فرق بین «ذو القربي» و «اهل بيت» پیامبر چيست؟
فرق بین «ذو القربي» و «اهل بيت» پیامبر چيست؟
پرسش
پاسخ
طبق گفته اي مفسرّين شيعه و برخي از مفسرين اهل سنت با استناد به بعضي روايات نبوي واژه «القربي» در آيه «قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي[1]»؛ بگو: «من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمىكنم جز دوستداشتن نزديكانم [اهل بيتم]» .به معناي اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است. و شأن نزولي را که براي آن نقل مي کنند، اهل بيت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را اراده کرده اند.
پيش از بیان کامل مطلبلازم است به دو نکته اشاره گردد:
1. «قربي» و «ذوالقربي» از نظر لغوي به معناي نزديکان و خويشاوندان است.[2]که در چندين آيه قرآن نيز به همين معنا آمده است. ولي در خصوص «القربي» در آيه 23 شوري، از آن به خويشاوندان و نزديکان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ياد شده است که همان اهل بيت مخصوص آن حضرت مي باشند.[3]
2. «اهل بيت» از نظر لغت به معناي اهل خانه (همسر و فرزندان) آمده است. امّا در اصطلاح قرآني، حديثي و کلامي به معناي خانواده پيامبر گرامي اسلام است. اين معنا در قرآن در آيه تطهير به کار رفته که به اعتقاد همه مفسرين شيعه و بسياري از مفسرين اهل سنت در شأن اصحاب کساء يعني «حضرت محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ علي ـ عليه السلام ـ ، فاطمه ـ سلام الله عليها ـ و حسنين (علیهما السلام) نازل شده است و منظور از اهل بيت آنانند.[4]
بنابراين، به برخي از منابع تفسيري که در خصوص آيه «مودت» مباحثي ارائه داده و در ذيل آن به رواياتي اشاره کرده که از آنها استفاده مي شود که «قربي» در خصوص آيه 23 شوري، منظور اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است، در اينجا اشاره مي گردد:
طبرسي در مجمع البيان از امام مجتبي ـ عليه السلام ـ روايت مي کند که آن حضرت براي مردم خطبه اي خوانده است که فرمود: «ما اهل بيتي هستيم که خداوند دوستي آنان را بر مسلمانان واجب کرده است. سپس استناد به اين آيه مبارکه کرده مي فرمايد: «قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي».[5]
در تفسير الميزان روايتي را به نقل از تفسير قمي چنين آورده که عاصم بن حميد، از محمد بن مسلم نقل مي کند که محمد مي گويد: از امام باقر ـ عليه السلام ـ شنيدم که فرمود: منظور از «قربي» در آيه «قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي» اهل بيت رسول خدايند، سپس آن حضرت فرمود: انصار نزد رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ رفتند و عرضه داشتند: ما شما را منزل داديم و ياري کرديم، اينک مقداري از اموال ما را بگير و در دفع گرفتاريهايت مصرف کن. خداوند در پاسخشان اين آيه را فرستاد: «که من از شما اجر رسالتم طلب ندارم، به نزديکان من محبت ورزيد»، يعني محبت به اهل بيتم نماييد.[6] بعد علامه طباطبايي مي فرمايد: مضمون اين روايت در اخبار بسيار زيادي از طريق شيعه از ائمه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ روايت شده است.
گذشته از اين که در منابع روایی اماميه، مودّت «قربي» براهل بيت تطبیق شده يا مضمون آن دلالت بر اهل بيت دارد، در برخي از منابع اهل سنت نيز در اين مورد اين گونه آمده است:
سيوطي در تفسير درّ المنثور از طريق سعيد بن جبير از ابن عباس روايت مي کند: وقتي که آيه «مودّت» نازل شد، اصحاب پرسيدند: يا رسول الله قرباي شما چه کساني اند که دوستي شان بر امت واجب شده؟ فرمود: علي و فاطمه و دو پسران او.[7]
قرطبي نيز همين روايت را در ذيل آيه 23 شوري آورده است.[8]
هم چنين در تفسير درّ المنثور جريان اسارت امام علي بن الحسين را آورده است که در دروازه دمشق، مردي از اهل شام گفت: خدا را شکر که شما را کشت و ريشه کن ساخت.
علي بن الحسين ـ عليه السلام ـ فرمود: آيا قرآن خوانده اي؟ گفت: آري فرمود: آيه: «قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي» را خوانده اي؟ گفت: آري. فرمود: ما همان کساني هستيم که دوستي ما را بر شما واجب کرده است. آن مرد گفت: آيا شما همان کساني هستيد که در آيه اشاره شده است؟ فرمود: آري.[9] بنابراين به نمونه آنچه که اشاره شد، اين نتيجه به دست مي آيد:
1. «قربي» بر اساس کلمات قرآني، شامل اهل بيت و غير آنها مي شود.
2. «قربي» در خصوص آيه 23 سوره شوري، با توجه به سخن مفسرّين و برخي روايات بر خصوص اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله که بارزترین آنها اصحاب کساء است و سپس فرزندان معصوم آنها میباشد. هم چنین شأن نزولي را که در اين آيه ذکر کرده اند، در مورد خصوص اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است. بنابراین،«قربي» در آيه مودت مساوي با اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است. و در اين صورت فرقي ميان اهل بيت و قربي نمي باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ قرآن و امامت اهل بيت ـ عليهم السلام ـ ، عليرضا عظيمي فر.
2ـ تفسير نمونه، ج20، مکارم شيرازي.
3ـ ترجمه تفسير الميزان، ج18. علامه طباطبايي.
[1]. شوري / 23.
[2]. المنجد طلاب، تهران، انتشارات اسلامي، 1360ش، ص438.
[3]. خرمشاهي، بها الدّين، دانش نامه قرآن، تهران، انتشارات ناهيد، 1381ش، ج1، ص1083.
[4]. همان، ج1، ص224.
[5]. طبرسي، مجمع البيان، قم، دفتر نشر اسلامي، 1362ش، ج9، ص29.
[6]. طباطبايي، سيد محمد حسين، ترجمه الميزان، قم، دفتر نشر اسلامي، 1378ش، ج18، ص75.
[7]. سیوطی، تفسير درالمنثور، طبع مصر، ج6، ص7 به نقل از تفسير الميزان، ج18، ص74.
[8]. تفسير قرطبي، ج8، ص843، به نقل از تفسير نمونه، ج20، ص411.
[9]. سیوطی، همان ، ج6. ص7.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 امرداد 01
- بازدید
- ۸۲
فرق بین «ذو القربي» و «اهل بيت» پیامبر چيست؟
- نشان کردن
پرسش
فرق بین «ذو القربي» و «اهل بيت» پیامبر چيست؟
پاسخ
طبق گفته اي مفسرّين شيعه و برخي از مفسرين اهل سنت با استناد به بعضي روايات نبوي واژه «القربي» در آيه «قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي[1]»؛ بگو: «من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمىكنم جز دوستداشتن نزديكانم [اهل بيتم]» .به معناي اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است. و شأن نزولي را که براي آن نقل مي کنند، اهل بيت پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را اراده کرده اند.
پيش از بیان کامل مطلبلازم است به دو نکته اشاره گردد:
1. «قربي» و «ذوالقربي» از نظر لغوي به معناي نزديکان و خويشاوندان است.[2]که در چندين آيه قرآن نيز به همين معنا آمده است. ولي در خصوص «القربي» در آيه 23 شوري، از آن به خويشاوندان و نزديکان پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ياد شده است که همان اهل بيت مخصوص آن حضرت مي باشند.[3]
2. «اهل بيت» از نظر لغت به معناي اهل خانه (همسر و فرزندان) آمده است. امّا در اصطلاح قرآني، حديثي و کلامي به معناي خانواده پيامبر گرامي اسلام است. اين معنا در قرآن در آيه تطهير به کار رفته که به اعتقاد همه مفسرين شيعه و بسياري از مفسرين اهل سنت در شأن اصحاب کساء يعني «حضرت محمد ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ علي ـ عليه السلام ـ ، فاطمه ـ سلام الله عليها ـ و حسنين (علیهما السلام) نازل شده است و منظور از اهل بيت آنانند.[4]
بنابراين، به برخي از منابع تفسيري که در خصوص آيه «مودت» مباحثي ارائه داده و در ذيل آن به رواياتي اشاره کرده که از آنها استفاده مي شود که «قربي» در خصوص آيه 23 شوري، منظور اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است، در اينجا اشاره مي گردد:
طبرسي در مجمع البيان از امام مجتبي ـ عليه السلام ـ روايت مي کند که آن حضرت براي مردم خطبه اي خوانده است که فرمود: «ما اهل بيتي هستيم که خداوند دوستي آنان را بر مسلمانان واجب کرده است. سپس استناد به اين آيه مبارکه کرده مي فرمايد: «قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي».[5]
در تفسير الميزان روايتي را به نقل از تفسير قمي چنين آورده که عاصم بن حميد، از محمد بن مسلم نقل مي کند که محمد مي گويد: از امام باقر ـ عليه السلام ـ شنيدم که فرمود: منظور از «قربي» در آيه «قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي» اهل بيت رسول خدايند، سپس آن حضرت فرمود: انصار نزد رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ رفتند و عرضه داشتند: ما شما را منزل داديم و ياري کرديم، اينک مقداري از اموال ما را بگير و در دفع گرفتاريهايت مصرف کن. خداوند در پاسخشان اين آيه را فرستاد: «که من از شما اجر رسالتم طلب ندارم، به نزديکان من محبت ورزيد»، يعني محبت به اهل بيتم نماييد.[6] بعد علامه طباطبايي مي فرمايد: مضمون اين روايت در اخبار بسيار زيادي از طريق شيعه از ائمه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ روايت شده است.
گذشته از اين که در منابع روایی اماميه، مودّت «قربي» براهل بيت تطبیق شده يا مضمون آن دلالت بر اهل بيت دارد، در برخي از منابع اهل سنت نيز در اين مورد اين گونه آمده است:
سيوطي در تفسير درّ المنثور از طريق سعيد بن جبير از ابن عباس روايت مي کند: وقتي که آيه «مودّت» نازل شد، اصحاب پرسيدند: يا رسول الله قرباي شما چه کساني اند که دوستي شان بر امت واجب شده؟ فرمود: علي و فاطمه و دو پسران او.[7]
قرطبي نيز همين روايت را در ذيل آيه 23 شوري آورده است.[8]
هم چنين در تفسير درّ المنثور جريان اسارت امام علي بن الحسين را آورده است که در دروازه دمشق، مردي از اهل شام گفت: خدا را شکر که شما را کشت و ريشه کن ساخت.
علي بن الحسين ـ عليه السلام ـ فرمود: آيا قرآن خوانده اي؟ گفت: آري فرمود: آيه: «قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي» را خوانده اي؟ گفت: آري. فرمود: ما همان کساني هستيم که دوستي ما را بر شما واجب کرده است. آن مرد گفت: آيا شما همان کساني هستيد که در آيه اشاره شده است؟ فرمود: آري.[9] بنابراين به نمونه آنچه که اشاره شد، اين نتيجه به دست مي آيد:
1. «قربي» بر اساس کلمات قرآني، شامل اهل بيت و غير آنها مي شود.
2. «قربي» در خصوص آيه 23 سوره شوري، با توجه به سخن مفسرّين و برخي روايات بر خصوص اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله که بارزترین آنها اصحاب کساء است و سپس فرزندان معصوم آنها میباشد. هم چنین شأن نزولي را که در اين آيه ذکر کرده اند، در مورد خصوص اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است. بنابراین،«قربي» در آيه مودت مساوي با اهل بيت ـ عليهم السلام ـ است. و در اين صورت فرقي ميان اهل بيت و قربي نمي باشد.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ قرآن و امامت اهل بيت ـ عليهم السلام ـ ، عليرضا عظيمي فر.
2ـ تفسير نمونه، ج20، مکارم شيرازي.
3ـ ترجمه تفسير الميزان، ج18. علامه طباطبايي.
[1]. شوري / 23.
[2]. المنجد طلاب، تهران، انتشارات اسلامي، 1360ش، ص438.
[3]. خرمشاهي، بها الدّين، دانش نامه قرآن، تهران، انتشارات ناهيد، 1381ش، ج1، ص1083.
[4]. همان، ج1، ص224.
[5]. طبرسي، مجمع البيان، قم، دفتر نشر اسلامي، 1362ش، ج9، ص29.
[6]. طباطبايي، سيد محمد حسين، ترجمه الميزان، قم، دفتر نشر اسلامي، 1378ش، ج18، ص75.
[7]. سیوطی، تفسير درالمنثور، طبع مصر، ج6، ص7 به نقل از تفسير الميزان، ج18، ص74.
[8]. تفسير قرطبي، ج8، ص843، به نقل از تفسير نمونه، ج20، ص411.
[9]. سیوطی، همان ، ج6. ص7.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 7 امرداد 01
- بازدید
- ۸۲
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.