با توجه به داستان قوم ابرهه، چرا کساني که قرآن را آتش مي زنند هيچ اتفاقي برايشان نمي افتد و گردن آنها روز به روز کلفت تر مي شود؟ اگر داستان قوم ابرهه صحيح است امروزه که چنين اتفاقاتي مي افتد چرا هيچ واکنشي از سوي خداوند نمي بينيم. مثلاً بمب گذاري در سامرا و نوشتن کتاب آيات شيطاني که سلمان رشدي را که يک نويسنده معمولي بود تبديل به يک نويسنده معروف کرده که الآن هر کتاب مزخرفي را بنويسد در بازار سريع به فروش مي رسد. فکر مي کنم داستان قوم ابرهه جعلي است. اگر صحيح بود چرا خداوند از کتاب خودش دفاع نمي کند؟ حالا ما بايد از خدا دفاع کنيم اين به نظر شما توهين به خدا و يا ضعيف دانستن قدرت خدا نيست؟
با توجه به داستان قوم ابرهه، چرا کساني که قرآن را آتش مي زنند هيچ اتفاقي برايشان نمي افتد و گردن آنها روز به روز کلفت تر مي شود؟
پرسش
پاسخ
سوال را مي توان به دو بخش زير تفکيک کرد:
1. چرا خداوند هتاکان به مقدسات و شعائر اسلامي را در دنيا عذاب نمي کند.
2. آيا داستان سپاه ابرهه جعلي است؟.
در پاسخ به بخش اول سوال توجه به يکي از سنت هاي الهي به نام استدراج ضروري است.
اين سنت الهي در کنار مراحل هدايت و آزمايش عمومي انسان از سنت هاي فراگير الهي و ويژه مردمان گمراه و سرکش است که در آن، انسان به تدريج و غيرمستقيم، بر اثر اصرار بر گناه و نافرماني به عذاب و هلاکت دچار مي شود به طوري که اهل لغت گفته اند استدراج دو معني دارد، يکي اينکه چيزي را تدريجا بگيرند (زيرا اصل اين ماده از «درجه» گرفته شده که به معني «پله» است، همانگونه که انسان در صعود و نزول از طبقات پائين عمارت به بالا، يا به عکس، از پله ها استفاده مي کند، همچنين هر گاه چيزي را تدريجا و مرحله به مرحله بگيرند يا گرفتار سازند به اين عمل استدراج گفته مي شود). معني ديگر «استدراج» «پيچيدن» است، همانگونه که يک طومار را به هم مي پيچند[1] ولي با دقت روشن مي شود که هر دو به يک مفهوم کلي و جامع يعني «انجام تدريجي» باز مي گردند[2] بنابراين مفهوم قرآني استدراج گويا فرورفتن افراد به تدريج در مقصد و فرجامشان، يا درهم پيچيده شدن زندگي و وجودشان بر اثر غفلت از ياد خداوند است. آنان که از هدايت هاي تکويني و تشريعي خداوند و آزمايش هاي گوناگون او براي هدايتشان اثر مثبت نمي پذيرند، سرانجام به کلي رها مي گردند و حتي زمينه ها و امکانات سقوط و تنزلشان نيز مهيا مي شود تا به فرجام شوم خويش نزديک شده، ناگاه به عذاب خداوندي دچار گردند.
خداوند در آيه 183 و 184 سوره اعراف مي فرمايد: «وَ الَّذِينَ کذَّبُوا بِآياتِنا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ـ وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ کيْدِي مَتِينٌ»؛ و آنها که آيات ما را تکذيب کردند تدريجا از آن راه که نمي دانند گرفتار مجازاتشان خواهيم کرد. و به آنها مهلت مي دهيم (تا مجازات شان دردناک تر باشد) زيرا طرح و نقشه من قوي (و حساب شده) است (و هيچ کس را قدرت فرار از آن نيست)».
زندگي در استدراج، ظاهري زيبا و موفقيت آميز دارد و انسان در اين حال خود را مشمول رحمت پروردگار مي داند اما از واقعيت آن بي خبر است.
قرآن در شرح اوصاف مبتلايان به استدراج مي فرمايد: «آنان مي پندارند که افزوني نعمت ها، ثروت ها و فرزندان شان، گشودن درهاي خيرات به روي آنها است. اين گونه نيست، بلکه آنان واقعيت اين نعمت ها را نمي فهمند».[3]
اما از آنجا که فراواني نعمت هايي که در اختيار آنها نهاده شده است ممکن است براي مؤمنين سوال برانگيز بوده و آنها را در پيروي از راه حق سست کند خداوند در مقام دلداري خطاب به پيامبرش مي فرمايد: «هرگز چشمانت را به نعمت هاي مادي که به گروهي از مخالفانت داده ايم، خيره مساز که آنها جز شکوفه هايي زودگذر براي آزمودن آنها نيست و بدان که نعمت معنوي پروردگارت نيکوتر و پايدارتر است».[4]
بنابراين چنين نيست که خدا طغيانگران را فوراً مجازات کند بلکه طبق يک سنت درهاي نعمت را به روي آنها مي گشايد و هر چه در مسير مخالفت با خدا گام بردارند نعمت خود را بيشتر مي کند و اين از دو حال خارج نيست يا به سمت هدايت باز مي گردند و يا اينکه بر غرور و غفلت شان افزوده مي شود و موجبات عذاب سخت خدا را فراهم مي کند اين زندگي گرچه ظاهري زيبا دارد و انسان خود را متنعم در نعمات الهي مي بيند اما خود عذابي سخت است و عقابي سخت تر را به دنبال دارد دوري و بي خبري از خدا، آغازي در مسير تباهي و در نهايت هلاکت و همواره با نزول ناگهاني عذاب الهي در دنيا و آخرت است خداوند متعال فرعون را، که بر زمين ادعاي خدايي داشت به عذاب هر دو جهان گرفتار ساخت[5] مفاهيم «هلاک»، «دمار» و «قطع دابر» به فرجام ناخوشايند جوامع مبتلا به استدراج اشاره دارد. به اين عذاب فراگير، اصطلاحاً عذاب استيصال گفته مي شود. چه بسيار اقوام قدرتمند و بزرگي که از پيش، هلاکشان ساختيم.[6] و چه بسيار شهرهاي ستم پيشه اي که نابود کرديم.[7]
از توضيحاتي كه داده شد روشن مي شود که ظاهر زيباي دنياي کفار و معاندان خداوند اگر باعث هدايت آنان نشود خود نقمتي است که عذابي هولناک را در پي دارد و سر انجام شومي را براي آنان رقم مي زند پس نبايد ظاهر زندگي آنها را ديد و باطن اين حيات که سراسر غفلت از پروردگار است براي اهل خرد نمايان است.
گذشته از آنچه گفته شد نعمت بهره مندي از موهبت هاي دنيا ـ به عنوان رحمت عام الهي ـ شامل همه موجودات مي شود و کافران و ظالمان به حکم اين که مخلوقات خداوند رحمان هستند، از اين نعمت بهره مندند و عمل و عقيده زشت و پليد آنان، مانع از رحمت عام نمي شود و اگر قرار باشد خداوند هر کسي را که مرتکب ظلم و ستمي شد، از روي زمين بردارد، در آن صورت عذاب مي توانست شامل همه شود و هيچ انساني روي زمين نماند؛ زيرا همه در زندگي خود مرتکب نوعي ظلم و ستم هر چند کوچک شده اند؛ با توجه به اين که از نگاه آيات قرآن، گناه نيز نوعي ظلم به خويشتن است.
خداوند در قرآن مي فرمايد: «وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا کسَبُوا مَا تَرَک عَلَي ظَهْرِهَا مِن دَابَّةٍ وَلَکن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَي أَجَلٍ مُّسَمًّي فَإِذَا جَاء أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا[8]»؛ «اگر خدا مردم را به آنچه مي کنند مؤاخذه مي کرد، هيچ جنبنده اي را روي زمين باقي نمي گذاشت ولي مؤاخذه آنان را تا سرآمدي معين به تأخير مي اندازد؛ و چون سرآمدشان در رسد خدا به [کار] بندگانش بينا است».
پاداش و کيفر الهي اختصاص به زندگي دنيا ندارد و حيات پس از مرگ نيز عرصه مجازات و پاداش بلکه مجال اصلي آن است؛ بنابراين به طور يقين انسان پاداش و کيفر اعمال خود را ـ هر چند کوچک باشد ـ خواهد ديد البته اين بدان معنا نيست که حيات دنيا خالي از پاداش و کيفر است. چه بسا کساني پاداش و کيفر اعمال خود را در دنيا ببينند؛ اما نه پاداش و کيفر تمام اعمال. در ادامه توجه به اين نکات هم لازم است:
1. ممکن است مقايسه بين توهين به قرآن در زمان حاضر و داستان سپاه ابرهه از جهاتي صحيح نباشد چرا که تخريب کعبه در آن دوره از بين بردن تنها مظهر يکتاپرستي و مبارزه با شرک بود که با تخريب آن معلوم نبود که سرنوشت موحدان به کجا بيانجامد و آيين ابراهيمي که مقدمه آيين اسلام بود به کلي نابود شود ولي در عصر حاضر توهين به قرآن گرچه گناهي بزرگ است ولي اين نشان از آن دارد که معارف قرآن روز به روز فراگيرتر مي شود و اين هتاکي ها همه دليل بر زبوني و استيصال خيمه کفر دارد و نتيجه اي جز بيداري هر چه بيشتر مردم جهان و خصوصاً مسلمين ندارد.
2. اما داستان سپاه ابرهه جعلي. اين داستان آنقدر بين اعراب مشهور و زبان زد بوده است که سال حمله سپاه ابرهه را عام الفيل ناميدند وآن را مبدا تاريخ خود قرار دادند اين نکته ازآيه اول سوره مبارکه فيل هم آشکار مي شود چرا که خداوند به پيامبرش مي فرمايد: «أَلَمْ تَرَ کيْفَ فَعَلَ رَبُّک بِأَصْحَابِ الْفِيلِ» آيا نديدي که پروردگارت با اصحاب فيل چه کرد يعني اين واقعه آنقدر نزديک به بعثت بوده که خداوند با «الم تر...» پيامبرش را خطاب مي کند علاوه بر اينکه داستان ابرهه تنها داستاني نيست که قومي به عذاب خدا دچار شده اند بلکه اقوامي چون قوم صالح و هود و نوح هم به عقاب الهي گرفتار شدند آيا آنها را هم بايد منکر شد مراقب باشيد و اگر حکمت امري را نتوانستيد درک کنيد سنن و آيات خداوند را منکر نشويد با کتاب خدا مانوس باشيد تا بسياري از اين شبهات در ايمان شما رسوخ نکند.
قسمت سوم سوال نيز با دقت در آيات کريمه قرآن روشن مي شود که ياري کردن دين خداوند نه تنها توهين به خدا نيست بلکه از وظايف مومنين است که در راه خدا جهاد کنند و امر به معروف و نهي از منکر کنند براي اقامه دين خدا بکوشند که اين کار باعث توجه ويژه خدا به آنان است «إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْکمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَکمْ[9]» هم چنين اين آيه شريفه که مي فرمايد: «و کساني که در راه ما کوشيده اند، به يقين راههاي خود را بر آنان مي نماييم و در حقيقت، خدا با نيکوکاران است».[10]
صحنه زندگي و نعمت ها و بلايا، آزمايشي است براي انسان هاي ظالم و ستمگر که چگونه نعمت هاي الهي را پايمال مي کنند و از آنها در راه ظلم و ستم بهره گيري مي کنند و نيز براي مؤمنين که چگونه در راه حقي که به آن رهنمون شده اند ثابت قدم مي مانند و در برابر کجي ها ايستادگي مي کنند و روز به روز بر ايمان شان مي افزايند و يا اينکه با اندک ناملايمتي دست از راه حق بر مي دارند.
ياري کردن دين خدا در حقيقت تکامل خود انسان است و الا با معصيتِ معصيت کاران، گردي به ساحت کبريايي او نمي نشيند و عبادت عبادت کنندگان هم نفعي به حال او ندارد.
و در پايان، آيه 176 سوره مبارکه آل عمران را با توضيح علامه طباطبايي حسن ختام اين بحث قرار مي دهيم. پيامبر از اينکه کفار دست به دست هم مي دهند که نور خدا را خاموش کنند اندوهناک بود و خداوند به پيامبرش مي فرمايد: «و کساني که در کفر مي کوشند، تو را اندوهگين نسازد که آنان هرگز به خدا هيچ زياني نمي رسانند. خداوند مي خواهد در آخرت براي آنان بهره اي قرار ندهد، و براي ايشان عذابي بزرگ است».[11]
علامه طباطبايي در تفسير اين آيه مي فرمايد: «اين آيه شريفه با بيان حقيقت امر، خاطر رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را تسليت مي دهد، تا اندوهش را برطرف سازد، چون هر فرد با ايمان از اينکه انسان هايي به سوي کفر مسابقه بگذارند، و بر خاموش ساختن نور خدا دست به دست هم دهند و احياناً به حسب ظاهر غالب هم بشوند، اندوهناک مي گردد، چون غلبه کفار بر مؤمنين کانه غلبه بر خداي سبحان و اراده او است، اراده اي که تعلق گرفته است بر اعلاي کلمه حق و اينکه همواره حق را بر باطل چيره سازد، ليکن همين فرد با ايمان اگر در مساله امتحان عمومي تدبر کند يقين مي کند به اينکه، همواره خدا غالب است، و اينکه خلايق همه در راهند يعني راه رسيدن به هدف نهايي و خداي تعالي همه را رو بدان سو به راه انداخته، تا زمينه براي هدايت تکويني و تشريعي به سوي آن هدف و غايت فراهم شود، کافر به وسيله اشباع شدن از عافيت و نعمت و قدرت، که همان استدراج و مکر خدايي است به سوي هدفش متوجه شود يعني به آخرين نقطه اي که مي تواند از طغيان و معصيت دست يابد برسد، و مؤمن هم پيوسته به وسيله محک امتحان آزموده شود تا ايمان باطنيش اگر مشوب و ناخالص است خالص و خالص تر شود تا به کلي خالص براي خدا گردد و يا شرک باطنيش اگر مشوب و ناخالص است خالص و خالص تر شود، تا بکلي از ايمان خالي شود و به آن مرحله از سقوط برسد که اولياي طاغوت و امامان کفر رسيدند.
پس معناي آيه اين است که رفتار کساني که به سوي کفر سرعت مي گيرند، و سرعت شان را روزبروز بيشتر مي کنند، تو را غمگين نسازد، چون اندوه تو جز براي اين نيست که مي پنداري، اين کفار دارند با کفر خود به خدا ضرر مي رسانند و حال آن که اين طور نيست، آنها به خداي تعالي هيچ ضرري نمي رسانند، چون خودشان مسخر خدايند، اين خدا است که آنان را در سير زندگي شان به راهي انداخته که در آخر راه چيزي براي آخرت شان باقي نماند، (و آخر راهشان همان آخرين حد کفرشان است) و براي آخرت شان تنها عذابي دردناک باشد، پس اينکه فرمود: «لا يحزنک...» امري است ارشادي و جمله: «انهم...» تعليلي است براي نهي «لا يحزنک...» و جمله: «يريد الله...» بيان و تعليلي است براي جمله «لَنْ يَضُرُّوا اللهَ».
خداي تعالي بعد از آن بيان، اين معنا را خاطر نشان مي سازد که اين تنها مسارعين در کفر نيستند که به خدا ضرر نمي رسانند، بلکه اگر جن و انس کافر شوند بر دامن کبريايي او گردي نمي نشيند، و اين از باب بيان «کل» بعد از بيان «جزء» است، که مي تواند هم نهي «لا يحزنک» با آن تعليل شود، و هم علت آن نهي، يعني جمله: «إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا...» براي اينکه با بيان اعم، مطلب اخص هم تعليل مي شود و معنا چنين مي شود: اگر گفتيم اين مسارعين در کفر هيچ ضرري به خداي تعالي نمي زنند، براي اين بود که تمامي کافران عالم به او ضرر نمي زنند».[12]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه تفسير الميزان، ج4، ص122و ج8، ص452ـ453.
2ـ تفسير نمونه، ج7، ص32.
3ـ مجموعه آثار، شهيد مطهري، ج27، ص613 و 624.
[1]. راغب اصفهاني، مفردات الفاظ القرآن، بيروت، 1416ق، ص310.
[2]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، چاپخانه گوهر انديش، چاپ بيست و دوم، 1379ش، ، ج7، ص32.
[3]. مؤمنون / 51.
[4]. طه / 131.
[5]. نازعات / 25.
[6]. انعام / 6.
[7]. انبياء / 11.
[8]. فاطر / 45.
[9]. محمد / 7.
[10]. عنکبوت / 69.
[11]. آل عمران / 176.
[12]. طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، ترجمه موسوي همداني، سيد محمد باقر، قم، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه، چاپ پنجم، 1374ش، ج4، ص121.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 تیر 01
- بازدید
- ۵۶
با توجه به داستان قوم ابرهه، چرا کساني که قرآن را آتش مي زنند هيچ اتفاقي برايشان نمي افتد و گردن آنها روز به روز کلفت تر مي شود؟
- نشان کردن
پرسش
با توجه به داستان قوم ابرهه، چرا کساني که قرآن را آتش مي زنند هيچ اتفاقي برايشان نمي افتد و گردن آنها روز به روز کلفت تر مي شود؟ اگر داستان قوم ابرهه صحيح است امروزه که چنين اتفاقاتي مي افتد چرا هيچ واکنشي از سوي خداوند نمي بينيم. مثلاً بمب گذاري در سامرا و نوشتن کتاب آيات شيطاني که سلمان رشدي را که يک نويسنده معمولي بود تبديل به يک نويسنده معروف کرده که الآن هر کتاب مزخرفي را بنويسد در بازار سريع به فروش مي رسد. فکر مي کنم داستان قوم ابرهه جعلي است. اگر صحيح بود چرا خداوند از کتاب خودش دفاع نمي کند؟ حالا ما بايد از خدا دفاع کنيم اين به نظر شما توهين به خدا و يا ضعيف دانستن قدرت خدا نيست؟
پاسخ
سوال را مي توان به دو بخش زير تفکيک کرد:
1. چرا خداوند هتاکان به مقدسات و شعائر اسلامي را در دنيا عذاب نمي کند.
2. آيا داستان سپاه ابرهه جعلي است؟.
در پاسخ به بخش اول سوال توجه به يکي از سنت هاي الهي به نام استدراج ضروري است.
اين سنت الهي در کنار مراحل هدايت و آزمايش عمومي انسان از سنت هاي فراگير الهي و ويژه مردمان گمراه و سرکش است که در آن، انسان به تدريج و غيرمستقيم، بر اثر اصرار بر گناه و نافرماني به عذاب و هلاکت دچار مي شود به طوري که اهل لغت گفته اند استدراج دو معني دارد، يکي اينکه چيزي را تدريجا بگيرند (زيرا اصل اين ماده از «درجه» گرفته شده که به معني «پله» است، همانگونه که انسان در صعود و نزول از طبقات پائين عمارت به بالا، يا به عکس، از پله ها استفاده مي کند، همچنين هر گاه چيزي را تدريجا و مرحله به مرحله بگيرند يا گرفتار سازند به اين عمل استدراج گفته مي شود). معني ديگر «استدراج» «پيچيدن» است، همانگونه که يک طومار را به هم مي پيچند[1] ولي با دقت روشن مي شود که هر دو به يک مفهوم کلي و جامع يعني «انجام تدريجي» باز مي گردند[2] بنابراين مفهوم قرآني استدراج گويا فرورفتن افراد به تدريج در مقصد و فرجامشان، يا درهم پيچيده شدن زندگي و وجودشان بر اثر غفلت از ياد خداوند است. آنان که از هدايت هاي تکويني و تشريعي خداوند و آزمايش هاي گوناگون او براي هدايتشان اثر مثبت نمي پذيرند، سرانجام به کلي رها مي گردند و حتي زمينه ها و امکانات سقوط و تنزلشان نيز مهيا مي شود تا به فرجام شوم خويش نزديک شده، ناگاه به عذاب خداوندي دچار گردند.
خداوند در آيه 183 و 184 سوره اعراف مي فرمايد: «وَ الَّذِينَ کذَّبُوا بِآياتِنا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ـ وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ کيْدِي مَتِينٌ»؛ و آنها که آيات ما را تکذيب کردند تدريجا از آن راه که نمي دانند گرفتار مجازاتشان خواهيم کرد. و به آنها مهلت مي دهيم (تا مجازات شان دردناک تر باشد) زيرا طرح و نقشه من قوي (و حساب شده) است (و هيچ کس را قدرت فرار از آن نيست)».
زندگي در استدراج، ظاهري زيبا و موفقيت آميز دارد و انسان در اين حال خود را مشمول رحمت پروردگار مي داند اما از واقعيت آن بي خبر است.
قرآن در شرح اوصاف مبتلايان به استدراج مي فرمايد: «آنان مي پندارند که افزوني نعمت ها، ثروت ها و فرزندان شان، گشودن درهاي خيرات به روي آنها است. اين گونه نيست، بلکه آنان واقعيت اين نعمت ها را نمي فهمند».[3]
اما از آنجا که فراواني نعمت هايي که در اختيار آنها نهاده شده است ممکن است براي مؤمنين سوال برانگيز بوده و آنها را در پيروي از راه حق سست کند خداوند در مقام دلداري خطاب به پيامبرش مي فرمايد: «هرگز چشمانت را به نعمت هاي مادي که به گروهي از مخالفانت داده ايم، خيره مساز که آنها جز شکوفه هايي زودگذر براي آزمودن آنها نيست و بدان که نعمت معنوي پروردگارت نيکوتر و پايدارتر است».[4]
بنابراين چنين نيست که خدا طغيانگران را فوراً مجازات کند بلکه طبق يک سنت درهاي نعمت را به روي آنها مي گشايد و هر چه در مسير مخالفت با خدا گام بردارند نعمت خود را بيشتر مي کند و اين از دو حال خارج نيست يا به سمت هدايت باز مي گردند و يا اينکه بر غرور و غفلت شان افزوده مي شود و موجبات عذاب سخت خدا را فراهم مي کند اين زندگي گرچه ظاهري زيبا دارد و انسان خود را متنعم در نعمات الهي مي بيند اما خود عذابي سخت است و عقابي سخت تر را به دنبال دارد دوري و بي خبري از خدا، آغازي در مسير تباهي و در نهايت هلاکت و همواره با نزول ناگهاني عذاب الهي در دنيا و آخرت است خداوند متعال فرعون را، که بر زمين ادعاي خدايي داشت به عذاب هر دو جهان گرفتار ساخت[5] مفاهيم «هلاک»، «دمار» و «قطع دابر» به فرجام ناخوشايند جوامع مبتلا به استدراج اشاره دارد. به اين عذاب فراگير، اصطلاحاً عذاب استيصال گفته مي شود. چه بسيار اقوام قدرتمند و بزرگي که از پيش، هلاکشان ساختيم.[6] و چه بسيار شهرهاي ستم پيشه اي که نابود کرديم.[7]
از توضيحاتي كه داده شد روشن مي شود که ظاهر زيباي دنياي کفار و معاندان خداوند اگر باعث هدايت آنان نشود خود نقمتي است که عذابي هولناک را در پي دارد و سر انجام شومي را براي آنان رقم مي زند پس نبايد ظاهر زندگي آنها را ديد و باطن اين حيات که سراسر غفلت از پروردگار است براي اهل خرد نمايان است.
گذشته از آنچه گفته شد نعمت بهره مندي از موهبت هاي دنيا ـ به عنوان رحمت عام الهي ـ شامل همه موجودات مي شود و کافران و ظالمان به حکم اين که مخلوقات خداوند رحمان هستند، از اين نعمت بهره مندند و عمل و عقيده زشت و پليد آنان، مانع از رحمت عام نمي شود و اگر قرار باشد خداوند هر کسي را که مرتکب ظلم و ستمي شد، از روي زمين بردارد، در آن صورت عذاب مي توانست شامل همه شود و هيچ انساني روي زمين نماند؛ زيرا همه در زندگي خود مرتکب نوعي ظلم و ستم هر چند کوچک شده اند؛ با توجه به اين که از نگاه آيات قرآن، گناه نيز نوعي ظلم به خويشتن است.
خداوند در قرآن مي فرمايد: «وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا کسَبُوا مَا تَرَک عَلَي ظَهْرِهَا مِن دَابَّةٍ وَلَکن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَي أَجَلٍ مُّسَمًّي فَإِذَا جَاء أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا[8]»؛ «اگر خدا مردم را به آنچه مي کنند مؤاخذه مي کرد، هيچ جنبنده اي را روي زمين باقي نمي گذاشت ولي مؤاخذه آنان را تا سرآمدي معين به تأخير مي اندازد؛ و چون سرآمدشان در رسد خدا به [کار] بندگانش بينا است».
پاداش و کيفر الهي اختصاص به زندگي دنيا ندارد و حيات پس از مرگ نيز عرصه مجازات و پاداش بلکه مجال اصلي آن است؛ بنابراين به طور يقين انسان پاداش و کيفر اعمال خود را ـ هر چند کوچک باشد ـ خواهد ديد البته اين بدان معنا نيست که حيات دنيا خالي از پاداش و کيفر است. چه بسا کساني پاداش و کيفر اعمال خود را در دنيا ببينند؛ اما نه پاداش و کيفر تمام اعمال. در ادامه توجه به اين نکات هم لازم است:
1. ممکن است مقايسه بين توهين به قرآن در زمان حاضر و داستان سپاه ابرهه از جهاتي صحيح نباشد چرا که تخريب کعبه در آن دوره از بين بردن تنها مظهر يکتاپرستي و مبارزه با شرک بود که با تخريب آن معلوم نبود که سرنوشت موحدان به کجا بيانجامد و آيين ابراهيمي که مقدمه آيين اسلام بود به کلي نابود شود ولي در عصر حاضر توهين به قرآن گرچه گناهي بزرگ است ولي اين نشان از آن دارد که معارف قرآن روز به روز فراگيرتر مي شود و اين هتاکي ها همه دليل بر زبوني و استيصال خيمه کفر دارد و نتيجه اي جز بيداري هر چه بيشتر مردم جهان و خصوصاً مسلمين ندارد.
2. اما داستان سپاه ابرهه جعلي. اين داستان آنقدر بين اعراب مشهور و زبان زد بوده است که سال حمله سپاه ابرهه را عام الفيل ناميدند وآن را مبدا تاريخ خود قرار دادند اين نکته ازآيه اول سوره مبارکه فيل هم آشکار مي شود چرا که خداوند به پيامبرش مي فرمايد: «أَلَمْ تَرَ کيْفَ فَعَلَ رَبُّک بِأَصْحَابِ الْفِيلِ» آيا نديدي که پروردگارت با اصحاب فيل چه کرد يعني اين واقعه آنقدر نزديک به بعثت بوده که خداوند با «الم تر...» پيامبرش را خطاب مي کند علاوه بر اينکه داستان ابرهه تنها داستاني نيست که قومي به عذاب خدا دچار شده اند بلکه اقوامي چون قوم صالح و هود و نوح هم به عقاب الهي گرفتار شدند آيا آنها را هم بايد منکر شد مراقب باشيد و اگر حکمت امري را نتوانستيد درک کنيد سنن و آيات خداوند را منکر نشويد با کتاب خدا مانوس باشيد تا بسياري از اين شبهات در ايمان شما رسوخ نکند.
قسمت سوم سوال نيز با دقت در آيات کريمه قرآن روشن مي شود که ياري کردن دين خداوند نه تنها توهين به خدا نيست بلکه از وظايف مومنين است که در راه خدا جهاد کنند و امر به معروف و نهي از منکر کنند براي اقامه دين خدا بکوشند که اين کار باعث توجه ويژه خدا به آنان است «إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْکمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَکمْ[9]» هم چنين اين آيه شريفه که مي فرمايد: «و کساني که در راه ما کوشيده اند، به يقين راههاي خود را بر آنان مي نماييم و در حقيقت، خدا با نيکوکاران است».[10]
صحنه زندگي و نعمت ها و بلايا، آزمايشي است براي انسان هاي ظالم و ستمگر که چگونه نعمت هاي الهي را پايمال مي کنند و از آنها در راه ظلم و ستم بهره گيري مي کنند و نيز براي مؤمنين که چگونه در راه حقي که به آن رهنمون شده اند ثابت قدم مي مانند و در برابر کجي ها ايستادگي مي کنند و روز به روز بر ايمان شان مي افزايند و يا اينکه با اندک ناملايمتي دست از راه حق بر مي دارند.
ياري کردن دين خدا در حقيقت تکامل خود انسان است و الا با معصيتِ معصيت کاران، گردي به ساحت کبريايي او نمي نشيند و عبادت عبادت کنندگان هم نفعي به حال او ندارد.
و در پايان، آيه 176 سوره مبارکه آل عمران را با توضيح علامه طباطبايي حسن ختام اين بحث قرار مي دهيم. پيامبر از اينکه کفار دست به دست هم مي دهند که نور خدا را خاموش کنند اندوهناک بود و خداوند به پيامبرش مي فرمايد: «و کساني که در کفر مي کوشند، تو را اندوهگين نسازد که آنان هرگز به خدا هيچ زياني نمي رسانند. خداوند مي خواهد در آخرت براي آنان بهره اي قرار ندهد، و براي ايشان عذابي بزرگ است».[11]
علامه طباطبايي در تفسير اين آيه مي فرمايد: «اين آيه شريفه با بيان حقيقت امر، خاطر رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را تسليت مي دهد، تا اندوهش را برطرف سازد، چون هر فرد با ايمان از اينکه انسان هايي به سوي کفر مسابقه بگذارند، و بر خاموش ساختن نور خدا دست به دست هم دهند و احياناً به حسب ظاهر غالب هم بشوند، اندوهناک مي گردد، چون غلبه کفار بر مؤمنين کانه غلبه بر خداي سبحان و اراده او است، اراده اي که تعلق گرفته است بر اعلاي کلمه حق و اينکه همواره حق را بر باطل چيره سازد، ليکن همين فرد با ايمان اگر در مساله امتحان عمومي تدبر کند يقين مي کند به اينکه، همواره خدا غالب است، و اينکه خلايق همه در راهند يعني راه رسيدن به هدف نهايي و خداي تعالي همه را رو بدان سو به راه انداخته، تا زمينه براي هدايت تکويني و تشريعي به سوي آن هدف و غايت فراهم شود، کافر به وسيله اشباع شدن از عافيت و نعمت و قدرت، که همان استدراج و مکر خدايي است به سوي هدفش متوجه شود يعني به آخرين نقطه اي که مي تواند از طغيان و معصيت دست يابد برسد، و مؤمن هم پيوسته به وسيله محک امتحان آزموده شود تا ايمان باطنيش اگر مشوب و ناخالص است خالص و خالص تر شود تا به کلي خالص براي خدا گردد و يا شرک باطنيش اگر مشوب و ناخالص است خالص و خالص تر شود، تا بکلي از ايمان خالي شود و به آن مرحله از سقوط برسد که اولياي طاغوت و امامان کفر رسيدند.
پس معناي آيه اين است که رفتار کساني که به سوي کفر سرعت مي گيرند، و سرعت شان را روزبروز بيشتر مي کنند، تو را غمگين نسازد، چون اندوه تو جز براي اين نيست که مي پنداري، اين کفار دارند با کفر خود به خدا ضرر مي رسانند و حال آن که اين طور نيست، آنها به خداي تعالي هيچ ضرري نمي رسانند، چون خودشان مسخر خدايند، اين خدا است که آنان را در سير زندگي شان به راهي انداخته که در آخر راه چيزي براي آخرت شان باقي نماند، (و آخر راهشان همان آخرين حد کفرشان است) و براي آخرت شان تنها عذابي دردناک باشد، پس اينکه فرمود: «لا يحزنک...» امري است ارشادي و جمله: «انهم...» تعليلي است براي نهي «لا يحزنک...» و جمله: «يريد الله...» بيان و تعليلي است براي جمله «لَنْ يَضُرُّوا اللهَ».
خداي تعالي بعد از آن بيان، اين معنا را خاطر نشان مي سازد که اين تنها مسارعين در کفر نيستند که به خدا ضرر نمي رسانند، بلکه اگر جن و انس کافر شوند بر دامن کبريايي او گردي نمي نشيند، و اين از باب بيان «کل» بعد از بيان «جزء» است، که مي تواند هم نهي «لا يحزنک» با آن تعليل شود، و هم علت آن نهي، يعني جمله: «إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا...» براي اينکه با بيان اعم، مطلب اخص هم تعليل مي شود و معنا چنين مي شود: اگر گفتيم اين مسارعين در کفر هيچ ضرري به خداي تعالي نمي زنند، براي اين بود که تمامي کافران عالم به او ضرر نمي زنند».[12]
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ ترجمه تفسير الميزان، ج4، ص122و ج8، ص452ـ453.
2ـ تفسير نمونه، ج7، ص32.
3ـ مجموعه آثار، شهيد مطهري، ج27، ص613 و 624.
[1]. راغب اصفهاني، مفردات الفاظ القرآن، بيروت، 1416ق، ص310.
[2]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، چاپخانه گوهر انديش، چاپ بيست و دوم، 1379ش، ، ج7، ص32.
[3]. مؤمنون / 51.
[4]. طه / 131.
[5]. نازعات / 25.
[6]. انعام / 6.
[7]. انبياء / 11.
[8]. فاطر / 45.
[9]. محمد / 7.
[10]. عنکبوت / 69.
[11]. آل عمران / 176.
[12]. طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، ترجمه موسوي همداني، سيد محمد باقر، قم، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه، چاپ پنجم، 1374ش، ج4، ص121.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 تیر 01
- بازدید
- ۵۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.