استاد سيد محمد مير باقري در بحث راه فهم معرفت به وجود مقدس امام زمان(عج) مي فرمايد: «زيارت طريق فهم روايت، فهم روايت طريق فهم کلام الهي و زيارت با آداب آن، باعث میشود حجاب کم کم از انسان برداشته شود و در نتیجه کم کم کلام فهم شود (کلامکم نور)» منظور از زيارت با آداب که باعث مي شود حجاب کم کم از انسان برداشته شود، چيست؟
منظور از زيارت با آداب که باعث مي شود حجاب کم کم از انسان برداشته شود، چيست؟
پرسش
پاسخ
زيارت، اظهار عشق و ارادت و اعلام وفاداري محبّ است نسبت به محبوب که نوعي سفر مشتاقانه و آگاهانه و عرضه کردن خويش بر امام ـ عليه السلام ـ مي باشد. حقيقت زيارت، تشرّف به محضر امام زمان ـ عليه السلام ـ مي باشد و چون انسان ها داراي مراتب مختلفي هستند زيارت آنها هم مراتبي دارد. زيارت انسان ها گاه زيارت روحي است به اين معنی که از روي معرفت کامل به اين که او وجودي مقدّس و واجب الاطاعة و هم چنين مظهر صفات جلال و جمال الهي است و در همه جا حاضر و ناظر مي باشد، است. و گاه زيارت جسمي است که با حوّاس ظاهره انجام مي گيرد و با بدن ظاهري مثل چشم و لمس، وجود او را درک مي کند. اين نوع زيارت هر چند خوب است امّا اگر با زيارت روحي و معنوي همراه نباشد چندان حائز اهميت نيست. پس زيارت حقيقي همان زيارت روحي و معنوي است که براي اهل معرفت حاصل مي شود و فاصله زمان و مکان در آن مطرح نيست و ارتباط روحاني و معنوي از همين طريق برقرار مي شود که زائر از نظر کمالات روحي در سطح بالاتري قرار مي گيرد.
گرچه دوريم به ياد تو سخن مي گوئيم بعد منزل نبود در سفر روحاني
زيارت از ريشه «زور» مي باشد به معناي عدول از چيزي. زائر را از آن روي زائر مي گويند که وقتي به زيارت تو مي آيد از غير تو عدول مي کند. لذا در باطن زيارت توجه نهفته است.
علت سفارش به زيارت در کلمات ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ بخاطر اموري است، از این قبيل:
1. بهره مند شدن از فضائل معنوي حرم هاي شريف که محل تردد ملائکه مي باشد و دعا کردن در جائي که مظان و خواستگاه اجابت دعا است.
2. گسترش فرهنگ توحيدي و ولايت اهل بيت ـ عليهم السلام ـ در بين راه ها و شهرها.
3. نشانه صداقت زائر در دوستي و علاقه خود.
علماء شيعه همگي بر استحباب زيارت ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ فتوي داده اند تا جايي که گفته اند اگر مردم زيارت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ترک کنند حاکم اسلامي بايد آنها را مجبور به زيارت کند، زيرا ترک زيارت او موجب جفاي به او و تحقير بزرگترين سنت الهي مي شود. و از آنجا که ائمه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ همگي يک نور واحد مي باشند:«و ان ارواحکم ور نورکم وطينتکم واحدة».[1]
زيارت هر کدام از آنها در حقيقت زيارت همه آنان است و از نظر فضيلت يکسان مي باشند. امّا بخاطر برخي از عوامل مثل دوري راه، غربت، سخت گيري حاکمان ستمگر، زيارت بعضي از امامان ـ عليهم السلام ـ توصيه بيشتري نسبت به آنها شده است.
زائر گاهي با بيانات خود کمالات مزور (زيارت شده) را اظهار مي کند که صرفا ارادت خود و احساسات و عواطفش را بازگو مي کند که اين نوع زيارت به زيارت غير مأثور معروف است. امّا گاهي از زبان معصوم ـ عليهم السلام ـ ثنا مي خواند و کمالات آنها را بازگو مي کند که اصطلاحا اين گونه زيارت نامه ها را زيارت مأثور مي نامند.
علاوه بر اصل زيارت که مورد سفارشي ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ مي باشد، معرفت و آگاهي از منزلت شخص زيارت شده هم مورد تأکيد و سفارش روايات مي باشد. علت اين که زيارت با معرفت مورد سفارش روايات است اين است که آنچه مايه کمال زيارت مي گردد معرفت و شناخت مقام و موقعيت مزور (زيارت شونده) است نه اعمال بي روح و همراه با غفلت مثل بوسيدن نا آگاهانه ضريح يا در و ديوار و تماشاي آثار هنري و شمارش ستون ها، چرا که اين کار ها به سياحت بيشتر شبيه است تا زيارت، ثواب هاي اخروي و دنيوي که در روايات آمده بر زيارت واقعي و با معرفت مترتب مي شود، يعني جايي که ارتباط با مزور برقرار شود و در زائر منشأ تحوّل شود نه بر زيارت جسمي و ظاهري صرف، لذا معرفت و آگاهي شرط کمال زيارت ائمه ـ عليهم السلام ـ مي باشد و نقش اصلي را در فضيلت و کمال زيارت ايفا مي کند.
امام معصوم ـ عليهم السلام ـ بنا بر روايات، همتاي قرآن مي باشد. يعني جامعيت عيني و علمي دارد به اين بيان که:
1. هر کمال ممکني را دارا مي باشد.
2. هر کمالي را که دارا مي باشد بدون عيب و نقص دارد.
3. هر کمالي را که دارا مي باشد از او فاقد نمي شود.
يعني آن کمال را هيچ گاه از دست نمي دهد. لذا همه مردم تا قيامت در بخش علم و عمل نيازمند راهنمايی و رهبري آنها مي باشند.
چنين آگاهي و معرفت به مقام امام ـ عليه السلام ـ زمينه اطاعت و تسليم در مقابل آنها را فراهم مي آورد.
زائر زماني عارف به حق امام مي شود که او را معصوم و أفضل از ديگران، جانشين رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و منصوب از جانب خدا بداند و دستورهاي او را دستورات خدا بداند و تبعيت از او را در همه مراحل زندگي واجب بداند و با پيروي از او خط زندگي خود را ترسيم کند.
طبق برخي از روايات آن زيارتي موجب ارتقاء روحي زائر و زدودن حجاب هاي قلبي او مي شود که اولا: با معرفت به حقّ امام انجام پذيرد (که معناي معرفت و شرط تحقق آن گذشت) و ثانيا: با آداب خاصّي که در خود روايات بيان شده انجام پذيرد.
شناخت ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ اصل و حقيقت دين است و حقيقت توحيد و جان عبوديت است. و اصولا بدون آشنايي و معرفت آنها نجاتي وجود ندارد، لذا فرموده اند: «من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتة الجاهلية؛ هر کسي بميرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهليّت مرده است».
نجات و رستگاري و سعادت انسان ها بستگي به معرفت آن بزرگواران دارد چون معرفت به آنها مکمّل معرفت به خداست چنان که در روايت است: «من عرفنا فقد عرف الله؛ هر کس ما را شناخت خدا را شناخته است».
«و من لم يعرفنا لم يعرف الله؛ و کسي که ما را نشناخت نمي تواند خدا را بشناسد».
هم چنين بايد آداب زيارت حفظ شود تا نتيجه مطلوب را افاده کند. يکي از آداب زيارت که در روايات آمده
اين است که زيارت را با تکبيرات صدگانه شروع کنيم و بعد از آن به ثنا گوئي اهل بيت ـ عليهم السلام ـ و شمارش کمالات آنها بپردازيم و بعد از آن دوباره به توحيد برگرديم و شهادت به يگانگي خدا بدهيم و بعد از آن شهادت به عبوديت و رسالت پيامبر اکرم اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بدهيم تا بفهميم که آن بزرگوار از برکت عبوديت به اين مقام رسيده است. سپس ذکر فضايل ائمه ـ عليهم السلام ـ را ادامه دهيم اما مرز ميان آنها و خدا را نگه داريم و هرگز ائمه را تا حدّ خدايي بالا نبريم و هيچ گونه استقلالي براي آنها مطرح نکنيم و در مدح آنها به غلّو نيفتيم.
نتيجه نهائي آن که: آن زيارتي باعث بر طرف شدن حجاب ها مي شود که طبق فرموده خود ائمه ـ عليهم السلام ـ بجا آورده شود که هم با معرفت باشد نسبت به مقام و موقعيت امام و هم با آداب همراه باشد. آدابي که خودشان تعليم داده اند که ذکر و تفصيل هر دو شرط گذشت.
در پايان و به عنوان حسن ختام اين نوشته را با چند حديث از معصومين مزّين مي کنيم.
1. رسول گرامي اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايد: «من جائني زائرا لا تحمله الاّ زيارتي کان حقّا عليّ ان أکون له شفيعا يوم القيامة؛ هر کس به زيارت من بيايد و انگيزه و هدفي جز زيارتم نداشته باشد بر من لازم است که شفيع او در روز قيامت باشم».
2. امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «من زار قبر الحسين بن علي صلوات الله عليه عارفا بحقّه کان کمن زارالله في عرشه؛ کسي که قبر حسين بن علي ـ عليه السلام ـ را همراه با معرفت زيارت کند مانند کسي است که خداوند را در عرش زيارت کرده است».
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: «من زارني أو زار أحدا من ذريتي يوم القيامة فأنقذته من اهوالها؛ هر کس که من يا يکي از فرزندانم را زيارت کند، روز قيامت به ديدار او خواهم رفت و از هراس و وحشت هاي آن روز نجاتش خواهم داد».
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ادب فناي مقرّبان، آيت الله جوادي آملي، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ سوم، 1382ش، ج1.
2ـ شرح زيارت آل ياسين، سيد جعفر رفيعي، موسسه فرهنگي تحقيقاتي ياران قائم، چاپ اول، 1379ش.
3ـ الشموس الطالعة، سيد حسين همداني درود آبادي، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران، چاپ اول، 1384ش.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 امرداد 01
- بازدید
- ۸۰
منظور از زيارت با آداب که باعث مي شود حجاب کم کم از انسان برداشته شود، چيست؟
- نشان کردن
پرسش
استاد سيد محمد مير باقري در بحث راه فهم معرفت به وجود مقدس امام زمان(عج) مي فرمايد: «زيارت طريق فهم روايت، فهم روايت طريق فهم کلام الهي و زيارت با آداب آن، باعث میشود حجاب کم کم از انسان برداشته شود و در نتیجه کم کم کلام فهم شود (کلامکم نور)» منظور از زيارت با آداب که باعث مي شود حجاب کم کم از انسان برداشته شود، چيست؟
پاسخ
زيارت، اظهار عشق و ارادت و اعلام وفاداري محبّ است نسبت به محبوب که نوعي سفر مشتاقانه و آگاهانه و عرضه کردن خويش بر امام ـ عليه السلام ـ مي باشد. حقيقت زيارت، تشرّف به محضر امام زمان ـ عليه السلام ـ مي باشد و چون انسان ها داراي مراتب مختلفي هستند زيارت آنها هم مراتبي دارد. زيارت انسان ها گاه زيارت روحي است به اين معنی که از روي معرفت کامل به اين که او وجودي مقدّس و واجب الاطاعة و هم چنين مظهر صفات جلال و جمال الهي است و در همه جا حاضر و ناظر مي باشد، است. و گاه زيارت جسمي است که با حوّاس ظاهره انجام مي گيرد و با بدن ظاهري مثل چشم و لمس، وجود او را درک مي کند. اين نوع زيارت هر چند خوب است امّا اگر با زيارت روحي و معنوي همراه نباشد چندان حائز اهميت نيست. پس زيارت حقيقي همان زيارت روحي و معنوي است که براي اهل معرفت حاصل مي شود و فاصله زمان و مکان در آن مطرح نيست و ارتباط روحاني و معنوي از همين طريق برقرار مي شود که زائر از نظر کمالات روحي در سطح بالاتري قرار مي گيرد.
گرچه دوريم به ياد تو سخن مي گوئيم بعد منزل نبود در سفر روحاني
زيارت از ريشه «زور» مي باشد به معناي عدول از چيزي. زائر را از آن روي زائر مي گويند که وقتي به زيارت تو مي آيد از غير تو عدول مي کند. لذا در باطن زيارت توجه نهفته است.
علت سفارش به زيارت در کلمات ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ بخاطر اموري است، از این قبيل:
1. بهره مند شدن از فضائل معنوي حرم هاي شريف که محل تردد ملائکه مي باشد و دعا کردن در جائي که مظان و خواستگاه اجابت دعا است.
2. گسترش فرهنگ توحيدي و ولايت اهل بيت ـ عليهم السلام ـ در بين راه ها و شهرها.
3. نشانه صداقت زائر در دوستي و علاقه خود.
علماء شيعه همگي بر استحباب زيارت ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ فتوي داده اند تا جايي که گفته اند اگر مردم زيارت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را ترک کنند حاکم اسلامي بايد آنها را مجبور به زيارت کند، زيرا ترک زيارت او موجب جفاي به او و تحقير بزرگترين سنت الهي مي شود. و از آنجا که ائمه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ همگي يک نور واحد مي باشند:«و ان ارواحکم ور نورکم وطينتکم واحدة».[1]
زيارت هر کدام از آنها در حقيقت زيارت همه آنان است و از نظر فضيلت يکسان مي باشند. امّا بخاطر برخي از عوامل مثل دوري راه، غربت، سخت گيري حاکمان ستمگر، زيارت بعضي از امامان ـ عليهم السلام ـ توصيه بيشتري نسبت به آنها شده است.
زائر گاهي با بيانات خود کمالات مزور (زيارت شده) را اظهار مي کند که صرفا ارادت خود و احساسات و عواطفش را بازگو مي کند که اين نوع زيارت به زيارت غير مأثور معروف است. امّا گاهي از زبان معصوم ـ عليهم السلام ـ ثنا مي خواند و کمالات آنها را بازگو مي کند که اصطلاحا اين گونه زيارت نامه ها را زيارت مأثور مي نامند.
علاوه بر اصل زيارت که مورد سفارشي ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ مي باشد، معرفت و آگاهي از منزلت شخص زيارت شده هم مورد تأکيد و سفارش روايات مي باشد. علت اين که زيارت با معرفت مورد سفارش روايات است اين است که آنچه مايه کمال زيارت مي گردد معرفت و شناخت مقام و موقعيت مزور (زيارت شونده) است نه اعمال بي روح و همراه با غفلت مثل بوسيدن نا آگاهانه ضريح يا در و ديوار و تماشاي آثار هنري و شمارش ستون ها، چرا که اين کار ها به سياحت بيشتر شبيه است تا زيارت، ثواب هاي اخروي و دنيوي که در روايات آمده بر زيارت واقعي و با معرفت مترتب مي شود، يعني جايي که ارتباط با مزور برقرار شود و در زائر منشأ تحوّل شود نه بر زيارت جسمي و ظاهري صرف، لذا معرفت و آگاهي شرط کمال زيارت ائمه ـ عليهم السلام ـ مي باشد و نقش اصلي را در فضيلت و کمال زيارت ايفا مي کند.
امام معصوم ـ عليهم السلام ـ بنا بر روايات، همتاي قرآن مي باشد. يعني جامعيت عيني و علمي دارد به اين بيان که:
1. هر کمال ممکني را دارا مي باشد.
2. هر کمالي را که دارا مي باشد بدون عيب و نقص دارد.
3. هر کمالي را که دارا مي باشد از او فاقد نمي شود.
يعني آن کمال را هيچ گاه از دست نمي دهد. لذا همه مردم تا قيامت در بخش علم و عمل نيازمند راهنمايی و رهبري آنها مي باشند.
چنين آگاهي و معرفت به مقام امام ـ عليه السلام ـ زمينه اطاعت و تسليم در مقابل آنها را فراهم مي آورد.
زائر زماني عارف به حق امام مي شود که او را معصوم و أفضل از ديگران، جانشين رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و منصوب از جانب خدا بداند و دستورهاي او را دستورات خدا بداند و تبعيت از او را در همه مراحل زندگي واجب بداند و با پيروي از او خط زندگي خود را ترسيم کند.
طبق برخي از روايات آن زيارتي موجب ارتقاء روحي زائر و زدودن حجاب هاي قلبي او مي شود که اولا: با معرفت به حقّ امام انجام پذيرد (که معناي معرفت و شرط تحقق آن گذشت) و ثانيا: با آداب خاصّي که در خود روايات بيان شده انجام پذيرد.
شناخت ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ اصل و حقيقت دين است و حقيقت توحيد و جان عبوديت است. و اصولا بدون آشنايي و معرفت آنها نجاتي وجود ندارد، لذا فرموده اند: «من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتة الجاهلية؛ هر کسي بميرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهليّت مرده است».
نجات و رستگاري و سعادت انسان ها بستگي به معرفت آن بزرگواران دارد چون معرفت به آنها مکمّل معرفت به خداست چنان که در روايت است: «من عرفنا فقد عرف الله؛ هر کس ما را شناخت خدا را شناخته است».
«و من لم يعرفنا لم يعرف الله؛ و کسي که ما را نشناخت نمي تواند خدا را بشناسد».
هم چنين بايد آداب زيارت حفظ شود تا نتيجه مطلوب را افاده کند. يکي از آداب زيارت که در روايات آمده
اين است که زيارت را با تکبيرات صدگانه شروع کنيم و بعد از آن به ثنا گوئي اهل بيت ـ عليهم السلام ـ و شمارش کمالات آنها بپردازيم و بعد از آن دوباره به توحيد برگرديم و شهادت به يگانگي خدا بدهيم و بعد از آن شهادت به عبوديت و رسالت پيامبر اکرم اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بدهيم تا بفهميم که آن بزرگوار از برکت عبوديت به اين مقام رسيده است. سپس ذکر فضايل ائمه ـ عليهم السلام ـ را ادامه دهيم اما مرز ميان آنها و خدا را نگه داريم و هرگز ائمه را تا حدّ خدايي بالا نبريم و هيچ گونه استقلالي براي آنها مطرح نکنيم و در مدح آنها به غلّو نيفتيم.
نتيجه نهائي آن که: آن زيارتي باعث بر طرف شدن حجاب ها مي شود که طبق فرموده خود ائمه ـ عليهم السلام ـ بجا آورده شود که هم با معرفت باشد نسبت به مقام و موقعيت امام و هم با آداب همراه باشد. آدابي که خودشان تعليم داده اند که ذکر و تفصيل هر دو شرط گذشت.
در پايان و به عنوان حسن ختام اين نوشته را با چند حديث از معصومين مزّين مي کنيم.
1. رسول گرامي اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايد: «من جائني زائرا لا تحمله الاّ زيارتي کان حقّا عليّ ان أکون له شفيعا يوم القيامة؛ هر کس به زيارت من بيايد و انگيزه و هدفي جز زيارتم نداشته باشد بر من لازم است که شفيع او در روز قيامت باشم».
2. امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايند: «من زار قبر الحسين بن علي صلوات الله عليه عارفا بحقّه کان کمن زارالله في عرشه؛ کسي که قبر حسين بن علي ـ عليه السلام ـ را همراه با معرفت زيارت کند مانند کسي است که خداوند را در عرش زيارت کرده است».
پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي فرمايند: «من زارني أو زار أحدا من ذريتي يوم القيامة فأنقذته من اهوالها؛ هر کس که من يا يکي از فرزندانم را زيارت کند، روز قيامت به ديدار او خواهم رفت و از هراس و وحشت هاي آن روز نجاتش خواهم داد».
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ادب فناي مقرّبان، آيت الله جوادي آملي، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ سوم، 1382ش، ج1.
2ـ شرح زيارت آل ياسين، سيد جعفر رفيعي، موسسه فرهنگي تحقيقاتي ياران قائم، چاپ اول، 1379ش.
3ـ الشموس الطالعة، سيد حسين همداني درود آبادي، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران، چاپ اول، 1384ش.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 امرداد 01
- بازدید
- ۸۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.