در مورد هدايت اشياء جهان توضيح دهيد كه به چه معناست؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

در کتاب راهنماي تدريس دين و زندگي سال سوم دبيرستان در صفحه 103 آن آمده است: (برخي موجودات مانند اشياء جهان، گياهان و حيوان ها با هدايت تکويني به مقصد مي رسند) در مورد هدايت اشياء جهان توضيح دهيد كه به چه معناست؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه

هدايت انواع مختلفي دارد: تکويني و تشريعي؛ هدايت تکويني عام و فراگير است که مربوط به تمام اشياء جهان مي شود. با اين توضيح که هر موجودي در فرايند تکامل خود نيازمند هدايت الهي است؛ چون در قلمرو طبيعت هيج چيز راکد و ايستا نيستند بلکه همه از نوعي حرکت تکاملي برخوردارند.

آيت الله جوادي آملي مي گويد: از آنجا که موجودات امکاني و مادي، موجودي ضعيف هستند، به پروسه هدايت بيشتر نيازمند هستند. «پس هرگونه حرکتي در قلمرو طبيعت در سطح جماد و نبات و حيوان و انسان با هدايت الهي همراه بوده، از راه خاص به هدف مخصوص رهبري مي شود و هيچ موجودي طبيعي، جامد و ايستا نبوده، و هيچ حرکتي نيز بدون هدف نيست».[1] از اين رو تمام امور طبيعت و موجودات زميني و اختران سپهري، محکوم حرکت و مشمول هدايت عمومي هستند؛ «الذي خلق فسوي - و الذي قدر فهدي[2]». همان خداوندى كه آفريد و منظم كرد، و همان كه اندازه‏گيرى كرد و هدايت نمود.

قرآن براي هر موجودي هدايتي مخصوص و هدفي ويژه را مطرح مي کند و خلقت آن به گونه اي است که به سوي آن هدف هدايت شده است.[3]

اما سوال اينجاست جمادات بر حسب چه نيرويي به سوي کمال خود مي روند.

بر اساس آيات قرآن همه موجودات تسبيح و در بعد کامل تر سجده پروردگار را انجام مي دهند اين سجده يا تسبيح در چه شرايطي صورت مي گيرد؟ مگر يک موجود بي شعور و بي عقل توانايي فهم تسبيح و عظمت پروردگار را دارد؟ ما نمي توانيم باور کنيم که همه موجودات داراي شعور يا عقلي هستند که متوجه فرامين و عظمت پروردگار مي شوند. اگر آب فاقد شعور بود در فرمانبرداري از خداوند آيا مي توانست به آني به دو نيم شود يا آب مي توانست بدون شعور فرمانبرداري به خون تبديل شود؟

هدايت تکويني نيز بر اساس شعوري که در موجودات هست رخ مي دهد. خداوند براي هدايت اين موجودات نقشه و ابزاري آماده ساخته که با استفاده از آن آنان به اين مهم دست پيدا مي کنند. مولانا در شعر خود به اين مهم اشاره مي کند که همه موجوات داراي سخنوري و شعور هستند و از انسان ها به دلايلي پوشيده هستند چنان که حضرت سليمان قادر به فهم زبان حيوانات بود بنابراين دور از عقل نيست اگر موجودات ديگر را در مراتبي داراي عقل و شعور بدانيم که آب هم جزء آن دسته از موجودات است و ره به سوي کمال مي سپارد در رفتن به کمال فرمانبردار حق است گاه سبب طهارت و زندگي مي شود گاه سبب هلاکت، و اين نيست جز کمال تسليم و فرمانبرداري در درگاه خداوند قادر.

نتيجه

هدايت، زماني که در معنايي عام استعمال مي شود، شامل تمام موجودات است که آنها بر اساس استعداد خدادادي خود به سوي کمال هدايت مي شوند. از آيه «ربّنا الذي اعطي کل شئ خلقه ثمّ هدي[4]» همين معني برداشت مي شود؛ چنان که مرحوم علامه مي فرمايد که هدايت عبارت است از راه نشان دادن و سوق دادن موجودات به سوي کمال ثانوي آنها، پس هرچيزي که به جهازي مجهز شده باشد که آن را به سوي کمالش رهنمون سازد، در حقيقت به سوي آن کمال هدايت شده است. چيزهايي که اشياء براي بقا بدان نياز دارند، را خداوند آفريده و از اين رو مي توان گفت که خداوند همه چيز را به سوي کمالش هدايت مي کند.[5]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ تفسيرنمونه، آيت الله مکارم شيرازي، تهران، دارالکتب الاسلاميه، 1375ش، ج2 و 13.

2ـ تفسير الميزان، علامه طباطبايي، ج20.

 


[1]. جوادي آملي، عبدالله، تفسير موضوعي قرآن کريم (هدايت در قرآن)، قم، انتشارات اسراء، 1383ش، ص39.

[2]. اعلي / 1ـ2.

[3]. جوادي آملي، همان، ص42.

[4]. طه / 50. پروردگار ما همان كسى است كه به هر موجودى، آنچه را لازمه آفرينش او بوده داده سپس هدايت كرده است!.

[5]. طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان، ترجمه: موسوي، سيد محمدباقر، قم، دفترانتشارات اسلامي، ج14، ص232.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
30 تیر 01
بازدید
۵۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.