نامهای اسلامی و یا عربی زیر چه معنا دارد، مانند امّ کلثوم، حفصه، خدیجه، تبول، سمیّه، سکینه، رقیه، عذرا، فاطمه، جعفر، عباس، عثمان، کاظم، هاشم، حیدر، صغرا، ذبیح و باقر؛ زیرا گاه دیده شده است که برخی نامها که مربوط به خاندان اهل بیت علیهم السلام است و یا یاران نزدیک آنها است، از سوی برخی به گونهای معنا شده است، شایسته آنها نیست؟
نامهای اسلامی و یا عربی مانند امّ کلثوم، حفصه، خدیجه، تبول، سمیّه، سکینه و ... چه معنا دارد؟
پرسش
پاسخ
پیش از آنکه معانی اسامی پرسش شده بیان شود، لازم است که به این نکته توجه شود که ممکن است برخی از اسامی معانی مختلف داشته باشد. اما معانی نامهای پرسش شده:
1. امّ کلثوم: نام دختر حضرت علي ـ عليه السلام ـ مي باشد که به (زينب صغري) مشهور بود.[1] در مجمع البحرين چنين آمده: (کلثوم) يعني کسی که گوشت در اطراف صورت و دو طرف گونه اش جمع شده است.[2] در لسان العرب، نيز همين معني را تأييد کرده است.[3]
2. حفصه: الحفص: 1. زنبيل کوچک چرمين، 2.خانه کوچک، 3.بچّه شير، 4.بچه پلنگ. جمع آن حفوص و احفاص است.[4]
3. خديجه: از خَدَجَ خُداجاً مي باشد به معناي: «آتش روشن نکرد».[5]و نام حضرت خديجه ـ سلام الله عليها ـ همسر پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي باشد، آن بانوي بزرگوار دختر «خويلد» در سال 68 قبل از هجرت در يک خانواده اصيل و شريف متولد شد. او داراي اخلاق حميده و متصف به درايت و عقل و عفّت بود تا جايي که قريش او را در دورة جاهليت «طاهره» مي ناميدند. به علاوه او به القاب ديگري چون «سيدة قريش» و «بانوي بانوان قريش» نيز شهرت داشته است.[6]
4. بتول: 1. شمشير تيز و برّان، 2. زن بريده از دنيا و مردمان، 3. بي رغبت به ازدواج، 4. زن باکره و دوشيزه، 5. نهال بر رُسته از ريشه که از درخت مادر بي نياز شده خود درختي مستقل است.[7]
5. سميّه: به معناي کسی که در بزرگواري با ديگران رقابت کند، رقيب در افتخار مي باشد.[8] و اين نام نام مادر عمّار ياسر بوده است.[9]
6. سکينه: 1. آسودگي، آرامش خاطر. 2. وقار و سنگيني رفتار.[10] 4. که البته مجرد آن به معناي (فقير، مسکين و بيچاره) استعمال شده است. ولي (سکينه) در معناي دو مورد مذکور در فوق به کار رفته است.[11]
7. رقيه: (الراقية) که (رقيّة) نيز از اين کلمه گرفته شده، مؤنث (راقي) مي باشد و به معناي «بسيار والا مقام و ارجمند» مي باشد.
8. عذرا: به معناي «دوشيزه» و لقب حضرت مريم ـ سلام الله عليها ـ مي باشد.[12] و معناهاي «دوشيزه باکره، مرواريد ناسفته» نيز به کار رفته است.[13] و از باب (ضرب) مي باشد بمعناي زني که بکارتش جاري است و از بين نرفته است.[14]
9. فاطمه: به معناي «جدا شده از بدي» مي باشد.[15] و از باب (فَطَمَ فطماً): 1. شير خواره را از شير گرفت، 2. ريسمان را باز کرد، 3. او را از عادت خود باز داشت و او را ترک عادت داد. [16] و در مورد همين معناها حديث جالبي در اصول کافي نقل شده است: «امام باقر ـ عليه اسلام ـ مي فرمايد: چون فاطمه ـ سلام الله عليها ـ متولد شد، خدا به فرشته اي وحي کرد تا به زبان محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ داد که او را فاطمه نام گذارد. سپس فرمود: من تو را از جهل باز گرفتم و به علم پيوستم و با علم از شير باز گرفتم و از خون حيض باز گرفتم. آنگاه امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمود: به خدا سوگند که خدا او را با علم از شير و از خون حيض در عالم ميثاق باز گرفت.»[17]
10. جعفر: به معناهاي: 1. رود، 2.رود پر آب، 3. رودخانه، 4.شير پسر شتر. جمع آن: (جعافر) به کار رفته است. و در اصطلاح امروز با افزودن (ة) به آخر آن، مذهب شيعه دوازده امامي که منسوب است به امام صادق ـ عليه السلام ـ حاصل مي شود.[18]
11. عبّاس: بسيار اخمو و ترشروي و به شير بيشه نيز معنا شده است.[19] اگر مراد حضرت ابو الفضل العباس باشد، ايشان پدر فضل و نيکي بوده اند ولي در عين حال نسبت به دشمنان دين و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ بسيار اخمو ترشروي بوده است. مشهور است که بسياري از دشمنان از ايشان ترس و وحشت داشتند.
12. عثمان: بچّه هاي ـ جوجه هوبره.[20]
13. کاظم: از باب (ضَرَبَ) مي باشد، يعني (کظمت الغيط) (ناراحتي خود را فرو خورد).[21] و امام کاظم ـ عليه السلام ـ را به اين لقب مشهور صدا ميکردند؛ چون آن حضرت خشم خويش را در مقابل ظالمان فرو برد و خويشتن داري کرد بر اذيت آنها تا در حبس ظالمان و در زنجير آنها کشته شد.[22]
14. هاشم: به معناي «شکننده نان در کاسه و اشکنه کننده» و لقب جدّ حضرت رسول ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ؛ زیرا در قحط سالي براي فقرا اشکنه ميکرد.[23]
15. حيدر، شير بيشه: کوتاه قد و جمع آن (حيادر) [24] و يکي از نام هاي علي ابن ابيطالب امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ است.[25]
16. صغري: 1. از باب صَغُُرَ يصغُر صغرانا به معناي کوچک (از لحاظ حجم و اندازه يا سن و سال)، 2. کوچک شد، 3. به خواري و پستي تن داد. البتّه توجّه به اين نکته لازم است که اگر ابتدا کلمة (صغري) اسمي قرار گيرد، معاني متفاوت مي گردد. مثل: فاطمه صغري که فاطمه کوچک (از لحاظ سنّ و سال) معنا شده است.[26] حتّي در مصباح المنير کلمة (صغري) چنين آورده شده است: صغري و صغريات مثل الکبري و الکبريات، به اين معنا که کوچک در مقابل بزرگ ذکر شده است.[27]
17. ذبيح: 1. حيوان گاو بريده، سر بريده، ذبح شده. 2. قربان براي خدا، جمعش ذبحَي و ذَباحي.[28]
18. باقر: از مادة (البقير) به معناي (شکافته) مي باشد. باقر العلوم نيز به معناي شکافنده علوم گفته ميشود.[29] جابر جعفي گويد: او را باقر گفته اند؛ زيرا که علم را شکافت و بطور کامل آشکار کرد.[30]
و در المنجد از باب ديگري استفاده کرده به اين معنا که از باب: تَبَقَّرَ يتبقَّرُ- تبقراً الرجل: آن مرد بسيار دانشمند و مالدار شد (و لذا به امام پنجم شيعه مي گويند باقر العلوم، صاحب يا شکافنده دانشها)[31]
[1] . عرفان، امير حسين، گلنام مجموعه اي از بهترين نام ها براي فرزندان شما، انتشارات شکوري، چاپ اول، 1379، هـ . ش ص 78.
[2] . طریحی، مجمع البحرين ج6، ص 159.
[3] .ابن منظور، لسان العرب، ج12، ص 525.
[4] . اتابکي، پرويز ، فرهنگ جامع کاربردي فرزان (عربي، فارسي)، انتشارات: فروزان، چاپ اول، 1380 هـ ش، ج2، ص 1082.
[5] . همان، ج2، ص 1145.
[6] . اسلامي فرد، زهرا، زنان اسوه در قرآن، انتشارات فردا به، چاپ: دوم، 1380 هـ .ش، ص 122.
[7] . اتابکی، همان، ، ج1، ص 601.
[8] . همان، ج 3، ص 1546.
[9] . عرفان، امیر حسین، همان، ص 65.
[10] . اتابکی، همان، ج3، ص 1526.
[11] . همان، ص 1527
[12] . عرفان، امیر حسین، همان، ص 73.
[13] . اتابکی، همان، ج3، ص 833.
[14] .المقری القیومی، احمد بن محمد بن علی، المصباح المنير، انتشارات دار الهجرة، ص 399.
[15] . عرفان، همان، ص 76.
[16] . اتابکی، همان، ج3، ص 2032.
[17] . کلينی، محمد بن يعقوب، الکافي، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اهل بيت ـ عليهم السلام ـ ، جلد 2، ص 358، باب تاريخ فاطمه ـ سلام الله عليهاـ.
[18] . اتابکی، همان، ج 2، ص 970.
[19] . همان، ج3، ص 1811.
[20] . همان: ص 1820.
[21] . القيومی، همان، ص 534.
[22] . قرشی، سيد علی اکبر، خاندان وحي، انتشارات: دار الکتب الاسلاميه ـ چاپ سوم 1373 هـ .ش. ص 529.
[23] . عرفان، امير حسين، همان، ص 89.
[24] . اتابکی، همان، ج2، ص 1123.
[25] . بندر ريگي، همان، ج1، ص 259.
[26] . اتابکی، همان، ج3، ص 1682.
[27] . القيومی، همان، ص 341.
[28] . اتابکی، همان، ج2، ص 1291.
[29] . همان، ج1، ص 653.
[30] . قرشی، همان، ص 450.
[31] . بندر ريگی، همان، ج1، ص 93.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 2 امرداد 01
- بازدید
- ۸۲
نامهای اسلامی و یا عربی مانند امّ کلثوم، حفصه، خدیجه، تبول، سمیّه، سکینه و ... چه معنا دارد؟
- نشان کردن
پرسش
نامهای اسلامی و یا عربی زیر چه معنا دارد، مانند امّ کلثوم، حفصه، خدیجه، تبول، سمیّه، سکینه، رقیه، عذرا، فاطمه، جعفر، عباس، عثمان، کاظم، هاشم، حیدر، صغرا، ذبیح و باقر؛ زیرا گاه دیده شده است که برخی نامها که مربوط به خاندان اهل بیت علیهم السلام است و یا یاران نزدیک آنها است، از سوی برخی به گونهای معنا شده است، شایسته آنها نیست؟
پاسخ
پیش از آنکه معانی اسامی پرسش شده بیان شود، لازم است که به این نکته توجه شود که ممکن است برخی از اسامی معانی مختلف داشته باشد. اما معانی نامهای پرسش شده:
1. امّ کلثوم: نام دختر حضرت علي ـ عليه السلام ـ مي باشد که به (زينب صغري) مشهور بود.[1] در مجمع البحرين چنين آمده: (کلثوم) يعني کسی که گوشت در اطراف صورت و دو طرف گونه اش جمع شده است.[2] در لسان العرب، نيز همين معني را تأييد کرده است.[3]
2. حفصه: الحفص: 1. زنبيل کوچک چرمين، 2.خانه کوچک، 3.بچّه شير، 4.بچه پلنگ. جمع آن حفوص و احفاص است.[4]
3. خديجه: از خَدَجَ خُداجاً مي باشد به معناي: «آتش روشن نکرد».[5]و نام حضرت خديجه ـ سلام الله عليها ـ همسر پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي باشد، آن بانوي بزرگوار دختر «خويلد» در سال 68 قبل از هجرت در يک خانواده اصيل و شريف متولد شد. او داراي اخلاق حميده و متصف به درايت و عقل و عفّت بود تا جايي که قريش او را در دورة جاهليت «طاهره» مي ناميدند. به علاوه او به القاب ديگري چون «سيدة قريش» و «بانوي بانوان قريش» نيز شهرت داشته است.[6]
4. بتول: 1. شمشير تيز و برّان، 2. زن بريده از دنيا و مردمان، 3. بي رغبت به ازدواج، 4. زن باکره و دوشيزه، 5. نهال بر رُسته از ريشه که از درخت مادر بي نياز شده خود درختي مستقل است.[7]
5. سميّه: به معناي کسی که در بزرگواري با ديگران رقابت کند، رقيب در افتخار مي باشد.[8] و اين نام نام مادر عمّار ياسر بوده است.[9]
6. سکينه: 1. آسودگي، آرامش خاطر. 2. وقار و سنگيني رفتار.[10] 4. که البته مجرد آن به معناي (فقير، مسکين و بيچاره) استعمال شده است. ولي (سکينه) در معناي دو مورد مذکور در فوق به کار رفته است.[11]
7. رقيه: (الراقية) که (رقيّة) نيز از اين کلمه گرفته شده، مؤنث (راقي) مي باشد و به معناي «بسيار والا مقام و ارجمند» مي باشد.
8. عذرا: به معناي «دوشيزه» و لقب حضرت مريم ـ سلام الله عليها ـ مي باشد.[12] و معناهاي «دوشيزه باکره، مرواريد ناسفته» نيز به کار رفته است.[13] و از باب (ضرب) مي باشد بمعناي زني که بکارتش جاري است و از بين نرفته است.[14]
9. فاطمه: به معناي «جدا شده از بدي» مي باشد.[15] و از باب (فَطَمَ فطماً): 1. شير خواره را از شير گرفت، 2. ريسمان را باز کرد، 3. او را از عادت خود باز داشت و او را ترک عادت داد. [16] و در مورد همين معناها حديث جالبي در اصول کافي نقل شده است: «امام باقر ـ عليه اسلام ـ مي فرمايد: چون فاطمه ـ سلام الله عليها ـ متولد شد، خدا به فرشته اي وحي کرد تا به زبان محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ داد که او را فاطمه نام گذارد. سپس فرمود: من تو را از جهل باز گرفتم و به علم پيوستم و با علم از شير باز گرفتم و از خون حيض باز گرفتم. آنگاه امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمود: به خدا سوگند که خدا او را با علم از شير و از خون حيض در عالم ميثاق باز گرفت.»[17]
10. جعفر: به معناهاي: 1. رود، 2.رود پر آب، 3. رودخانه، 4.شير پسر شتر. جمع آن: (جعافر) به کار رفته است. و در اصطلاح امروز با افزودن (ة) به آخر آن، مذهب شيعه دوازده امامي که منسوب است به امام صادق ـ عليه السلام ـ حاصل مي شود.[18]
11. عبّاس: بسيار اخمو و ترشروي و به شير بيشه نيز معنا شده است.[19] اگر مراد حضرت ابو الفضل العباس باشد، ايشان پدر فضل و نيکي بوده اند ولي در عين حال نسبت به دشمنان دين و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ بسيار اخمو ترشروي بوده است. مشهور است که بسياري از دشمنان از ايشان ترس و وحشت داشتند.
12. عثمان: بچّه هاي ـ جوجه هوبره.[20]
13. کاظم: از باب (ضَرَبَ) مي باشد، يعني (کظمت الغيط) (ناراحتي خود را فرو خورد).[21] و امام کاظم ـ عليه السلام ـ را به اين لقب مشهور صدا ميکردند؛ چون آن حضرت خشم خويش را در مقابل ظالمان فرو برد و خويشتن داري کرد بر اذيت آنها تا در حبس ظالمان و در زنجير آنها کشته شد.[22]
14. هاشم: به معناي «شکننده نان در کاسه و اشکنه کننده» و لقب جدّ حضرت رسول ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ؛ زیرا در قحط سالي براي فقرا اشکنه ميکرد.[23]
15. حيدر، شير بيشه: کوتاه قد و جمع آن (حيادر) [24] و يکي از نام هاي علي ابن ابيطالب امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ است.[25]
16. صغري: 1. از باب صَغُُرَ يصغُر صغرانا به معناي کوچک (از لحاظ حجم و اندازه يا سن و سال)، 2. کوچک شد، 3. به خواري و پستي تن داد. البتّه توجّه به اين نکته لازم است که اگر ابتدا کلمة (صغري) اسمي قرار گيرد، معاني متفاوت مي گردد. مثل: فاطمه صغري که فاطمه کوچک (از لحاظ سنّ و سال) معنا شده است.[26] حتّي در مصباح المنير کلمة (صغري) چنين آورده شده است: صغري و صغريات مثل الکبري و الکبريات، به اين معنا که کوچک در مقابل بزرگ ذکر شده است.[27]
17. ذبيح: 1. حيوان گاو بريده، سر بريده، ذبح شده. 2. قربان براي خدا، جمعش ذبحَي و ذَباحي.[28]
18. باقر: از مادة (البقير) به معناي (شکافته) مي باشد. باقر العلوم نيز به معناي شکافنده علوم گفته ميشود.[29] جابر جعفي گويد: او را باقر گفته اند؛ زيرا که علم را شکافت و بطور کامل آشکار کرد.[30]
و در المنجد از باب ديگري استفاده کرده به اين معنا که از باب: تَبَقَّرَ يتبقَّرُ- تبقراً الرجل: آن مرد بسيار دانشمند و مالدار شد (و لذا به امام پنجم شيعه مي گويند باقر العلوم، صاحب يا شکافنده دانشها)[31]
[1] . عرفان، امير حسين، گلنام مجموعه اي از بهترين نام ها براي فرزندان شما، انتشارات شکوري، چاپ اول، 1379، هـ . ش ص 78.
[2] . طریحی، مجمع البحرين ج6، ص 159.
[3] .ابن منظور، لسان العرب، ج12، ص 525.
[4] . اتابکي، پرويز ، فرهنگ جامع کاربردي فرزان (عربي، فارسي)، انتشارات: فروزان، چاپ اول، 1380 هـ ش، ج2، ص 1082.
[5] . همان، ج2، ص 1145.
[6] . اسلامي فرد، زهرا، زنان اسوه در قرآن، انتشارات فردا به، چاپ: دوم، 1380 هـ .ش، ص 122.
[7] . اتابکی، همان، ، ج1، ص 601.
[8] . همان، ج 3، ص 1546.
[9] . عرفان، امیر حسین، همان، ص 65.
[10] . اتابکی، همان، ج3، ص 1526.
[11] . همان، ص 1527
[12] . عرفان، امیر حسین، همان، ص 73.
[13] . اتابکی، همان، ج3، ص 833.
[14] .المقری القیومی، احمد بن محمد بن علی، المصباح المنير، انتشارات دار الهجرة، ص 399.
[15] . عرفان، همان، ص 76.
[16] . اتابکی، همان، ج3، ص 2032.
[17] . کلينی، محمد بن يعقوب، الکافي، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اهل بيت ـ عليهم السلام ـ ، جلد 2، ص 358، باب تاريخ فاطمه ـ سلام الله عليهاـ.
[18] . اتابکی، همان، ج 2، ص 970.
[19] . همان، ج3، ص 1811.
[20] . همان: ص 1820.
[21] . القيومی، همان، ص 534.
[22] . قرشی، سيد علی اکبر، خاندان وحي، انتشارات: دار الکتب الاسلاميه ـ چاپ سوم 1373 هـ .ش. ص 529.
[23] . عرفان، امير حسين، همان، ص 89.
[24] . اتابکی، همان، ج2، ص 1123.
[25] . بندر ريگي، همان، ج1، ص 259.
[26] . اتابکی، همان، ج3، ص 1682.
[27] . القيومی، همان، ص 341.
[28] . اتابکی، همان، ج2، ص 1291.
[29] . همان، ج1، ص 653.
[30] . قرشی، همان، ص 450.
[31] . بندر ريگی، همان، ج1، ص 93.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 2 امرداد 01
- بازدید
- ۸۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.