آیا نمی­توان گفت اعتبار سخنان معصومین علیهم‌السلام مختص زمان خود ايشان است؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چگونه است با این­که انسان و نیازهایش در اثر زمان تغییر می­کند، ولی  سخنان معصومين ـ عليهم السلام ـ که مربوط به زمان گذشته و شرایط خاص آن زمان است، راهنمای عمل انسان در این زمان باشد، آیا نمی­توان گفت اعتبار سخنان آن­ها مختص زمان خود ايشان  است؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

برای روشن شدن بحث لازم است که  در ابتدا به این مطلب توجه شود که نيازهاي بشر دو دسته اند: يک دسته مربوط به روح و جسم انسان است. این نوع نیازها هميشه ثابت و لا يتغير اند؛ دسته ديگر نيازهايي است که غیر ثابت و متغيراند و با تغيير زمان تغيير مي­کنند. شهيد بزرگوار مرتضي مطهري در اين زمينه مي­فرماید: «مي­دانید محور فعاليت بشر احتياج است، يعني خدا انسان را در اين دنيا با يک سلسله احتياجات واقعي آفريده است. بشر خوراک مي­خواهد، پوشاک مي­خواهد، به مسکن، کشاورزي، خياطي، حمل و نقل، مسافرت علم آموزي و ... نياز دارد. انسان نيز مجبور است به دنبال اين احتياجات برود.

برخي احتياجات بشر هميشه ثابت اند و لا يتغير، بشر بايد به روح خودش نظام دهد، دستور العمل اخلاقي بدهد، و اينها در همه زمان­ها يک جور است. بشر بايد به اجتماع خود نظم بدهد، آن نظام کلي در همه زمان­ها يکي است. بشر بايد به رابطه خود و خداي خويش نظم بدهد و اين در تمام زمان­ها يک جور است. هم چنين است در مورد بعضي ارتباطاتي که بشر با ساير  مخلوقات، نظير زمين، درخت، حيوانات دارد. اينها احتياجات ثابت و لا يتغير بشر هستند.

ولي انسان براي تأمين همين احتياجات ثابت به يک سري ابزار و وسائل نياز دارد، وسائل در هر عصر و زمان فرق مي­کند، چون وسايل در ابتکار خود بشر است دين به وسيله (البته مشروع) کاري ندارد. و تنها هدف و راه رسيدن به آن را معين مي­کند؛ امّا تعيين وسيله تأمين احتياجات در قلمرو عقل و خود بشر است. اين است معناي تقاضا و اقتضاي زمان؛ حاجت­های اولي بشر ثابت است ولي حاجت­های ثانوي يعني آنچه انسان را به اين حاجت­های ثابت مي­رساند متغير است».[1] در نتيجه طبق اين بيان احتياجات روحي رواني و اصلي انسان ثابت اند و با تغيير زمان تغيير نمي­کنند، امّا وسائلي که براي بر طرف کردن اين احتياجات به کار مي­رود، مي­تواند با تغيير زمان تغيير کند و استفاده از آن به دست بشر است.

حال با اين توضيح مي­توان گفت: سخنان اهل بيت ـ عليهم السلام ـ نيز دو دسته اند، يا راجع به نيازهاي ثابتند و يا راجع به امور متغير، اگر راجع به نيازهاي ثابت سخن گفته باشند، چون اين نيازها ثابت اند، لذا دستور و سخن آنان نيز ثابت است و در همه زمان­ها جاري است و بايد بدان عمل کرد؛ مانند احکام الهي -حلال و حرام شريعت-. چنان­که امام صادق ـ عليه السلام ـ فرموده:

«حلال محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ حلال است تا روز قيامت و حرامش حرام است تا روز قيامت، و هرگز تغيير نمي کنند و چيز ديگر جاي آنها را نمي­گیرد»[2]، و يا مثل سخنان اهل بيت ـ عليهم السلام ـ راجع به مباحث اخلاقي و صفات و فضائل انساني و هم چنين راجع به رذائل اخلاقي. اينها نيازهاي ثابت انسان هستند؛ لذا سخنان آنان نيز راجع به این امور ثابت است و نمي­توان آنها را تنها مختص به يک زمان خاص دانست. آيا مي­توان گفت: بشر کنوني به دين نيازي ندارد و يا به صفات اخلاقي نياز ندارد، آيا بشر کنوني، حسد، غضب، شهوت و... را ندارد. اين صفات در طول تاريخ با بشر بوده و خواهد بود؛ لذا در هر عصري لازم است راهنمای برای بشر در این امور باشد و کسانی باشد که سخن آن­ها مرجعیت در این مسائل داشته باشد. و سخنان ائمه اطهار که داراي عصمت اند و از هر گونه خطا و اشتباه و گناه و آلودگي مبرا هستند،این مرجعیت را برای بشر فراهم می­کنند.

امّا اگر ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ سخني راجع به نيازهاي متغير و مربوط به زمان خاص داشته باشند که فعلا موضوعيت ندارد، آن حديث و سخن مي تواند مخصوص همان زمان و موضوع خاص باشد.

هم چنين ممکن است از قرائن خارجي فهميده شود حضرات معصومين ـ عليهم السلام ـ سخني را تنها براي شخص خاصي و يا در شرايط خاصي بيان نموده اند که آن قضيه ديگر شخصيه بوده و قابل تطبيق بر موارد ديگر نيست، ولي مادامي که اين مطلب احراز نشود قابل تطبيق است و در تمام شرايط و مکان­ها مي­توان به آن استناد کرد.

هم چنين در فقه اسلامي نيز بحث مي­شود که سنت معصومين ـ عليهم السلام ـ که اعم است از فعل و قول و تقرير معصوم، حجت است و مي­تواند منشأ حکم الهي باشد و در تمام زمان­ها مردم موظفند به آنها عمل کنند.

بنابراین سخنان ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ يا راجع به امور و نيازهاي ثابت انسان اند که چون نيازها ثابتند، اين سخنان نيز در تمام اعصار حجت اند و قابل استفاده و يا راجع به امور متغير و غير ثابت که مي­توان گفت قضيه شخصيه و مربوط به زمان خاص بوده است و در زمان فعلي موضوعيت ندارد.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ اصول فقه، مرحوم مظفر، از کتب اصولي، ج2.

2ـ اصول عقايد، آيت الله مصباح يزدي.

3ـ عقايد استدلالي، علي رباني گلپايگاني، ج2.

 


[1]. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، چاپ اول، 1381ش، ج21، ص135.

[2].مجلسي، محمد باقر، بحارالأنوار، دارالکتب الاسلاميه، بي تا، ج47، ص35.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
2 امرداد 01
بازدید
۶۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.