آیا وقتي زائر به پیامبر و یا يکي از ائمه سلام مي دهد، ايشان جواب سلام ما را مي دهند؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آیا وقتي زائر به پیامبر و یا يکي از ائمه سلام مي دهد، ايشان جواب سلام ما را مي دهند؟ و اگر اينطور است چگونه اين امر اتفاق مي افتد که ايشان در آن واحد جواب چندين نفر را مي دهند؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

سئوال مورد بحث مشتمل بر دو سئوال است:

1. آيا ائمه پاسخ سلام ما را مي دهند؟ 2. ائمه چگونه در آن واحد پاسخ سلام چندين نفر را مي دهند؟ سئوال اولي داراي دو منشأ احتمالي است و در واقع منحل به دو سئوال مي شود:

اول اينکه ممکن است منشأ اين سئوال ترديد در مورد علم و اطلاع و به عبارت ساده تر ترديد در شنيدن سلام ما توسط ائمه باشد که در هيئت سئوال به اين شکل در مي آيد: آيا ائمه سلام ما را مي شنوند و آيا ائمه از سلام ما به ايشان آگاه مي شوند و به آن علم پيدا مي کنند؟ روشن است که در اين منشأ تمامي ابهام منصرف به بحث علم و اطلاع امام مي شود.

دوم اينکه ممکن است منشأ سئوال اول اين باشد که امام ـ عليه السلام ـ بر فرض اينکه سلام ما را مي شنود آيا توان پاسخ گويي به آن را دارد و يا اگر سلام ما را مي شنود و توان پاسخ گويي هم دارد آيا سلام ما را پاسخ خواهد داد يا ما به دليل عدم قابليت و به تعبيري عدم لياقت، شايسته دريافت پاسخ آن نيستيم و يا امام به ملاحظه غايب بودن و پنهان بودن از چشم ما سلام ما را پاسخ نخواهند گفت؟

در مورد اينکه آيا ائمه سلام ما را مي شنوند و از آن آگاه مي شوند يا خير؟ بايد بگوييم که اين سئوال در واقع به نحو جزئي مسأله علم امام را مورد پرسش قرار مي دهد و اگر داشته هاي علمي ما در مورد علم امام کافي باشد ابهامي در خصوص پاسخ اين سئوال نخواهيم داشت. به جهت رعایت اختصار تنها به ذکر چند دليل روايي و يک دليل مبني بر اينکه امام به تمام اعمال ما از جمله مسأله سلام دادن آگاهي دارد، اکتفا می­شود:

در روايتي از امام صادق آمده است که حضرت مي فرمايد: «ما يحدث فيکم حدث الا علمناه؛ در مورد شما هيچ امري واقع نمي شود مگر اينکه ما آن را مي دانيم».[1] به راحتي از مفاد اين روايت در مي يابيم که تمامي امور و اعمال ما را امام مي داند حال چه رخدادي بيروني براي ما باشد چه امري از اعمال و کردار خودمان و چه گفتار و سخنان ما. سلام دادن هم که از سنخ گفتار ما هستند مورد علم و آگاهي امامند. در روايتي ديگر صريحا گفتار ما مورد اشاره قرار گرفته و گفته شده است که امام نسبت به آن آگاه است. امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: «اتقوا الکلام فانا نوتي به؛ در مورد گفتارتان تقوا پيشه کنيد چرا که گفتار شما براي ما آورده مي شود».[2] (کنايه از اينکه ما کلام شما را مي شنويم). آري کلام و سلام ما را معصوم مي شنود و نسبت به آن علم دارد.

از نظر عقلي نيز اثبات مي گردد که امام، حاکم و ناظر بر همه حوادث جهان و رفتار انسان ها است. بيان مختصر اين دليل عقلي بدين شرح است:

امام به جهت اينکه کامل ترين مخلوق و نزديک ترين موجود ممکن به خداست، در واقع از بالاترين درجات هستي برخوردار است و به تعبير فلاسفه در رأس هرم امکان قرار مي گيرد و به دليل همين جايگاه و موقعيت وجودي بالا (که بالاتر از همه مخلوقات و موجودات ديگر است) اوّلا نسبت به تمام ممکنات و موجودات عالم امکان داراي حاکميت تکويني مي گردد و ثانيا در مقام خليفه و جانشين کامل بودن براي خدا نسبت به جريان تمامي حوادث و رخدادها از جمله رفتار انسان ها اشراف و نظارت پيدا مي کند و به تأييد روايات فراوان موجود در اين زمينه اعمال بندگان بر او عرضه مي گردد.

تا به اينجا روشن شد که ائمه سلام ما را مي شنوند و هيچ يک از گفتار و کردار ما نيست که بر ايشان پوشيده باشد. در خصوص بخش دوم سئوال نخست (آيا ائمه پاسخ سئوال ما را مي دهند) مبني بر اينکه آيا ائمه توان پاسخ گفتن سئوال ما را دارند و اگر دارند آيا خواست ايشان به اين عمل تعلق گرفته و پاسخ ما را خواهند داد يا خير؟

مسأله را با تفکيک مورد بحث قرار مي دهيم و بخش مربوط به توانايي امام در پاسخ گفتن را موکول به پاسخ سئوال دوم (ائمه چگونه در آن واحد پاسخ سلام چندين نفر را مي دهند؟) مي نماييم. حال در مورد اينکه به فرض قدرت ائمه در پاسخ گويي آيا ايشان جواب سئوال ما را خواهند داد يا خير؟

بسيار ساده بايد بگوييم که در اعتقاد ما ابتدا کردن به سلام مستحب ولي پاسخ دادن به سلام واجب است. ائمه گرچه ما شايسته برکات توجه و عنايت ايشان در سايه سلام دادنشان نباشيم، سلام ما را پاسخ خواهند گفت. ائمه آينه تمام نماي رحمت واسعه حضرت حق اند و از رافت و مهرباني ايشان نيز به دور است که نگاه عنايت خود را از محبّين خود دريغ، نمايند و پاسخ سلام ايشان را نگويند. بنابراين آنها پاسخ سلام ما را خواهند داد و بي ترديد برکات پاسخ ايشان شامل حال سلام کننده خواهد شد برکاتي که از منبع فيض الهي سرچشمه گرفته و اثرات با ارزش آن قابل انکار نيست.

هم اکنون به پاسخ سئوال دوم مي پردازيم در مورد اينکه ائمه چگونه در آن واحد مي توانند پاسخ سلام چندين نفر را بگويند؟ توجه به چند نکته در مورد علم و قدرت ائمه ضروري است:

نکته اول اينکه همان طور که در مطالب بالا گذشت، امام در بين مخلوقات از درجه وجودي برخوردار است و اين درجه و جايگاه داراي آثاري است که خارق العاده و اعجاز گونه اند. از جمله اين آثار خارق العاده علم و قدرت امام است. به عنوان مثال در روايتي از امام صادق ـ عليه السلام ـ در مورد علم امام آمده است: «اني لأعلم ما في السماء و اعلم ما في الارض و اعلم ما في الجنة و اعلم ما في النار و اعلم ما کان و اعلم ما يکون؛ همانا ما به آنچه در آسمان است و آنچه در زمين است، آنچه در بهشت است و آنچه در آتش است علم داريم و آنچه واقع شده و آنچه واقع خواهد شد را مي دانيم...».[3] ويا به عنوان نمونه در مورد قدرت امام در روايت داريم که امام صادق ـ عليه السلام ـ در راه به نخلي خشک رسيد پس فرمود: اي نخل سامع مطيع پروردگار، از آنچه خدا در تو نهاده به ما طعامي بده، شخصي که همراه حضرت بود مي گويد در اين هنگام از آن نخل خشکيده رطب هايي با رنگ هاي مختلف پايين افتاد و ما از آنها تناول نموديم.[4] اين نمونه ها که دلالت بر علم و قدرت خارق العاده امام مي نمايد نشأت گرفته از مرتبه وجودي بالاي امام در نزد خداوند است که به همين جهت خداوند متعال علم و قدرت بي پايان خود را در اختيار ائمه قرار داده و ايشان مي توانند به اذن خداوند از اين علم و قدرت بي پايان استفاده نمايند.

نکته ديگر اين است که از برخي روايات فهميده مي شود که علم بر قدرت تقدم دارد. بدين معنا که اساس قدرت ائمه را علم ايشان تشکيل مي دهد، با وجود سرچشمه گرفتن هر دو صفت از يک اصل يعني مرتبه وجودي بالاي ائمه،

از ضميمه کردن اين نکته به مطلبي که در پاسخ سئوال نخست در مورد علم امام نسبت به گفتار و کردار ما مورد بحث قرار گرفت، مي توانيم نتيجه بگيريم که وقتي امام نسبت به سلام چندين نفر در آن واحد علم پيدا مي کند قدرت پاسخ دادن همزمان همه آنها را نيز دارد. البته از ياد نبرده ايم که در پاسخ سئوال نخست علم و آگاهي امام نسبت به کردار و گفتار ما محدود به اعمال يک نفر در آن واحد نشد بلکه به روشني پيداست که در آن واحد تمامي بندگان، هر يک به نوبه خود مشغول عملي هستند اعم از فعل، سخن و فکر و... و امام به اعمال همه ايشان که در آن واحد صادر مي شود علم دارد.

با توجه به نکته فوق پاسخ گفتن سلام چندين نفر در آن واحد براي ائمه معصومين امري سهل و شدني است و دايره قدرت ائمه که امتداد قدرت بلاضعف ولايزال الهي است بسيار وسيع تر از آن است که در اموري اين چنيني به ضعف دچار شود.

در حديثي از امير المومنين علي ـ عليه السلام ـ آمده است: «... ولا يدعو الا امنا لدعائه؛ هيچ مومني نيست مگر آنکه وقتي دعا کند ما براي دعاي او آمين مي گوييم».[5]

واضح است که عبارت حضرت خالي از هر گونه قيد و داراي اطلاق است. بنابراين حتي اگر در آن واحد چندين مومن دعا نمايند حضرت همه را آمين خواهند گفت. در روايت ديگري از حضرت امير پرسيده مي شود که چگونه دعاي همه مومنان را آمين مي گوييد، مي فرمايند: «همانا براي ما غايب و حاضر و دور و نزديک يکي است».[6] به اين معنا که در آن واحد قدرت در خواست اجابت دعاي مومنان حاضر و غايب را با دعاهاي مختلف ايشان از خداوند داريم. بديهي است که مسأله اي مانند سلام و پاسخ سلام نيز همانند آمين گفتن براي اجابت ادعيه چندين نفر در آن واحد از قدرت امام خارج نيست و امام به ملاحظه سعه وجودي و بزرگي و عظمت روحي که دارد در آن واحد قادر به بذل عنايت و توجه به چندين نقطه از عالم امکان بوده و قدرت پاسخ دادن به همه انسان هاي قرار گرفته در شعاع توجهات خويش را دارا، مي باشد.

 


[1]. صفار، محمد بن حسن ، بصائر الدرجات، تهران، منشورات الاعلمي، 1404ق، ص416.

[2]. همان.

[3]. همان، ص148.

[4]. همان، ص274.

[5]. همان، ص280.

[6]. همان.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
7 امرداد 01
بازدید
۱۳۲
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.