خداوند تبارك و تعالي چه ويژگي‌هايي داردو بايد داشته باشد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

ويژگي هايي كه خداوند تبارك و تعالي دارد بايد داشته باشد (چون كه براي جهاني با اين عظمت انتظاري جز داشتن پروردگاري لايتناهي نمي رود و اگر چنين صفاتي نداشت ممكن نبود) و يا اين كه مثلا صفت رحمن و رحيم بودن خدا چيزي است كه وراي انتظار از پروردگاري بي همتاست؟ و اگر هم نداشت مشكلي پيش نمي‌آمد؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

در جواب اين سئوال که خدا را چگونه بايد ديد و چه صفاتي را مي تواند داشته باشد و صفات او چگونه است بايد گفت: عقل تا حدود زيادي مي تواند صفات الهي را تشخيص داده و با دليل و برهان آنها را براي ذات باري تعالي اثبات کند و از قديم الايام تا به حال اين بحث در ميان متکلمين و فلاسفه جريان داشته و کتاب هاي مفصلي در اين زمينه تأليف شده است. امّا به طور خلاصه بايد گفت بعضي از صفات هستند که وجودشان براي خداي سبحان لازم و ضروري است. بعضي ديگر صفاتي هستند که در خدا هستند ولي وجودشان ضروري نيست هم چنين دسته ديگري از صفات هستند که نبودشان براي خدا واجب ضروري است و نبايد در خدا باشند.

امّا آن صفاتي که براي ذات باري تعالي لازم و ضروري است سه صفت علم و قدرت و حيات است، اين لزوم معناي آن است که ذات او به گونه اي است که بدون اين صفات ناقص بوده و انتظاري جز اين نمي رود، و حکمت او اقتضاي چنين صفاتي را دارد. يعني ذات داراي اين صفات هست و عقل تنها کشف مي کند و عقل مي گويد بدون اين صفت واجب، نمي تواند واجب باشد لذا خداي سبحان به حکم واجب الوجود بودن مي بايست داراي اين سه صفت باشد. راجع به حيات بايد گفت؛ واجب يعني موجودي که وجود ذاتي اوست و هرگز از او جدا نمي گردد لذا فرض اينکه روزي بوده که موجود نبوده و يا اينکه روزي خواهد آمد که نباشد، با واجب الوجود بودن سازگاري ندارد پس واجب يعني موجودي که قديم است و تا ابد نيز وجود دارد و هرگز وجود از او جدا نمي گردد لذا هم ازلي است، هم ابدي. پس صرف در نظر گرفتن ذات واجب براي انتزاع حيات ازلي و ابدي او کافي است.

هم چنين راجع به علم و قدرت بايد گفت: نبود آنها در ذات واجب امکان ندارد، زيرا عدم علم و يا عدم قدرت نقصان بسيار بزرگي براي موجود است و نيازمندي به موجودات ديگر لازم مي آيد، حال اگر واجب بالذات که خداي تعالي است علم نداشته باشد براي انجام تمام کارهاي خود نيازمند موجود ديگري است که علم و آگاهي او را تأمين کند و اين يعني نياز واجب بالذات به آن موجود که با بي نيازي و واجب بودن آن موجود سازگاري ندارد. در مورد قدرت هم بايد گفت: اگر واجب قدرت نداشته باشد و براي انجام کارهاي خود از ديگران کمک بگيرد، باز به آن نياز خواهد داشت لذا نمي تواند واجب باشد و با بي نيازي سازگاري ندارد.

در نتيجه واجب موجودي است که اولا: ازلي و ابدي است و هرگز حيات از او جدا نمي شود.

ثانيا: چون بي نياز از ديگران است هم عالم به خود و تمام کارهاي خود است و هم قدرت انجام آنها را دارد و هم چنين قدرت انجام هر کاري را که در حيطه عقل بگنجد و خود به خود استحاله عقلي نداشته باشد، را دارد. لذا اين صفات را که فقط با در نظر گرفتن ذات واجب (خداي سبحان) قابل انتزاع و اثبات هستند و بدون در نظر گرفتن هر شي ديگر بر ذات او حمل مي گردند، را ضروري ذات و لازم ذات گويند و در اصطلاح به «صفات ذات» معروفند.

دسته دوم از صفات، صفاتي هستند که هم مي توانند در ذات به وجود بيايند و هم مي توانند به وجود نيايند. حال اگر به وجود آمدند مي گوييم ذات باري تعالي متصف به آن صفات گرديده و اگر به وجود نيامدند مي گوييم ذات باري تعالي متصف به آن صفات نيست. نه به گونه اي هستند که عدم آن ها نقص محسوب گردد و لازم باشند و نه به گونه اي هستند که خود نقص باشند که نفي آنها از ذات لازم آيد، صفاتي مثل خالقيت، رزاقيت رحمانيت، رحيميت و...) چون انتزاع اين صفات متوقف بر فعل خداست، لذا تا فعلي از خدا صورت نپذيرد قابل انتزاع و اثبات براي خدا نيستند. به اين معنا که بايد خلقي باشد تا بتوان گفت خداوند خالق است و يا رزقي باشد که بتوان گفت خداوند رازق است.

البته قدرت بر خلق و رزق بحث ديگري است و وصف ذات بود که گذشت و نبايد بين اين دو خلط شود، اکثر اوصافي که در دعاهاي مختلف مثل جوشن کبير براي ذات باري تعالي ذکر شده اند از اين قبيل اوصاف اند. در نتيجه اين اوصاف براي خداي سبحان ضرورتي ندارند و فعل و ترک آنها از سوي خداوند بر اساس حکمت خداوندي مي باشد. اين صفات را اصطلاحا «صفات فعل» گويند.

در نتيجه دسته اول از صفات براي خداوند لازم و ضروري بودند، به اين معنا که نمي توان واجب را بدون آن صفات تصور کرد و نقص و نياز لازم مي آيد و دسته دوم از صفات براي خداوند سبحان ضرورتي ندارند به اين معنا که ذات واجب را بدون آنها نيز مي توان تصور کرد و هرگاه به وجود آمدند و فعلي در ميان باشد مي گوييم هستند و اگر فعلي نباشد مي گوييم آن صفات بالفعل موجود نيستند.

اما دسته سومي از صفات نيز وجود دارند که چون از نقص و نياز بر مي خيزند لذا نفي آنها و نبود آنها براي خداوند سبحان لازم و ضروري است و در علم کلام به «صفات سلبيه» معروفند.

صفاتي مثل جسم بودن، خوردن و آشاميدن، خوابيدن، تغيير حالت دادن، مرکب بودن و... که همگي يک جور نقص و نياز و متکي بودن به غير را در بردارند و چون ذات باري تعالي عاري و منزه از هر گونه نقص و نياز و اتکا به غير است، لذا نفي آنها از ذات او لازم و ضروري است و وجود آنها با واجب بودن و بي نيازي از هر چيزي سازگاري ندارد.[1]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ عقايد استدلالي، علي رباني گلپايگاني ج1.

2ـ آموزش عقايد، آيت الله مصباح يزدي، ج1.

3ـ الهيات، آيت الله سبحاني.

 


[1]. برگرفته از: خرازي، سيد محسن؛ بداية المعارف الالهيه، موسسه نشر اسلامي، چاپ چهاردهم، 1426ق، ج1، ص42ـ53.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
30 تیر 01
بازدید
۱۰۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.