین ارزش های والای انسانی گشته و این تغییر درونی انسان به عرصه جامعه نیز کشیده می شود و انسان عزادار می کوشد تا آرمان های اهل بیت ـ علیهم السلام ـ رادر جامعه حکم فرما کند. به بیان دیگر، عزاداری بر اهل بیت و به ویژه در ایام عاشورا در هر سال، در واقع با یک واسطه زمینه را برای حفظ و زنده نگه داشتن آرمان های آنان و پیاده کردن آن ها فراهم می سازد.

به همین دلیل می توان گفت: یکی از حکمت های عزاداری در اشکال گوناگون آن در طول تاریخ و به طور مکرّر، ساختن جامعه بر اساس الگوی ارائه شده از سوی اسلام است.

د: انتقال دهنده فرهنگ شیعی به نسل های بعد: کسی نمی تواند منکر این حقیقت شود که نسل جدید در سنین کودکی، در مجالس عزاداری در هر سال، با فرهنگ اهل بیت ـ علیهم السلام ـ آشنا می شوند. به راستی عزاداری و مجالس تعزیه و روضه خوانی، یکی از عناصر و عوامل برجسته اي است تا آموزه های نظری و عملی امامان راستین، به نسل های آینده منتقل شود. مراسم عزاداری، به دلیل قالب و محتوا، بهترین راه برای تعلیم و تربیت نسل جدید و آشنائی آنان با گفتار و کردار اهل بیت ـ علیهم السلام ـ است.

به بیان دیگر فلسفه و حکمت عزاداری بر امام حسین ـ علیه السلام در طول زمان ها، مسأله انسان سازی، جامعه سازی و انتقال فرهنگ و آموزه های شیعی به نسل های آینده در مجالس امام حسین ـ علیه السلام ـ، می باشد، زیرا نقش ماهیت قیام امام حسین ـ علیه السلام ـ و نیز آموزه های تربیتی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی عاشورا، در تعالی و بالندگی انسان و جامعه چشم گیر بوده و عناصر رویداد کربلا، مولفه های اساسی و اصلی را در ترسیم فرهنگ شیعی رقم زده است که توسط مراسم سوگواری به نسل بعد منتقل می شود. و این خصیصه است که به برکت اهل بیت و یاد آن بزرگواران به طور مداوم، شیعیان را از دیگر فرق و گروه ها ممتاز نموده است. و لذا آگاهی شیعیان و جوانان آن ها نسبت به سیر و سلوک و خصیصه های ارزشی رهبران دینی شان به مراتب بیشتر از پیروان دیگر فرق نسبت به پیشوایان شان می باشد و بلکه اصلاً قابل مقایسه نیست. و این نیست مگر به برکت همین مجالس عزاداری که سکوی بلندی برای تبیین ارزش های اسلامی و شیعی در طول تاریخ و به طور مکرّر بوده است.

در عین حال موارد ذیل علاوه بر موارد پیشین، می توانند حکمت عزاداری بر امام حسین ـ علیه السلام ـ را تبیین کند: 1ـ نوعی اعتراض به ظالمان زمان و حمایت از مظلومان جهان. 2ـ عامل تقویت حس عدالت خواهی و انتقام جوئی از ستمگران. 3ـ زمینه سازي اجتماع شیعیان جهت پیروی و دفاع از حق و... .

و نکته پایانی که لازم است به آن اشاره نمائیم کیفیت عزاداری و چگونگی برگزاری آن از ناحیه شیعیان در طول تاریخ و هم چنین در زمان فعلی می باشد. فلسفه اصلی عزاداری در نکات پیشین بیان شد اما این که عزاداری به اشکال گوناگون و احیاناً متفاوت برگزار می گردد، ارتباط مستقیم دارد به آداب، رسوم و فرهنگ های متفاوت حاکم بر هر منطقه، گروه، قوم و ملیت که جمعیت شیعیان را در طول تاریخ و در سراسر جهان تشکیل می دهد و این نیز یک امر عرفی، عقل پسند و وجدانی می باشد که در همه ملل عالم وجود دارد و به نظر نمی رسد که جای انکار و استبعاد باشد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ فلسفه شهادت و عزاداری امام حسین، سید عبد الحسین شرف الدین، ترجمه علی حجت.

2ـ حماسه حسینی، شهید علامه مطهری.

3ـ پیام های عاشورا، جواد محدثی.

و یا به سایت: www.porseman.org/ مراجعه نمائید.

 


[1] . محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ج 2، ص 236.

[2] . شوری / 23.

[3] . علامه مجلسی، بحار الانوار، ج 44، ص 287.

[4] . امالی الشیخ الصدوق، ص 305؛ میرزا جواد تبریزی، صراط النجاه، ج 3.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
7 امرداد 01
بازدید
۶۳
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.