چه ارتباطي ميان قبولي عبادات (نماز، حج، روزه) با قبولي ولايت اميرالمؤمنين وجود دارد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

چه ارتباطي ميان قبولي عبادات (نماز، حج، روزه) با قبولي ولايت اميرالمؤمنين وجود دارد که اگر کسي اين ولايت را نداشته باشد اعمال عبادي اش مقبول نيست؟ تأثير ولايت در قبولي عبادات چيست؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

براي نوع عبادات و اعمال سه نوع شرايط داريم:

1. شرايط وجوب عمل (مثل عقل، اختيار، بلوغ، وقت و...)؛ 2. شرايط صحت عمل (مثلا نسبت به نماز، مانند وضو، ستر عورت، رو به قبله بودن، صحيح خواندن نماز، و...)؛ 3. و شرايط قبولي اعمال که هم شرط خانوادگي دارد، هم اقتصادي، هم اخلاقي و خود سازي، هم سياسي و معرفتي و عبادي. و آن شرايط عبارت است از: 1ـ ناشذه نبودن مرد و زن، لذا کسي همسرش را آزار دهد (لم يقبل الله صلاتها) نمازش قبول نمي شود و همچنين اگر زن حق شوهر را اداء نکند،[1] 2ـ لقمه حرام نخورده باشد،[2] 3ـ شراب نخورده باشد، 4ـ داراي تقوي باشد،[3] 5ـ داراي اخلاص باشد،[4] 6ـ نگاه خشم آلود به پدر و مادر نداشته باشد و الا عبادتش قبول نمي شود،[5] 7ـ قبول شدن نماز، و الا بقيه اعمال قبول نمي شود «ان قبلت قبل ماسواها»،[6] 8ـ معرفت امام، محبت و ولايت ائمه را داشتن و اطاعت نمودن از آنها يکي از شرط هاي مهم قبولي اعمال و عبادات است،[7] و... . به همين جهت فرمودند، از کسي يک نماز و يا يک حسنه قبول و پذيرفته شود عذاب نمي شود «من قبل الله عنه صلاة واحدة لم يعذبه و من قبل الله له حسنةً لم يعذبه»[8] چون شرايط مشکلي دارد.

2. قبولي هم مراتبي دارد 1ـ عادي (قابل التوب)[9]. 2ـ قبول حسن فتقبلها بقبول حسن.[10] 3ـ قبول احسن و برتر و خوبتر (تقبّل عنهم احسن).[11]

3. از نکته دوم روشن شد که بين احکام و اخلاق، و آن دو با اعتقادات رابطه متقابلي[12] وجود دارد، چنانکه نماز شرط قبولي تمام اعمال است ولايت اهلبيت هم شرط قبولي اعمال است، و خود ولايت ائمه هم شرطي دارد که انسان داراي ورع و پرهيزکاري باشد «ما تنال ولايتنا الا بالعمل و الورع»[13] و در کنار عمل، ولايت نجات دهنده انسان مي باشد. بعد از اين مقدمه اولين جواب اين است که اين سؤال در مورد نماز و لقمه حرام و... هم مطرح مي شود، بايد تمام فرق اسلامي به آن جواب دهند، هر جوابي دارند، در مورد امامت و ولايت هم جاري است، و چرا فقط نسبت به امامت و ولايت حساسيت نشان داده مي شود؟ و دومين جواب اين است که روايات زيادي بر اين شرطيت دلالت دارند، که برگزيده آنها را  بيان می­شود، تا ارتباط روشن شود.

1. امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمود «کسي که دوست دارد با عبادتي به خداوند نزديک شود ولي امامي از طرف خدا براي او نباشد، هر چند تلاش نموده باشد عملش پذيرفته نمي شود».[14]

2. امام صادق عليه السلام مي فرمايد: خداوند عمل ابليس را بخاطر عدم سجده بر آدم نپذيرفت «هم چنين اين امت عاصي بعد از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ امامي را که نصب نموده بود ترک کرد لذا عمل از آن ها قبول نمي شود و حسنه بالا نمي رود».[15]

3. امام چهارم ـ  عليه السلام ـ فرمود: اگر کسي به اندازه عمر نوح عبادت کند «سپس خدا را ملاقات کند بدون ولايت ما نفعي از آن عبادت نمي برد».[16]

4. امام باقر عليه السلام فرمود: درباره آيه «و اني لغفّار لمن تاب و آمن و عمل صالحاً ثم اهتدي[17]» «چگونه خداوند شرط بهره بردن از توبه و ايمان و عمل صالح را هدايت قرار داده است «و الله لو جهد ان يعمل ما قبل منه حتي تهدي» بخدا قسم هر چند کسي تلاش کند چيزي از او قبول نمي شود تا به ولايت ما هدايت شوند.[18]

استاد مطهري درباره اين روايات چنين مي گويد: «آيات و رواياتي که دلالت مي کند اعمال منکران نبوت يا امامت مقبول نيست ناظر به آن است که آن انکارها از روي عناد و لجاج و تعصب باشد اما انکار هايي که صرفاً عدم اعتراف است و منشأ عدم اعتراف هم قصور است نه تقصير مورد نظر آيات و روايات نيست، اين گونه منکران از نظر قرآن کريم، مستضعف[19] و مرجُون لامر[20] الله به شمار مي روند.[21]

سومين جواب: (مخصوصاً نسبت به کساني که مقصرند در ترک ولايت و امامت) اين است که همه مسلمين قبول دارند که يکي از اساسي ترين شرط قبولي عمل پذيرفتن توحيد است و از روايات شيعه و سني استفاده مي شود که خود توحيد هم شرايطي دارد که به نقل يک روايت از طريق شيعه و يک روايت از طريق اهل سنت اکتفاء مي شود.

الف) طريق شيعه امام صادق عليه السلام فرمود: «ان الله تبارک و تعالي ضمن للمؤمنين ان هو اقرّ له بالربوبية و لمحمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بالنبوة و لعلي بالامامة و ادي ما افترض عليه، ان يسکنه في جواره»[22] خداوند تضمين کرده است براي مؤمن اگر به ربوبيت الهي اقرار کند و در کنار آن رسالت محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و امامت علي ـ عليه السلام ـ (و ائمه ديگر)[23] را قبول، و واجبات را انجام دهد او را در جوار خود (بهشت) جاي دهد، از اين روايت و 34 روايت ديگر که در توحيد صدوق نقل شده است سه تا شرط اساسي براي توحيد استفاده مي شود. 1ـ اعتقاد و اقرار به رسالت محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ . 2ـ اعتقاد و اقرار به ولايت علي و ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ . 3ـ انجام واجبات و ترک محرمات، هر يکي از اين شروط نباشد در توحيد نقص وارد مي شود، لذا عمل پذيرفته نمي شود. لذا امام باقر عليه السلام فرمود: «ولايتنا ولاية التي لم يبعث نبياً الا بها» ولايت ما ولايت خداوند است که تمام انبياء با آن ولايت مبعوث شده اند.[24] 2ـ از طريق عامه پيامبر فرمود: «مکتوب في باب الجنة قبل ان يخلق السموات بالفي سنة لا اله الا الله محمد رسول الله ايّدته بعلي و نصرته»[25] قبل از دو هزار سال از خلقت آسمان بر درب بهشت نوشته شده بود که خدا يکي است و محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ رسول خدا است که او را با علي و نصرتش تأييد کرديم. معلوم مي شود بين توحيد و رسالت و علي (امامت) ارتباط است. در روايت ديگر فرمود: «فاسلک مع علي و دع الناس»[26] راه مردم را رها کن بدنبال علي باش که تو را هدايت و از پستي نجات مي دهد.

چهارمين جواب: اين است که همچنانکه اعضاي انسان در هستي مادی با هم ارتباط دارند، و هر کدام جاي خودش را دارند، بين اعمال و اخلاق و اعتقادات انسان در هستی معنوی او چنين ارتباطي است، که هر کدام گوشه اي از چهره واقعي انسان را مي سازد، و ولايت نسبت به چهره واقعي انسان مانند سر است نسبت به بدن، لذا اگر سر نباشد بدن نيست، ولايت نباشد عمل نيست نه اينکه هست و قبول نمي شود.

به عنوان نمونه توجه کنيد به اين روايت. 1ـ پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «اجعلوا اهل بيتي فيکم مکان الرأس من الجسد و مکان العينين من الرأس فان الجسد لايهتدي الا بالرأس و الرأس لا يهتدي الا بالعينين؛ اهلبيت من را نسبت بخودتان مانند سر قرار دهيد نسبت به جسد و چشم نسبت به سر، براستي که بدن بدون سر و سر بدون چشم هدايت نمي شود (و مردم هم بدون ولايت هيچند) »[27].

2ـ امام صادق ـ عليه السلام ـ فرمود: اسلام عريان است. لباسش حيا، زينتش وقار، مروتش عمل صالح، و ستونش ورع است. «و لکل شيء اساس و اساس الاسلام حبنا اهل البيت» و براي هر چيزي اساس و پايه اي مي باشد اساس اسلام محبت (و ولايت) ما اهلبيت است.

3ـ امام باقر عليه السلام فرمود: بناي اسلام بر پنج چيز است نماز، زکات، روزه، حج و ولايت «و لم يناد بشيء کما نودي بالولاية»[28] و به چيزي مانند ولايت ندا و (سفارش) نشده است.

4ـ روايتي از صادقين ـ عليهما السلام ـ است که خلاصه آن را نقل مي­شود: «بعد از مرگ در عالم قبر (برزخ) شش صورت با انسان داخل مي شود، ولي يکي از آنها زيباتر، بشاشتر، پاکيزه تر و خوشبوتر از ديگران است. اولي نماز در سمت راست، و دومي زکات سمت چپ، و سومي روزه در پيش رو، و چهارمي حج پشت سر، و پنجمي نيکي به برادران مؤمن نزد پاهاي او قرار مي گيرند، و ششمي بالاي سرش قرار مي گيرد، بقيه سؤال مي کنند تو کيستي؟ «فتقول انا الولاية لآل محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ » من ولايت آل محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي باشم، پس بدون ولايت، اعمال واقعاً جسم بي جانند و سر بي چشم، لذا قبول نمي شود.

بنابراين، اولا نماز و... هم شرط قبولي اعمال مي باشد چرا فقط از ولايت سؤال شده است.

ثانياً، مراد اعمال مقصّرين در ولايت و امامت مراد است نه قاصرين.

ثالثاً، با نبود ولايت توحيد خدشه دار مي شود لذا اعمال قبول نمي شود.

رابعاً، امامت نسبت به اعمال (مانند سر نسبت به بدن و چشم نسبت به سر است) لذا قابليت قبولي را ندارد.

 


[1]. حر عاملي، محمد بن الحسن ، وسائل الشيعه، احياء التراث العربي، چاپ چهارم، 1391ق، ج14، ص116.

[2]. سفينة البحار، ج1.

[3]. مائده / 27.

[4]. حر عاملی،  همان، ج1، ص34.

[5]. کلینی، محمد بن يعقوب، الکافي، دارالکتب الاسلاميه، ج2، ص349.

[6]. صابري، عليرضا، الحکم الزاهرة، قم، مؤسسة النشر الاسلامي جامعه مدرسين قم، ج1، ص138، روايت 7011.

[7]. حر عاملی، همان، ج1، ص90.

[8]. صابری، همان، ج2، ص212.

[9]. غافر / 3.

[10]. آل عمران / 37.

[11]. احقاف / 16.

[12]. از آيه «الله يصعد الکلم الطيب و العمل الصالح يرفعه (فاطر/10)» مي توان اين ارتباط متقابل را استفاده کرد، چون دو گونه تفسير شده است يکي اينکه سخن پاک و اعتقاد پاک را کردار شايسته بالا مي برد، ديگر اينکه سخن پاک و اعتقاد پاک کردار شايسته را بالا مي برد و ملکوتي مي سازد، مانعي ندارد که هر دو مقصود باشد، هر دو تفسير اين را مي رساند که اعتقادات و ايمان در مقبوليت عمل و بالا رفتن آن و عمل را سيراب کردن ايمان و اعتقاد و بالا رفتن درجه آن مؤثر است. مطهري، مرتضي، عدل الهي، انتشارات صدرا، ص332.

[13]. کلینی، همان، ج2، ص60.

[14]. حر عاملی ، همان، ج1، ص10، روايت 1.

[15]. دنباله روايت دارد «که اعمال آنها قبول نمي شود مگر آنچنانکه خدا دستور داده عمل کنند و ولايت امامي را که دستور داده بپذيرند.

[16]. همان، ص93، روايت 12 و روايت 14.

[17]. طه / 82.

[18].همان، ج1، ص96، روايت 19.

[19]. اشاره به آيه 98ـ96 نساء.

[20]. توبه / 106.

[21]. مطهري، مرتضي، عدل الهي، قم، انتشارات صدرا، دهم، 1375ش، ص38.

[22]. شيخ صدوق، توحيد، قم، مؤسسه النشر الاسلامي، ص19، روايت 4.

[23]. با توجه به روايت ديگر.

[24].صابری، همان، ج1، ص65، روايت 302.

[25]. متقي هندی، علي ، کنز العمال في سنن الاقوال و الافعال، مؤسسة الرسالة، چاپ پنجم، 1405ق، ج11، ص624، روايت 33043ـ33041.

[26]. همان،، ص613، روايت 32973.

[27]. صابری، همان، ج2، ص71ـ70، روايت 2516.

[28]. همان، ج1، ص373، روايت 2232.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
2 امرداد 01
بازدید
۱۰۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.