منظور از تولي و تبري چيست؟
منظور از تولي و تبري چيست؟
پرسش
پاسخ
از آن جا كه سئوال مورد نظر دو بخش دارد ناگزيريم به هر بخش به طور جداگانه پاسخ بدهيم و پاسخ هر بخش تفصيل و توضيح بخش ديگر نيز خواهد بود، چون هر تولّي قهراً ملازم با نحوي تبري بوده و به تعبير علامة بزرگوار شهيد مطهري قدس سرّه در حقیقت تولّی و تبری (ولاء مثبت و ولاء منفي) است و هر ولاء مثبت لزوماً ولاء منفي را به دنبال دارد.
الف) واژة ولاء:
ولاء، ولايت (به فتح واو) و ولايت (به كسر واو) ولي ، مولي، اولي و امثال اين ها همه از مادة (ولي) اشتقاق يافته اند. اين واژه یکی از پر استعمال ترين واژه هاي قرآن كريم است كه به صورت هاي مختلفي به كار رفته است.. معناي اصلي اين كلمه هم چنان كه راغب در «مفردات القرآن» گفته است: «قرار گرفتن چيزي در كنار چيزي ديگر است به نحوي كه فاصله اي در كار نباشد» يعني اگر دو چيز آن چنان به هم متصل باشند كه هيچ چيزي ديگر در ميان آن ها نباشد، مادة (ولي) استعمال مي شود. به همين مناسبت طبعاً اين كلمه در مورد قرب و نزديكي به كار رفته است اعم از قرب مكاني و قرب معنوي و باز به همين مناسبت در مورد دوستي، ياري، تصدّي امر، و تسلط و معاني ديگر از اين قبيل استعمال شده است، چون در همة اين ها نوعي مباشرت و اتصال وجود دارد.
اين لفظ، هم در مورد امور مادي و جسماني استعمال شده است و هم در مورد امور معنوي و مجرد، ولي مسلّماً در ابتداء در مورد امور مادي استعمال شده است و از راه تشبيه معقول به محسوس و يا از راه تجريد معناي محسوس از خصوصيت مادي و حسّي خودش در مورد معنويات هم استعمال شده است، زيرا توجه انسان به محسوسات چه از نظر يك فرد در طول عمر خودش و چه از نظر جامعة بشري در طول تاريخش، قبل از تفكّر او در معقولات است، بشر پس از درك معاني و مفاهيم حسّي تدريجاً به معاني و مفاهيم معنوي رسيده است. و نيز راغب راجع به خصوص كلمة (ولايت) از نظر موارد استعمال مي گويد: «ولايت به كسر (واو) به معني نصرت است و اما ولايت به فتح (واو) به معناي تصدّي و صاحب اختياري يك كار است. و گفته شده است كه معناي هر دو يكي است و حقيقت آن همان تصدّي و صاحب اختياري است» و هم چنين راجع به كلمة (ولي) و كلمة (مولي) مي گويد: «اين دو كلمه نيز به همان معنا است، چيزي كه هست گاهي مفهوم اسم فاعلي دارد و گاهي مفهوم اسم مفعولي».
در قرآن سخن از (ولاء) و (موالات) و (تولي) زياد رفته است. آنچه مجموعاً از تدبّر در اين كتاب مقدّس به دست مي آيد اين است كه از نظر اسلام دو نوع ولاء وجود دارد: مثبت و منفي و يا به عبارت ديگر (تولي و تبري)، يعني از طرفي مسلمانان وظیفه دارند كه نوعي ولاء را نپذيرند و ترك كنند كه همان تبري است –در ادامه به آن پرداخته خواهد شد-، و از طرفي ديگر دعوت شده اند كه ولاء ديگري را دارا باشند و بدان اهتمام ورزند كه همان (تولي) است. و وِلاء مثبت خود بر دو قسم است: ولاء و تولّي عام و ولاء و تولي خاص. ولاء خاص نيز اقسامي دارد: ولاء محبت، ولاء امامت، ولاء زعامت، ولاء تصرّف يا ولايت تكويني. در اینجا دربارة هر يك از اين ها به طور اجمال بحث ميشود: «ولاء» و «تولي» عام، يعني اسلام خواسته است مسلمانان به صورت یک واحد مستقلّي زندگي كنند. نظام مرتبط و اجتماعي پيوسته داشته باشند. هر فردي خود را عضو يك پيكر كه همان جامعة اسلامي است بداند تا جامعة اسلامي قوي و نيرومند گردد. قرآن كريم مي فرمايد: «مردان مؤمن و زنان مؤمنه بعضي ولي بعضي ديگرند، به معروف امر مي كنند و از منكر باز مي دارند».[1] مؤمنان نزديك به يكديگرند و به موجب اينكه با يكديگر نزديك اند و حامي و دوست و ناصر يكديگرند و به سرنوشت هم علاقه مندند و لذا امر به معروف و نهي از منكر مي كنند و اين دو عمل ناشي از (وداد) ايماني است.
(ولاء و تولي خاص): ولاء خاص ولاء اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است. در اينكه پيغمبر اكرم صلی الله علیه و آله مسلمانان را به نوعي ولاء نسبت به اهل بیت خویش سفارش و توصيه نموده جاي بحث نيست، يعني حتي علماي اهل تسنّن در آن بحثي ندارند. آیات متعدد از قرآن کریم و روایات پیامبر بر آن دلالت دارد، مانند آية «ذوي القربي قُل لَّا أَسَْلُكمُْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فىِ الْقُرْبىَ[2]»؛ بگو: «من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمىكنم جز دوستداشتن نزديكانم [اهل بيتم]»؛ و مانند حديث معروف و مسلّم غديركه پیامبر در آن فرمود: «من كنت مولاه فهذا علي مولاه؛ هرکه را من مولا و سرور اویم علی مولا و سرور است»؛ و نيز آيه شريفه «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَوةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَ هُمْ رَاكِعُونَ[3]»؛ «سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پيامبر او و آنها كه ايمان آوردهاند همانها كه نماز را برپا مىدارند، و در حال ركوع، زكات مىدهند»، که به اتفاق شيعه و سني دربارة علي ـ عليه السلام ـ نازل شده است، بر ولاء خاص دلالت میکند.
اما اقسام ولاء خاص:
1ـ ولاء محبّت يا ولاء قرابت
ولاء محبت يا ولاء قرابت به اين معنا است كه اهل البيت ذوي القرباي پيغمبر اكرم اند و مردم توصيه شده اند كه به آن ها به طور خاص، افزون بر آنچه ولاء اثباتي عام اقتضاء مي كند، محبّت بورزند و آن ها را دوست بدارند، اين مطلب در آيات قرآن آمده و رواياتي از طرف شيعه و سني بر آن دلالت دارد.
2ـ ولاء امامت
ولاء امامت و پيشوايي و به عبارت ديگر مقام مرجعيت ديني، يعني مقامي كه ديگران بايد از او پيروي كنند و او را الگوي اعمال و رفتار خويش قرار دهند و دستورات ديني را از او بياموزند. و به عبارت ديگر زعامت ديني جامعه اسلامی. چنين مقامي متلزم عصمت است و چنين كسي قول و عملش حجت است براي ديگران و اين همان منصبي است كه قرآن كريم دربارة پيغمبر اكرم صلی الله علیه و آله مي فرمايد: «لَّقَدْ كاَنَ لَكُمْ فىِ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ[4]»؛ «مسلّماً براى شما در زندگى رسول خدا سرمشق نيكويى بود». اين مقام پس از پيغمبر به ائمه طاهرين رسيد چنانچه بر اساس روايتي كه اكثر علماء اهل سنت قريب به سي نفر از صحابه پيغمبر نقل كرده اند، پیامبر فرمود: «من در ميان شما دو چيز ارزنده باقي مي گذارم: كتاب خدا و اهل بيتم را...».[5]
3ـ ولاء زعامت
يعني حق رهبري اجتماعي و سياسي. اجتماع نيازمند به رهبر است، آن كس كه بايد زعام امور اجتماع را به دست گيرد و شئون اجتماعي مردم را اداره کند و مسلط بر مقدّرات مردم است (ولي امر مسلمين) است، پيغمبر اکرم در زمان حيات خودش ولي امر مسلمين بودند و اين مقام را خداوند به ايشان عطا فرموده بود و پس از ايشان طبق دلايل زيادي كه غير قابل انكار است به اهلبيت رسيده است. آية كريمة «اطيعوا اللّه و اطيعوا الرسول و اولي الامر منكم[6]» اطاعت كنيد خدا و پيغمبر را و كساني را كه ادارة كار شما به دست آن ها است. و هم چنين آيات اول سورة مائده و حديث شريف غدير و عموم آية «انما وليكم اللّه...» و عموم آية «النبي اولي بالمؤمنين من انفسهم» ناظر بر چنين ولايتي است.
4ـ ولاء تصرّف
ولاء تصرّف يا ولاء معنوي بالاترين مراحل ولايت است و نوعي اقتدار و تسلط فوق العاده تكويني است. ولايت تكويني از يك طرف مربوط است به استعدادهاي نهفته در انسان و كمالاتي كه اين موجود شگفت بالقوه دارد و قابل به فعليت رسيدن است و از طرف ديگر مربوط است به رابطة اين موجود با خدا. مقصود از ولايت تكويني اين است كه انسان در اثر پيمودن صراط عبوديّت به مقام قرب الهي نايل مي گردد و اثر وصول به مقام قرب ـ البته در مراحل عالي آن اين است كه معنويت انساني كه خود حقيقت و واقعيتي است، در وي متمركز مي شود و با داشتن آن معنويت، قافله سالار معنويان، مسلط بر ضماير و شاهد بر اعمال و حجّت زمان مي شود و زمين هيچگاه از وليّي كه حامل چنين معنويتي باشد، و به عبارت ديگر از انسان كامل خالي نيست. ولايت به اين معنا غير از نبوت و غير از خلافت و غير از وصايت و غير از امامت به معناي مرجعيت در احكام ديني است.
ب) تبري و يا به عبارت ديگر (ولاء منفي):
قرآن كريم مسلمانان را از اين كه دوستي و سرپرستي غير مسلمانان را بپذيرند سخت حذر داشته است و معني اينكه نبايد ولاء غير مسلمان را داشته باشد اين است كه نبايد روابط مسلمان با غير مسلمان در حد روابط مسلمان با مسلمان باشد. به اين معنا كه مسلمان عملاً عنصر پيكر غير مسلمان و جامعه آن ها قرار گيرد و يا به اين شكل درآيد كه عضويت اش در پيكر جامعة اسلامي به هيچ وجه در نظر گرفته نشود. البته منافاتي نيست ميان اينكه مسلمان به غير مسلمان احسان و نيكي كند و در عين حال ولاء او را نپذيرد، يعني او را عنصر پيكري جامعه اسلامي كه خود جزيي از آن است نشمارد و بيگانه وار با او رفتار نمايد، همچنانكه منافاتي نيست ميان (تبري و يا ولاء منفي) و اصل بشر دوستي و رحمت براي بشر بودن. لازمة بشر دوستي اين است كه انسان به سرنوشت و صلاح و سعادت واقعي همة انسان ها علاقه مند باشد، به همين دليل هر مسلماني علاقه مند است كه همة انسان هاي ديگر مسلمان باشند و هدايت يابند، اما وقتي كه اين توفيق حاصل نشد ديگران را كه چنين توفيقي يافته اند نبايد فداي آنان كه توفيق نيافته اند كرد و اجازه داد كه مرزها در هم بريزد و اين همان تبري و ولاء منفي است. اسلام در مورد يك جامعة فاسد و اصلاح نشده که در آن كفر و ناداني حكومت مي كند، از طرفي دستور جهاد مي دهد تا ريشة فساد را بركند «آنان را بكشيد تا فتنه از ميان برود»[7] و از طرفي دستور احتياط و اجتناب و تبري مي دهد كه مردم روي دلشان را به روي آنان باز نكنند تا جامعه و بشريت سالم بماند و اين با بشر دوستي هيچ منافاتي ندارد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1.ولاءها و ولایتها، شهید مطهری،
2.جاذبه و دافعه علي ـ عليه السلام ـ ،شهید مرتضی مطهري.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 امرداد 01
- بازدید
- ۱۷۵
منظور از تولي و تبري چيست؟
- نشان کردن
پرسش
منظور از تولي و تبري چيست؟
پاسخ
از آن جا كه سئوال مورد نظر دو بخش دارد ناگزيريم به هر بخش به طور جداگانه پاسخ بدهيم و پاسخ هر بخش تفصيل و توضيح بخش ديگر نيز خواهد بود، چون هر تولّي قهراً ملازم با نحوي تبري بوده و به تعبير علامة بزرگوار شهيد مطهري قدس سرّه در حقیقت تولّی و تبری (ولاء مثبت و ولاء منفي) است و هر ولاء مثبت لزوماً ولاء منفي را به دنبال دارد.
الف) واژة ولاء:
ولاء، ولايت (به فتح واو) و ولايت (به كسر واو) ولي ، مولي، اولي و امثال اين ها همه از مادة (ولي) اشتقاق يافته اند. اين واژه یکی از پر استعمال ترين واژه هاي قرآن كريم است كه به صورت هاي مختلفي به كار رفته است.. معناي اصلي اين كلمه هم چنان كه راغب در «مفردات القرآن» گفته است: «قرار گرفتن چيزي در كنار چيزي ديگر است به نحوي كه فاصله اي در كار نباشد» يعني اگر دو چيز آن چنان به هم متصل باشند كه هيچ چيزي ديگر در ميان آن ها نباشد، مادة (ولي) استعمال مي شود. به همين مناسبت طبعاً اين كلمه در مورد قرب و نزديكي به كار رفته است اعم از قرب مكاني و قرب معنوي و باز به همين مناسبت در مورد دوستي، ياري، تصدّي امر، و تسلط و معاني ديگر از اين قبيل استعمال شده است، چون در همة اين ها نوعي مباشرت و اتصال وجود دارد.
اين لفظ، هم در مورد امور مادي و جسماني استعمال شده است و هم در مورد امور معنوي و مجرد، ولي مسلّماً در ابتداء در مورد امور مادي استعمال شده است و از راه تشبيه معقول به محسوس و يا از راه تجريد معناي محسوس از خصوصيت مادي و حسّي خودش در مورد معنويات هم استعمال شده است، زيرا توجه انسان به محسوسات چه از نظر يك فرد در طول عمر خودش و چه از نظر جامعة بشري در طول تاريخش، قبل از تفكّر او در معقولات است، بشر پس از درك معاني و مفاهيم حسّي تدريجاً به معاني و مفاهيم معنوي رسيده است. و نيز راغب راجع به خصوص كلمة (ولايت) از نظر موارد استعمال مي گويد: «ولايت به كسر (واو) به معني نصرت است و اما ولايت به فتح (واو) به معناي تصدّي و صاحب اختياري يك كار است. و گفته شده است كه معناي هر دو يكي است و حقيقت آن همان تصدّي و صاحب اختياري است» و هم چنين راجع به كلمة (ولي) و كلمة (مولي) مي گويد: «اين دو كلمه نيز به همان معنا است، چيزي كه هست گاهي مفهوم اسم فاعلي دارد و گاهي مفهوم اسم مفعولي».
در قرآن سخن از (ولاء) و (موالات) و (تولي) زياد رفته است. آنچه مجموعاً از تدبّر در اين كتاب مقدّس به دست مي آيد اين است كه از نظر اسلام دو نوع ولاء وجود دارد: مثبت و منفي و يا به عبارت ديگر (تولي و تبري)، يعني از طرفي مسلمانان وظیفه دارند كه نوعي ولاء را نپذيرند و ترك كنند كه همان تبري است –در ادامه به آن پرداخته خواهد شد-، و از طرفي ديگر دعوت شده اند كه ولاء ديگري را دارا باشند و بدان اهتمام ورزند كه همان (تولي) است. و وِلاء مثبت خود بر دو قسم است: ولاء و تولّي عام و ولاء و تولي خاص. ولاء خاص نيز اقسامي دارد: ولاء محبت، ولاء امامت، ولاء زعامت، ولاء تصرّف يا ولايت تكويني. در اینجا دربارة هر يك از اين ها به طور اجمال بحث ميشود: «ولاء» و «تولي» عام، يعني اسلام خواسته است مسلمانان به صورت یک واحد مستقلّي زندگي كنند. نظام مرتبط و اجتماعي پيوسته داشته باشند. هر فردي خود را عضو يك پيكر كه همان جامعة اسلامي است بداند تا جامعة اسلامي قوي و نيرومند گردد. قرآن كريم مي فرمايد: «مردان مؤمن و زنان مؤمنه بعضي ولي بعضي ديگرند، به معروف امر مي كنند و از منكر باز مي دارند».[1] مؤمنان نزديك به يكديگرند و به موجب اينكه با يكديگر نزديك اند و حامي و دوست و ناصر يكديگرند و به سرنوشت هم علاقه مندند و لذا امر به معروف و نهي از منكر مي كنند و اين دو عمل ناشي از (وداد) ايماني است.
(ولاء و تولي خاص): ولاء خاص ولاء اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است. در اينكه پيغمبر اكرم صلی الله علیه و آله مسلمانان را به نوعي ولاء نسبت به اهل بیت خویش سفارش و توصيه نموده جاي بحث نيست، يعني حتي علماي اهل تسنّن در آن بحثي ندارند. آیات متعدد از قرآن کریم و روایات پیامبر بر آن دلالت دارد، مانند آية «ذوي القربي قُل لَّا أَسَْلُكمُْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فىِ الْقُرْبىَ[2]»؛ بگو: «من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمىكنم جز دوستداشتن نزديكانم [اهل بيتم]»؛ و مانند حديث معروف و مسلّم غديركه پیامبر در آن فرمود: «من كنت مولاه فهذا علي مولاه؛ هرکه را من مولا و سرور اویم علی مولا و سرور است»؛ و نيز آيه شريفه «إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَوةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَ هُمْ رَاكِعُونَ[3]»؛ «سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پيامبر او و آنها كه ايمان آوردهاند همانها كه نماز را برپا مىدارند، و در حال ركوع، زكات مىدهند»، که به اتفاق شيعه و سني دربارة علي ـ عليه السلام ـ نازل شده است، بر ولاء خاص دلالت میکند.
اما اقسام ولاء خاص:
1ـ ولاء محبّت يا ولاء قرابت
ولاء محبت يا ولاء قرابت به اين معنا است كه اهل البيت ذوي القرباي پيغمبر اكرم اند و مردم توصيه شده اند كه به آن ها به طور خاص، افزون بر آنچه ولاء اثباتي عام اقتضاء مي كند، محبّت بورزند و آن ها را دوست بدارند، اين مطلب در آيات قرآن آمده و رواياتي از طرف شيعه و سني بر آن دلالت دارد.
2ـ ولاء امامت
ولاء امامت و پيشوايي و به عبارت ديگر مقام مرجعيت ديني، يعني مقامي كه ديگران بايد از او پيروي كنند و او را الگوي اعمال و رفتار خويش قرار دهند و دستورات ديني را از او بياموزند. و به عبارت ديگر زعامت ديني جامعه اسلامی. چنين مقامي متلزم عصمت است و چنين كسي قول و عملش حجت است براي ديگران و اين همان منصبي است كه قرآن كريم دربارة پيغمبر اكرم صلی الله علیه و آله مي فرمايد: «لَّقَدْ كاَنَ لَكُمْ فىِ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ[4]»؛ «مسلّماً براى شما در زندگى رسول خدا سرمشق نيكويى بود». اين مقام پس از پيغمبر به ائمه طاهرين رسيد چنانچه بر اساس روايتي كه اكثر علماء اهل سنت قريب به سي نفر از صحابه پيغمبر نقل كرده اند، پیامبر فرمود: «من در ميان شما دو چيز ارزنده باقي مي گذارم: كتاب خدا و اهل بيتم را...».[5]
3ـ ولاء زعامت
يعني حق رهبري اجتماعي و سياسي. اجتماع نيازمند به رهبر است، آن كس كه بايد زعام امور اجتماع را به دست گيرد و شئون اجتماعي مردم را اداره کند و مسلط بر مقدّرات مردم است (ولي امر مسلمين) است، پيغمبر اکرم در زمان حيات خودش ولي امر مسلمين بودند و اين مقام را خداوند به ايشان عطا فرموده بود و پس از ايشان طبق دلايل زيادي كه غير قابل انكار است به اهلبيت رسيده است. آية كريمة «اطيعوا اللّه و اطيعوا الرسول و اولي الامر منكم[6]» اطاعت كنيد خدا و پيغمبر را و كساني را كه ادارة كار شما به دست آن ها است. و هم چنين آيات اول سورة مائده و حديث شريف غدير و عموم آية «انما وليكم اللّه...» و عموم آية «النبي اولي بالمؤمنين من انفسهم» ناظر بر چنين ولايتي است.
4ـ ولاء تصرّف
ولاء تصرّف يا ولاء معنوي بالاترين مراحل ولايت است و نوعي اقتدار و تسلط فوق العاده تكويني است. ولايت تكويني از يك طرف مربوط است به استعدادهاي نهفته در انسان و كمالاتي كه اين موجود شگفت بالقوه دارد و قابل به فعليت رسيدن است و از طرف ديگر مربوط است به رابطة اين موجود با خدا. مقصود از ولايت تكويني اين است كه انسان در اثر پيمودن صراط عبوديّت به مقام قرب الهي نايل مي گردد و اثر وصول به مقام قرب ـ البته در مراحل عالي آن اين است كه معنويت انساني كه خود حقيقت و واقعيتي است، در وي متمركز مي شود و با داشتن آن معنويت، قافله سالار معنويان، مسلط بر ضماير و شاهد بر اعمال و حجّت زمان مي شود و زمين هيچگاه از وليّي كه حامل چنين معنويتي باشد، و به عبارت ديگر از انسان كامل خالي نيست. ولايت به اين معنا غير از نبوت و غير از خلافت و غير از وصايت و غير از امامت به معناي مرجعيت در احكام ديني است.
ب) تبري و يا به عبارت ديگر (ولاء منفي):
قرآن كريم مسلمانان را از اين كه دوستي و سرپرستي غير مسلمانان را بپذيرند سخت حذر داشته است و معني اينكه نبايد ولاء غير مسلمان را داشته باشد اين است كه نبايد روابط مسلمان با غير مسلمان در حد روابط مسلمان با مسلمان باشد. به اين معنا كه مسلمان عملاً عنصر پيكر غير مسلمان و جامعه آن ها قرار گيرد و يا به اين شكل درآيد كه عضويت اش در پيكر جامعة اسلامي به هيچ وجه در نظر گرفته نشود. البته منافاتي نيست ميان اينكه مسلمان به غير مسلمان احسان و نيكي كند و در عين حال ولاء او را نپذيرد، يعني او را عنصر پيكري جامعه اسلامي كه خود جزيي از آن است نشمارد و بيگانه وار با او رفتار نمايد، همچنانكه منافاتي نيست ميان (تبري و يا ولاء منفي) و اصل بشر دوستي و رحمت براي بشر بودن. لازمة بشر دوستي اين است كه انسان به سرنوشت و صلاح و سعادت واقعي همة انسان ها علاقه مند باشد، به همين دليل هر مسلماني علاقه مند است كه همة انسان هاي ديگر مسلمان باشند و هدايت يابند، اما وقتي كه اين توفيق حاصل نشد ديگران را كه چنين توفيقي يافته اند نبايد فداي آنان كه توفيق نيافته اند كرد و اجازه داد كه مرزها در هم بريزد و اين همان تبري و ولاء منفي است. اسلام در مورد يك جامعة فاسد و اصلاح نشده که در آن كفر و ناداني حكومت مي كند، از طرفي دستور جهاد مي دهد تا ريشة فساد را بركند «آنان را بكشيد تا فتنه از ميان برود»[7] و از طرفي دستور احتياط و اجتناب و تبري مي دهد كه مردم روي دلشان را به روي آنان باز نكنند تا جامعه و بشريت سالم بماند و اين با بشر دوستي هيچ منافاتي ندارد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1.ولاءها و ولایتها، شهید مطهری،
2.جاذبه و دافعه علي ـ عليه السلام ـ ،شهید مرتضی مطهري.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 امرداد 01
- بازدید
- ۱۷۵
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.