منظور از لقاء الله چیست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

امام صادق ـ عليه السلام ـ درباره آيه لقاء الله فرموده اند که منظور از ديدار با خداوند ديدار يا ديدن با چشم قلب است يعني چه؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

لقاء الله در لغت و اصطلاح

لقاء بفتح لام وکسر آن، مصدر لقي بر وزن رضي مي باشد که به معني رويت و ديدار است.[1]

لقاء رو به رو شدن و مصادف شدن با يک شي است و نيز به معناي تماس پيدا کردن چيزي با ديگري است.

ولي در اصطلاح مراد از لقاء الله قرار گرفتن بنده است در موقفي که ديگر بين او و بين پروردگارش حجابي نباشد، همچنان که روز قيامت نيز اين چنين است چون روز قيامت روز ظهور حقايق است که قرآن کريم درباره اش فرمود: «...وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ[2]» آن روز يقين مي کنند که خدا حق آشکار است.[3]

لقاي هر چيز علم يافتن به وجود او است و روز قيامت مردم به حقانيت خداوند علم پيدا مي کنند و لقاء علمي بر ايشان حاصل مي شود.[4]

اقسام رويت و ملاقات و نسبت آن با خداوند

1. رويت و ملاقات با چشم ظاهر: منظور از لقاء و ملاقات خداوند، مانند ملاقات افراد بشر با يکديگر نيست چه اين که خداوند نه جسم است و نه رنگ و مکان دارد که با چشم ظاهر ديده شود.[5]

پس از آنجا که بديهي است که ملاقات حسي لازمه اش جسميت، و جسميت لازمه اش محدود بودن، نيازمند بودن و فنا پذير بودن است و هر عاقلي مي داند خداوند نمي تواند داراي چنين صفاتي باشد بنابراين بدون شک منظور از «ملاقات» يا «رويت خداوند» در آيات مختلف قرآن ملاقات حسي نيست.[6]

2. رويت و ملاقات با قلب و دل: مراد از رويت قطعي ترين و روشن ترين مراحل علم است و تعبير آن به رويت براي مبالغه در روشني و قطعيت آن است.[7]

از قرآن و احاديث استفاده مي شود که انسان نسبت به خدا نوعي ادراك خاص دارد، غير از اعتقادي که از طريق تفکر و استدلال و اقامه برهان دارد، و آن ادراك وجدان نمودن و يافتني است بدون وساطت هر گونه واسطه اي از چشم و فکر، آنچنان که ذات و قواي ذاتي و حالات دروني خود را مي يابد و وجدان مي کند.

در ميان معلومات ما نيز معلوماتي هست که اطلاق رويت بر آن مي شود. و آن معلومات به علم حضوري ما است مثلا مي گوييم من خود را مي بينم که منم و مي بينم که نسبت به فلان امر ارادت و نسبت به آن ديگري کراهت دارم، و مي بينم که فلان چيز را دوست و فلان چيز را دشمن مي دارم اين امور نه به حواس محسوسند و نه به فکر، بلکه درک آنها از اين باب است که براي ذات انسان حاضرند و درک آنها احتياجي به استعمال فکر و يا حواس ندارد.[8] علم انسان به خدا از راه قلب و شهود علم ضروري و وجداني انسان است به خدا همانند علم انسان به ذات و قواي ذاتي وحالات دروني خود که هرگز زوال پذير نمي باشد و از انسان جدا نمي گردد.

در آيه شريفه «مَا کذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَي[9]»  چون نسبت رويت را به فؤاد مي دهد که بدون ترديد مراد از آن نفس انسانيت و آن حقيقتي است که انسان را از ساير حيوانات ممتاز مي سازد (نه قلب صنوبري شکل که در قسمت دروني طرف چپ سينه قرار دارد[10]) پس بدون شک منظور از ملاقات و رويت در آيات مختلف قرآن هنگامي که به خدا نسبت داده مي شود شهود باطني است.

يعني انسان در قيامت چون آثار خدا را بيشتر و بهتر از هر زمان مشاهده مي کند او را با چشم دل و آشکارا مي بيند و ايمان او نسبت به خدا يک ايمان شهودي مي شود.[11]

روايات اهل بيت ـ عليهم السلام ـ به اين دو قسم رويت، تصريح نموده اند و رويت با چشم ظاهر را محال دانسته و رويت با قلب و دل را ثابت نموده اند.

در کتاب معاني الاخبار به سند خود از هشام روايت کرده که گفت: نزد امام صادق ـ عليه السلام ـ بودم که ناگاه معاوية بن وهب و عبدالملک بن اعين بر آن جناب در آمدند، معاوية بن وهب رو با آن حضرت نمود و عرض کرد؛ شما درباره روايتي که مي گويد رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پروردگار خود را ديده چه مي گوييد؟ و اگر اين روايت به نظر شما صحيح است رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پروردگار خود را به چه صورتي ديده؟ و هم چنين روايتي که مي گويد مؤمنين در بهشت پروردگار خود را مي بينند؟ اگر اين نيز صحيح است به چه صورتي خواهند ديد؟ حضرت تبسمي نمود و فرمود: اي معاويه! چه قدر زشت است که مردي هفتاد يا هشتاد سال از عمرش بگذرد، و در اين مدت در ملک خدا زندگي نموده و از نعمت هاي خداوندي بهره مند باشد و خدا را آن طور که بايد نشناسد؟ آنگاه فرمود: اي معاويه! محمد بن عبدالله صلوات الله عليه پروردگار خود را نديد و خداوند بزرگ تر از آن است که به مشاهده چشم ها در آيد بايد دانست که رويت دو گونه است يکي رويت به چشم و يکي رويت به قلب، هر کس مقصودش از رويت خدا رويت به قلب باشد او مصيب است و به خطا نرفته و هر کس مقصودش از آن رويت به چشم باشد او دروغ گفته و به خداي تعالي و آيات او کفر ورزيده، براي اين که خود رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: هر کس خدا را به خلق خدا تشبيه کند کافر شده است پدرم نيز از پدرش از حسين بن علي ـ عليه السلام ـ روايت کرده که فرمود: شخصي از امير المؤمنين علي ـ عليه السلام ـ پرسيد: اي برادر رسول خدا آيا پروردگار خود را ديده اي؟ حضرت فرمود: من هرگز عبادت نمي کنم پروردگاري را که نديده ام و ليکن چشم ها او را به مشاهده اعيان نمي بيند، بلکه دل ها او را به حقيقت ايمان مي بيند. اي معاويه! چطور ممکن است مؤمن، پروردگار خود را به مشاهده بصر مي بيند؟ و حال آن که هر چيزي که در چشم بگنجد و به رويت در آيد آن چيز بدون شک مخلوق است و مخلوق را هم ناچار خالقي مي بايد، پس هر کس چنين ادعايي بکند خدا را مخلوق و حادث دانسته، و هر کس او را به مخلوقات او تشبيه کند براي او شريکي اتخاذ نموده.

واي بر چنين مردمي، مگر نشنيده اند کلام خداي را که فرموده: «چشم ها او را درک نمي کند ولي او همه چشم ها را درک مي کند و او بخشنده و آگاه است».[12] / [13]

همگاني بودن يا نبودن رويت پروردگار

الف: در قيامت: لقاي پروردگار در قيامت، نه يک ملاقات حسي که يک لقاي روحاني ويک نوع شهود باطني است چرا که در آنجا پرده هاي ضخيم عالم ماده از مقابل چشم و جان انسان کنار مي رود و حالت شهود به انسان دست مي دهد.[14] اين حالت شهود باطني در قيامت براي همگان پيدا مي شود چرا که آثار عظمت قدرت خدا در آنجا آشکار است که هر کوردلي هم ايمان قطعي پيدا مي کند.[15] در آنجا که انسان به مقام شهود باطني و ديد قلبي مي رسد هر کس به مقدار معرفت و عمل صالحش به مرحله عالي تري از اين شهود نائل مي گردد.[16]

ب: در دنيا: انسان گاه به جايي مي رسد که گويي خدا را با چشم دل در برابر خود مشاهده مي کند به طوري که هيچ گونه شک و ترديدي براي او باقي نمي ماند. اين حالت ممکن است بر اثر پاکي و تقوا و عبادت و تهذيب نفس در اين دنيا براي گروهي پيدا شود، چنان که امام علي ـ عليه السلام ـ فرمود: خدايي را که نبينم نمي پرستم.[17]

آنچه که مانع رويت و شهود خداوند در دنيا مي شود گناه است طبق آيه شريفه چنين نيست که آنها خيال مي کنند بلکه اعمالشان چون زنگاري بر دلهايشان نشسته چنين نيست که آنها مي پندارند بلکه آنها در آن روز از پروردگارشان محجوبند».[18] مانعي که ميان مردم و خدا حائل شده همانا تيرگي گناهاني است که مرتکب شده اند و اين تيرگي ها است که ديده دلها (جانها)ي ايشان را پوشانده و نمي گذارد که به مشاهده پروردگار خود تشرف يابند. پس معلوم مي شود

که اگر گناهان نباشد قلب‌ها خدا را مي بينند نه چشم ها[19] پس رويت خداوند يک نوع درک و شعوري است که با آن حقيقت و ذات هر چيزي درک مي شود بدون اين که چشم يا فکر در آن به کار رود، شعوري اثبات کرده که آدمي با آن شعور به وجود پروردگار خود پي برده معتقد مي شود، غير آن اعتقادي که از راه فکر و استخدام دليل به وجود پروردگار خود پيدا مي کند بلکه پروردگار خود را به وجدان و بدون هيچ ستر و پرده اي درک مي کند و اگر خدا را درک نکند به خاطر اين است که به خود مشغول شده و دستخوش گناهاني شده است که ارتکاب نموده و اين درک نکردن هم غفلت از يک امر موجود و مشهود است نه اين که علم به کلي از بين رفته باشد.[20]

نتيجه: پس منظور از رويت خداوند رويت حسي نيست زيرا لازمه آن جسميت خداوند و محال است. بلکه رويت قلبي و شهود باطني است که نوعي علم ضروري مي باشد که بر اثر تهذب نفس و تقوي در اين دنيا براي بعضي افراد و در آخرت براي همه هر يک به اندازه کمالات خود، حاصل مي شود.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ مکارم شيرازي، ناصر، پيام قرآن، ج4،ص 254 ـ 221 انتشارات هدف.

2ـ علامه طباطبايي، توحيد در الميزان، ص130 ـ 114 ناشر نور فاطمه.

3ـ محمد شجاعي، معاد يا باز گشت به سوي خدا، ص125، 109، ناشر، شرکت سهامي انتشار.

 


[1]. موسوي خميني، سيد روح الله، چهل حديث، تهران، انتشارات رجاء، 1368ش، ص380، ح28.

[2]. نور / 25.

[3]. طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، ترجمه موسوي همداني، سيد محمد باقر، قم، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه، چاپ پنجم، 1374ش، ج16، ص151.

[4]. همان.

[5]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، دارالکتب الاسلاميه، چاپ اول، 1374ش، ج1، ص217.

[6]. همان، ج12، ص566.

[7]. طباطبايي، همان، ج8، ص309.

[8]. همان، ج8، ص307.

[9]. نجم / 11. قلب او پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در آنچه ديد هرگز دروغ نمي گفت.

 

[10]. طباطبايي، همان، ج8، ص308.

[11]. نجفي خميني، محمد جواد، تفسير آسان، انتشارات اسلاميه، چاپ اول، 1398ق، ج11، ص36.

[12]. انعام / 103.

[13]. طباطبايي، همان، ج8، ص328.

[14]. مكارم شيرازي، همان، ج16، ص211.

[15]. همان، ج1، ص218.

[16]. همان، ج17، ص358.

[17]. همان، ج1، ص218.

[18]. مطففين / 14 ـ 15.

[19]. طباطبايي، همان، ج8، ص308.

[20]. همان، ج8، ص309.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
30 تیر 01
بازدید
۱۴۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.