آیا امامت حضرت ابراهیم و پیامبر اسلام علیهما السلام با امامت ائمه معصومین علیهم السلام به یک معنا است و یا این­که تفاوت دارند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آیا امامت حضرت ابراهیم و پیامبر اسلام علیهما السلام با امامت ائمه معصومین علیهم السلام به یک معنا است و یا این­که تفاوت دارند؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

برای فهم درست مسئله لازم است به مفهوم  «امام و امامت» از نظر لغت و اصطلاح توجه شود. امام در لغت به معناي کسي که به او اقتدا مي شود است.[1] و معادل فارسي آن «پيشوا»[2] است. در اصطلاح علماي کلام شیعه  امام خليفه و جانشين الاهي و انسان کاملي است که داراي شوون مختلفي چون مرجعيت ديني، حکومت و زعامت سياسي و ولايت تشريعي و تکويني است.[3]

به عبارت دیگر، امامت عبارت است از تحقق بخشيدن برنامه هاي ديني، اعم از حکومت به معني وسيع کلمه و اجراي حدود و احکام خدا و اجراي عدالت اجتماعي و نيز تربيت و پرورش نفوس در ظاهر و باطن. و  از مقام رسالت و نبوت بالاتر است؛ زيرا نبوت و رسالت تنها اخبار از سوي خدا و ابلاغ فرمان او و بشارت و انذار است. اما در مورد امامت همه اينها وجود دارد به اضافه اجراي احکام و تربيت نفوس از نظر ظاهر و باطن.

در حقيقت، مقام امامت، مقام تحقق بخشيدن به اهداف دين و هدايت به معني ايصال به مطلوب است نه فقط ارائه طريق و علاوه بر اين، هدايت تکويني را نيز شامل مي شود يعني تاثير باطني نفوذ روحاني امام در قلب انسانهاي آماده و هدايت معنوي آنها.[4] و ابعاد ملکي و ملکوتي ديگري که در روايات اهل بيت، مانند زيارت جامعه کبيره[5] تبلور يافته است.

بسياري از پيامبران همانند حضرت ابراهيم ـ عليه السلام ـ و پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ از هر سه مقام نبوت، رسالت و امامت برخوردار بودند،[6] يعني هم دريافت وحي مي کردند و هم فرمان هاي الهي را تبليغ مي کردند و هم در تشکيل حکومت و اجراي احکام تلاش مي کردند و هم از طريق باطني به تربيت نفوس مي پرداختند.

معناي امامت در ائمه و برخي پيامبران

از آنچه که در معناي اصطلاحي امام گذشت و با مراجعه به کتب و تفاسيري که به معناي امامت پرداخته اند روشن مي شود که علما در اصل معناي امامت بين ائمه و ديگران فرقي قائل نشده اند ائمه معصومين ـ عليه السلام ـ نيز از مقام امامت به همين معنا برخوردار بوده اند و مقام امامتي که هم به حضرت ابراهيم ـ عليه السلام ـ از سوي خداوند اعطا شده، به معناي همان امامتي است که ائمه ـ عليه السلام ـ داراي آن بوده اند دليل اين مدعا هم رواياتي است که ائمه ـ عليهم السلام ـ امامت خويش را- به استناد آيه 124 سوره بقره که به مساله امامت حضرت ابراهيم مي پردازد ـ ادامه امامت ان حضرت بيان مي کنند، در روايتي که از حضرت رضا ـ عليه السلام ـ در تعريض به کساني که امامت را از ديدگاه خويش تفسير مي کردند اين مطلب صراحت دارد امام رضا ـ عليه السلام ـ خطاب به يکي از اصحابش مي فرمايد «... همانا امامت قدرش والاتر و شأنش بزرگتر و منزلتش عالي تر و جايگاهش منيع تر و عميق تر از ان است که مردم با عقل خود به آن برسند يا به آرائشان آن را دريابند و يا به انتخاب خود امامي منصوب کنند، همانا امامت مقامي است که خداي عز و جل بعد از رتبه نبوت و خليل بودن در مرتبه سوم به ابراهيم خليل ـ عليه السلام ـ اختصاص داده و به آن فضيلت مشرفّش ساخته و نامش را بلند و استوار نموده و فرموده «همانا من ترا امام مردم گردانيدم»[7] ابراهيم خليل ـ عليه السلام ـ از نهايت شاديش بآن مقام عرض کرد «از فرزندان من هم؟».[8]

خداي تبارک و تعالي فرمود «پيمان و فرمان من به ستمکاران نمي رسد».[9] پس اين آيه امامت را براي ستمگران تا روز قيامت باطل ساخت و در ميان برگزيدگان گذاشت، سپس خداي تعالي ابراهيم را شرافت داد و امامت را در فرزندان برگزيده و پاکش قرار داد و فرمود «و اسحاق و يعقوب را (به عنوان نعمتي) افزون به او بخشوديم و همه را از شايستگان قرار داديم. و آنان را پيشواياني قرار داديم که به فرمان ما هدايت مي کردند، و به ايشان انجام دادن کارهاي نيک و برپاداشتن نماز و دادن زکات را وحي کرديم و آنان پرستنده ما بودند».[10]

پس امامت هميشه در فرزندان او بود در دوران متوالي و از يک ديگر ارث مي بردند تا خداي تعالي آن را به پيغمبر ما ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به ارث داد و خود او جل و تعالي فرمود «در حقيقت، نزديکترين مردم به ابراهيم، همان کساني هستند که او را پيروي کرده اند، و (نيز) اين پيامبر و کساني که (به آيين او) ايمان آورده اند و خدا سرور مؤمنان است».[11]

پس امامت مخصوص آن حضرت گشت و او به فرمان خداي تعالي و طبق آنچه خدا واجب ساخته بود، آن را به گردن علي نهاد و سپس در ميان فرزندان برگزيده او که خدا بآنها علم و ايمان داده جاري گشت و خدا فرموده «آنها که علم و ايمان گرفتند، گويند در کتاب خدا تا روز رستاخيز بسر برده ايد».[12]

پس امامت تنها در ميان فرزندان عليست تا روز قيامت، زيرا پس از محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پيغمبري نيست اين نادانان از کجا و بچه دليل براي خود امام انتخاب مي کنند: همانا امامت مقام پيغمبران و ميراث اوصياء است، همانا امامت خلافت خدا و خلافت رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و مقام امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ و ميراث حسن و حسين ـ عليهم السلام ـ است. همانا امامت زمام دين و مايه نظام مسلمين و صلاح دنيا و عزت مؤمنين است: همانا امامت ريشه با نمو اسلام و شاخه بلند آن است، کامل شدن نماز و زکات و روزه و حج و جهاد و بسيار شدن غنيمت و صدقات و اجراء حدود و احکام و نگهداري مرزها و اطراف به وسيله امام است، امام است که حلال خدا را حلال و حرام او را حرام کند و حدود خدا را بپا دارد و از دين خدا دفاع کند و با حکمت و اندرز و حجت رسا مردم را به طريق پروردگارش دعوت نمايد، امام مانند خورشيد طالع است که نورش عالم را فرا گيرد و خودش در افق است به نحوي که دستها و ديدگان به آن نرسد...».[13] و روايات ديگري که امامان معصوم براي لزوم عصمت امام به آيه 124 سوره بقره استناد مي فرمايند.[14]

بنابراين آنچه که در اين روايت مشهود است اين است که امامت ائمه ـ عليهم السلام ـ در راستاي امامت ابراهيم ـ عليه السلام ـ است اما اين مطلب نيز مسلم است که برترين همه موجودات وجود مقدس حضرت خاتم الانبياء است چنانکه از امير مومنان ـ عليه السلام ـ وارد شده که رسول الله شاهد بر ائمه است و امامان شاهدان خدا بر بندگان و حجت او در زمين اند[15] لذا بايد گفت گرچه در معناي امامت فرقي بين ائمه و برخي پيامبران ـ عليهم السلام ـ نيست ولي مقام و رتبه و گستره ولايت امامان معصوم از مقام ساير پيامبران (به استثنأ پيامبر اسلام) حتي آن هايي که داراي مقام امامت بودند از جمله حضرت ابراهيم افضل و بالاتر است، چون گرچه انها هم مقام امامت را دارا هستند، ولي از جهات ديگر مثل درجه عصمت، يقين، علم و... امامان معصوم ـ عليه السلام ـ از پيامبران برترند فضيلت و برتري ائمه بر انبياء و تمامي خلايق امري مسلم است که به فرموده امير مومنان ـ عليه السلام ـ کسي را نمي توان با آنها مقايسه نمود[16] و احاديث فراواني نيز در اين باره وجود دارد تا انجا که مرحوم علامه مجلسي فصلي را با عنوان فضيلت و برتري ائمه ـ عليهم السلام ـ بر همه انبياء و ديگر خلايق گشوده و روايات بسياري را در اين زمينه نقل مي کند.[17]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ تفسير نمونه، آيت الله مکارم شيرازي، ذيل آيه 124 سوره بقره.

2ـ تفسير الميزان، علامه طباطبايي، ذيل آيه 124 سوره بقره.

3ـ امامت و رهبري، شهيد مرتضي مطهري.

 


[1]. جوهري، ابي نصر اسماعيل بن حماد، فالصحاح، بيروت، دارالفکر، 1418ق، ج2، ص1385.

[2]. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج4، ص714.

[3]. خرازي، محسن، بداية المعارف الالهية، دفتر انتشارات اسلامي، 1429ق، ج2، ص8-9.

[4]. طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان في تفسير القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه، 1417ق، ج1 ص267-272؛ مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الکتب الإسلاميه، ج1، ص435ـ441.

[5]. شيخ صدوق، من لايحضره الفقيه، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1413ق، ج2، ص609.

[6]. انبياء / 73.

[7]. بقره / 124.

[8]. همان.

[9]. همان.

[10]. انبياء / 72 و 73.

[11]. آل عمران / 68.

[12]. روم / 56.

[13]. کليني محمد بن يعقوب، اصول کافي، تهران، دار الکتب الاسلاميه، 1365ش، ج1، ص200.

[14]. همان، ص175.

[15]. عروسي حويزي، عبد علي بن جمعه، تفسير نور الثقلين، قم، انتشارات اسماعيليان، 1415ق، ج1، ص134.

[16]. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1404ق، ج26، ص269.

[17]. همان، ص267.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
2 امرداد 01
بازدید
۹۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.