در مقابل كساني كه در مورد قدرت مطلقه خداوند ايجاد ترديد ميكنند و با مطرح كردن برخي سؤالات مانند اين كه آيا خداوند قادر است جسمي درست كند كه خودش نتواند آن را بلند كند كه از نظر آنها در هر صورت (مثبت يا منفي) توانايي خداوند محدود ميشود، چه جوابهايي بايد داد و چگونه موضع گرفت؟
آيا خداوند قادر است جسمي درست كند كه خودش نتواند آن را بلند كند؟
پرسش
پاسخ
يكي از صفات كماليه خدايتعالي، صفت قدرت و قادر بودن است كه در آيات متعددي از قرآن به اين مسأله اشاره ميشود، از جمله:
1. «ان الله علي كل شيء قدير[1]»؛ خداوند بر هر چيزي قادر است. 2. «ان الله يفعل ما يشاء[2]»؛ خداوند آن چه را بخواهد انجام ميدهد. 3. »و ما كان ليعجزه من شيء في السموات و لا في الارض[3]»؛ هيچ چيز او را عاجز نخواهد ساخت نه آن چيزهايي كه در آسمانها هستند و نه آنها كه در زمينند.
و آيات بسيار ديگري كه دلالت بر قدرت بيانتهاي الهي ميكند. اين قدرت نامحدود خداوند تعالي شامل امورات ممكن ميشود، يعني خداوند تعالي قادر است بر خلق هر چيزي كه ممكن الوجود است، يعني امكان وقوعش در خارج هست.
شبهه مطرح شده در سوال از جمله شبهاتي است كه از زمانهاي گذشته به صورتهاي مختلف در مورد قدرت خداي تعالي مطرح بوده است. از جمله اين كه: آيا خداوند قادر است بر خلق مثل خودش؟ آيا خداوند قادر است كرة زمين را در تخم مرغي قرار دهد، بدون اين كه تخم مرغ بزرگ شود و يا زمين كوچك شود؟ آيا خداوند قادر است جسمي خلق كند كه قدرت بر جابجايي آن را نداشته باشد؟ و...
همة اين شبهات در يك جهت است، كه اگر جواب مثبت دهيم مستلزم يك امر محال و اجتماع نقيضين ميشود و اگر هم جواب منفي دهيم قدرت خداوند را محدود كردهايم.
با توجه به مقدمهاي كه گذشت ، روشن شد كه قدرت خداوند به امور شدني و ممكن الذات تعلق ميگيرد و هر آن چه غير ممكن و ذاتاً محال باشد از دائرة قدرت خداوند خارج است، پس اين نقص و ايراد به آن امر محال بر ميگردد نه به قدرت خداوند.
با يك مثال اين مطلب واضحتر ميشود، چنان چه شما به يك خياط ماهر و توانايي سفارش دهيد كه يك لباس لطيف و زيبااز آجر براي شما بدوزد. خياط در جواب شما خواهد گفت من قدرت بر خياطي دارم امّا اين امر شدني نيست و محال است و اين نقص و ايرادي بر هنر من نيست، بلكه ايراد به موادي است كه سفارش دادهايد. مثل آن است كه بخواهيم كاري كنيم كه حاصلضرب دو در دو بشود پنج.روشن است كه چنين چيزي تناقض دروني دارد و امكان تحقق ندارد.
بنابراين شبهات مذكور در مورد قدرت خداوند از قسم محال ذاتي ميباشند، كه تحقق آنها در خارج امكان ندارد. زيرا كه عيب و ايراد از ناحية امري است كه ايراد ميكنند نه از ناحيه قدرت خداوند تعالي.[4]
محال ذاتي آن است كه تحقق آن در خارج مشتمل بر تناقض و اجتماع ضدّين هست چگونه ميتوان تصور كرد كه خداوند كوهي را خلق كند در عين اين كه عظيم و سر به فلك كشيده است ولي بدون تغييري در تخم مرغ كوچكي قرار گيرد. يعني ما با اين سؤال اجتماع دو امر ضد در يك شيء واحد را از خداوند ميخواهيم. (كه تخم مرغ بزرگ نشود، كوچك هم نشود).
و يا اين كه خداوند مثل خودش را خلق كند، كه او هم واجب الوجود و قديم باشد، چنين فرضي ذاتاً محال است. زيرا خداوند اگر چيزي را خلق كرد آن شيء مخلوق است ديگر نميتواند واجب الوجود و قديم باشد، لذا اين هم تناقض است كه يك چيز در عين اين كه مخلوق خداست مثل خدا قديم و ازلي باشد.
و هم چنين اگر خداوند چيزي را خلق كرد آن شيء مخلوق خداست و خداوند علت آن است، آن گاه چگونه تصور ميشود كه خداوند از ناحية معلول و مخلوقش (العياذ بالله) عاجز باشد.[5]
امام موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ فرمود: هو القادر الذي لا يَعْجَز؛ خداوند قادري است كه عاجز نميباشد.[6]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. معارف قرآن، آيت الله مصباح يزدي، ج 1، ص 133.
2. الالهيات، آيت الله جعفر سبحاني، ج 1، ص 139.
3. بداية المعارف، آيت الله خرازي، ج 1، ص 53.
4. عقايد اسلامي، مركز مديريت حوزة علميه قم، ص 86.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 تیر 01
- بازدید
- ۹۳
آيا خداوند قادر است جسمي درست كند كه خودش نتواند آن را بلند كند؟
- نشان کردن
پرسش
در مقابل كساني كه در مورد قدرت مطلقه خداوند ايجاد ترديد ميكنند و با مطرح كردن برخي سؤالات مانند اين كه آيا خداوند قادر است جسمي درست كند كه خودش نتواند آن را بلند كند كه از نظر آنها در هر صورت (مثبت يا منفي) توانايي خداوند محدود ميشود، چه جوابهايي بايد داد و چگونه موضع گرفت؟
پاسخ
يكي از صفات كماليه خدايتعالي، صفت قدرت و قادر بودن است كه در آيات متعددي از قرآن به اين مسأله اشاره ميشود، از جمله:
1. «ان الله علي كل شيء قدير[1]»؛ خداوند بر هر چيزي قادر است. 2. «ان الله يفعل ما يشاء[2]»؛ خداوند آن چه را بخواهد انجام ميدهد. 3. »و ما كان ليعجزه من شيء في السموات و لا في الارض[3]»؛ هيچ چيز او را عاجز نخواهد ساخت نه آن چيزهايي كه در آسمانها هستند و نه آنها كه در زمينند.
و آيات بسيار ديگري كه دلالت بر قدرت بيانتهاي الهي ميكند. اين قدرت نامحدود خداوند تعالي شامل امورات ممكن ميشود، يعني خداوند تعالي قادر است بر خلق هر چيزي كه ممكن الوجود است، يعني امكان وقوعش در خارج هست.
شبهه مطرح شده در سوال از جمله شبهاتي است كه از زمانهاي گذشته به صورتهاي مختلف در مورد قدرت خداي تعالي مطرح بوده است. از جمله اين كه: آيا خداوند قادر است بر خلق مثل خودش؟ آيا خداوند قادر است كرة زمين را در تخم مرغي قرار دهد، بدون اين كه تخم مرغ بزرگ شود و يا زمين كوچك شود؟ آيا خداوند قادر است جسمي خلق كند كه قدرت بر جابجايي آن را نداشته باشد؟ و...
همة اين شبهات در يك جهت است، كه اگر جواب مثبت دهيم مستلزم يك امر محال و اجتماع نقيضين ميشود و اگر هم جواب منفي دهيم قدرت خداوند را محدود كردهايم.
با توجه به مقدمهاي كه گذشت ، روشن شد كه قدرت خداوند به امور شدني و ممكن الذات تعلق ميگيرد و هر آن چه غير ممكن و ذاتاً محال باشد از دائرة قدرت خداوند خارج است، پس اين نقص و ايراد به آن امر محال بر ميگردد نه به قدرت خداوند.
با يك مثال اين مطلب واضحتر ميشود، چنان چه شما به يك خياط ماهر و توانايي سفارش دهيد كه يك لباس لطيف و زيبااز آجر براي شما بدوزد. خياط در جواب شما خواهد گفت من قدرت بر خياطي دارم امّا اين امر شدني نيست و محال است و اين نقص و ايرادي بر هنر من نيست، بلكه ايراد به موادي است كه سفارش دادهايد. مثل آن است كه بخواهيم كاري كنيم كه حاصلضرب دو در دو بشود پنج.روشن است كه چنين چيزي تناقض دروني دارد و امكان تحقق ندارد.
بنابراين شبهات مذكور در مورد قدرت خداوند از قسم محال ذاتي ميباشند، كه تحقق آنها در خارج امكان ندارد. زيرا كه عيب و ايراد از ناحية امري است كه ايراد ميكنند نه از ناحيه قدرت خداوند تعالي.[4]
محال ذاتي آن است كه تحقق آن در خارج مشتمل بر تناقض و اجتماع ضدّين هست چگونه ميتوان تصور كرد كه خداوند كوهي را خلق كند در عين اين كه عظيم و سر به فلك كشيده است ولي بدون تغييري در تخم مرغ كوچكي قرار گيرد. يعني ما با اين سؤال اجتماع دو امر ضد در يك شيء واحد را از خداوند ميخواهيم. (كه تخم مرغ بزرگ نشود، كوچك هم نشود).
و يا اين كه خداوند مثل خودش را خلق كند، كه او هم واجب الوجود و قديم باشد، چنين فرضي ذاتاً محال است. زيرا خداوند اگر چيزي را خلق كرد آن شيء مخلوق است ديگر نميتواند واجب الوجود و قديم باشد، لذا اين هم تناقض است كه يك چيز در عين اين كه مخلوق خداست مثل خدا قديم و ازلي باشد.
و هم چنين اگر خداوند چيزي را خلق كرد آن شيء مخلوق خداست و خداوند علت آن است، آن گاه چگونه تصور ميشود كه خداوند از ناحية معلول و مخلوقش (العياذ بالله) عاجز باشد.[5]
امام موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ فرمود: هو القادر الذي لا يَعْجَز؛ خداوند قادري است كه عاجز نميباشد.[6]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1. معارف قرآن، آيت الله مصباح يزدي، ج 1، ص 133.
2. الالهيات، آيت الله جعفر سبحاني، ج 1، ص 139.
3. بداية المعارف، آيت الله خرازي، ج 1، ص 53.
4. عقايد اسلامي، مركز مديريت حوزة علميه قم، ص 86.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 تیر 01
- بازدید
- ۹۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.