نام­های اسلامی و یا عربی مانند امّ کلثوم، حفصه، خدیجه، تبول، سمیّه، سکینه و ... چه معنا دارد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

نام­های اسلامی و یا عربی زیر چه معنا دارد، مانند امّ کلثوم، حفصه، خدیجه، تبول، سمیّه، سکینه، رقیه، عذرا، فاطمه، جعفر، عباس، عثمان، کاظم، هاشم، حیدر، صغرا، ذبیح و باقر؛ زیرا گاه دیده شده است که برخی نام­ها که مربوط به خاندان اهل بیت علیهم السلام است و یا یاران نزدیک آن­ها است، از سوی برخی به گونه­ای معنا شده است، شایسته آن­ها نیست؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

پیش از آن­که معانی اسامی پرسش شده بیان شود، لازم است که به این نکته توجه شود که ممکن است برخی از اسامی معانی مختلف داشته باشد. اما معانی نام­های پرسش شده:

1. امّ کلثوم: نام دختر حضرت علي ـ عليه السلام ـ مي باشد که به (زينب صغري) مشهور بود.[1] در مجمع البحرين چنين آمده: (کلثوم) يعني کسی که گوشت در اطراف صورت و دو طرف گونه اش جمع شده است.[2]  در لسان العرب، نيز همين معني را تأييد کرده است.[3]

2. حفصه: الحفص: 1. زنبيل کوچک چرمين، 2.خانه کوچک، 3.بچّه شير، 4.بچه پلنگ. جمع آن حفوص و احفاص است.[4]

3. خديجه: از خَدَجَ خُداجاً مي باشد به معناي: «آتش روشن نکرد».[5]و نام حضرت خديجه ـ سلام الله عليها ـ همسر پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي باشد، آن بانوي بزرگوار دختر «خويلد» در سال 68 قبل از هجرت در يک خانواده اصيل و شريف متولد شد. او داراي اخلاق حميده و متصف به درايت و عقل و عفّت بود تا جايي که قريش او را در دورة جاهليت «طاهره» مي ناميدند. به علاوه او به القاب ديگري چون «سيدة قريش» و «بانوي بانوان قريش» نيز شهرت داشته است.[6]

4. بتول: 1. شمشير تيز و برّان، 2. زن بريده از دنيا و مردمان، 3. بي رغبت به ازدواج، 4. زن باکره و دوشيزه، 5. نهال بر رُسته از ريشه که از درخت مادر بي نياز شده خود درختي مستقل است.[7]

5. سميّه: به معناي کسی که در بزرگواري با ديگران رقابت کند، رقيب در افتخار مي باشد.[8] و اين نام نام مادر عمّار ياسر بوده است.[9]

6. سکينه: 1. آسودگي، آرامش خاطر. 2. وقار و سنگيني رفتار.[10] 4. که البته مجرد آن به معناي (فقير، مسکين و بيچاره) استعمال شده است. ولي (سکينه) در معناي دو مورد مذکور در فوق به کار رفته است.[11]

7. رقيه: (الراقية) که (رقيّة) نيز از اين کلمه گرفته شده، مؤنث (راقي) مي باشد و به معناي «بسيار والا مقام و ارجمند» مي باشد.

8. عذرا: به معناي «دوشيزه» و لقب حضرت مريم ـ سلام الله عليها ـ مي باشد.[12] و معناهاي «دوشيزه باکره، مرواريد ناسفته» نيز به کار رفته است.[13] و از باب (ضرب) مي باشد بمعناي زني که بکارتش جاري است و از بين نرفته است.[14]

9. فاطمه: به معناي «جدا شده از بدي» مي باشد.[15] و از باب (فَطَمَ فطماً): 1. شير خواره را از شير گرفت، 2. ريسمان را باز کرد، 3. او را از عادت خود باز داشت و او را ترک عادت داد. [16] و در مورد همين معناها حديث جالبي در اصول کافي نقل شده است: «امام باقر ـ عليه اسلام ـ مي فرمايد: چون فاطمه ـ سلام الله عليها ـ متولد شد، خدا به فرشته اي وحي کرد تا به زبان محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ داد که او را فاطمه نام گذارد. سپس فرمود: من تو را از جهل باز گرفتم و به علم پيوستم و با علم از شير باز گرفتم و از خون حيض باز گرفتم. آنگاه امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمود: به خدا سوگند که خدا او را با علم از شير و از خون حيض در عالم ميثاق باز گرفت.»[17]

10. جعفر: به معناهاي: 1. رود، 2.رود پر آب، 3. رودخانه، 4.شير پسر شتر. جمع آن: (جعافر) به کار رفته است. و در اصطلاح امروز با افزودن (ة) به آخر آن، مذهب شيعه دوازده امامي که منسوب است به امام صادق ـ عليه السلام ـ حاصل مي شود.[18]

11. عبّاس: بسيار اخمو و ترشروي و به شير بيشه نيز معنا شده است.[19] اگر مراد حضرت ابو الفضل العباس باشد، ايشان پدر فضل و نيکي بوده اند ولي در عين حال نسبت به دشمنان دين و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ بسيار اخمو ترشروي بوده است. مشهور است که بسياري از دشمنان از ايشان ترس و وحشت داشتند.

12. عثمان: بچّه هاي ـ جوجه هوبره.[20]

13. کاظم: از باب (ضَرَبَ) مي باشد، يعني (کظمت الغيط) (ناراحتي خود را فرو خورد).[21] و امام کاظم ـ عليه السلام ـ را به اين لقب مشهور صدا مي­کردند؛ چون آن حضرت خشم خويش را در مقابل ظالمان فرو برد و خويشتن داري کرد بر اذيت آنها تا در حبس ظالمان و در زنجير آنها کشته شد.[22]

14. هاشم: به معناي «شکننده نان در کاسه و اشکنه کننده» و لقب جدّ حضرت رسول ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ؛ زیرا در قحط سالي براي فقرا اشکنه مي­کرد.[23]

15. حيدر، شير بيشه: کوتاه قد و جمع آن (حيادر) [24] و يکي از نام هاي علي ابن ابيطالب امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ است.[25]

16. صغري: 1. از باب صَغُُرَ يصغُر صغرانا به معناي کوچک (از لحاظ حجم و اندازه يا سن و سال)، 2. کوچک شد، 3. به خواري و پستي تن داد. البتّه توجّه به اين نکته لازم است که اگر ابتدا کلمة (صغري) اسمي قرار گيرد، معاني متفاوت مي گردد. مثل: فاطمه صغري که فاطمه کوچک (از لحاظ سنّ و سال) معنا شده است.[26] حتّي در مصباح المنير کلمة (صغري) چنين آورده شده است: صغري و صغريات مثل الکبري و الکبريات، به اين معنا که کوچک در مقابل بزرگ ذکر شده است.[27]

17. ذبيح: 1. حيوان گاو بريده، سر بريده، ذبح شده. 2. قربان براي خدا، جمعش ذبحَي و ذَباحي.[28]

18. باقر: از مادة (البقير) به معناي (شکافته) مي باشد. باقر العلوم نيز به معناي شکافنده علوم گفته مي­شود.[29] جابر جعفي گويد: او را باقر گفته اند؛ زيرا که علم را شکافت و بطور کامل آشکار کرد.[30]

و در المنجد از باب ديگري استفاده کرده به اين معنا که از باب: تَبَقَّرَ يتبقَّرُ- تبقراً الرجل: آن مرد بسيار دانشمند و مالدار شد (و لذا به امام پنجم شيعه مي گويند باقر العلوم، صاحب يا شکافنده دانشها)[31]

 


[1] . عرفان، امير حسين، گلنام مجموعه اي از بهترين نام ها براي فرزندان شما، انتشارات شکوري، چاپ اول، 1379، هـ . ش ص 78.

[2] . طریحی، مجمع البحرين ج6، ص 159.

[3] .ابن منظور، لسان العرب، ج12، ص 525.

[4] . اتابکي، پرويز ، فرهنگ جامع کاربردي فرزان (عربي، فارسي)، انتشارات: فروزان، چاپ اول، 1380 هـ ش، ج2، ص 1082.

[5] . همان، ج2، ص 1145.

[6] . اسلامي فرد، زهرا، زنان اسوه در قرآن، انتشارات فردا به، چاپ: دوم، 1380 هـ .ش، ص 122.

[7] . اتابکی، همان، ، ج1، ص 601.

[8] . همان، ج 3، ص 1546.

[9] . عرفان، امیر حسین، همان،  ص 65.

[10] . اتابکی، همان، ج3، ص 1526.

[11] . همان، ص 1527

[12] . عرفان، امیر حسین، همان، ص 73.

[13] . اتابکی، همان،  ج3، ص 833.

[14] .المقری القیومی، احمد بن محمد بن علی، المصباح المنير،  انتشارات دار الهجرة، ص 399.

[15] . عرفان، همان،  ص 76.

[16] . اتابکی، همان،  ج3، ص 2032.

[17] . کلينی، محمد بن يعقوب، الکافي، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اهل بيت ـ عليهم السلام ـ ، جلد 2، ص 358، باب تاريخ فاطمه ـ سلام الله عليهاـ.

[18] . اتابکی، همان،  ج 2، ص 970.

[19] . همان، ج3، ص 1811.

[20] . همان: ص 1820.

[21] . القيومی، همان،  ص 534.

[22] . قرشی، سيد علی اکبر، خاندان وحي، انتشارات: دار الکتب الاسلاميه ـ چاپ سوم 1373 هـ .ش. ص 529.

[23] . عرفان، امير حسين، همان، ص 89.

[24] . اتابکی، همان،  ج2، ص 1123.

[25] . بندر ريگي، همان،  ج1، ص 259.

[26] . اتابکی، همان،  ج3، ص 1682.

[27] . القيومی، همان، ص 341.

[28] . اتابکی، همان،  ج2، ص 1291.

[29] . همان، ج1، ص 653.

[30] . قرشی، همان،  ص 450.

[31] . بندر ريگی، همان،  ج1، ص 93.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
2 امرداد 01
بازدید
۸۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.