اينکه همه از واجب الوجود سرچشمه گرفته اند قابل قبول است ولي سوال اينجا است که چگونه واجب الوجود مستقيماً اين جهان را آفريده؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اينکه همه از واجب الوجود سرچشمه گرفته اند قابل قبول است ولي سوال اينجا است که چگونه واجب الوجود مستقيماً اين جهان را آفريده؟ زيرا او ماده و انرژي اوليه را آفريده و ما با واسطه از ماده و انرژي اوليه آفريده شديم پس از کجا مشخص مي شود که باعث حيات ما و کل جهان واجب الوجود بوده همان طور که ما رباتي را مي سازيم و مي گوييم ما ساخته ايم نمي گوييم واجب الوجود ساخته پس چگونه اثبات مي شود ما با اراده و به طور مستقيم از واجب الوجود آفريده شده ايم و هر چه هست با فکر او و به طور مستقيم از طرف او بوده است و هستي ما مستقيماً از او ناشي شده است؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

اين سئوال مربوط به توحيد در خالقيت است. بنابر اين  قبل از وارد شدن به بحث خوب است مقداري درباره توحيد در خالقيت توضيح دهيم.

براهين عقلي دلالت بر اين مطلب دارد که «در عالم هستي خالق اصيل خداوند است» موجودات امکاني مخلوق خدا هستند آن کارها و آثاري که به تبع موجودات امکاني  و نيز انسان صادر مي شود مستند به خداوند است و غايه الامر آن چه در عالم هستي است مستقيم يا غير مستقيم توسط او خلق شده است. خداوند واجب و بي نياز از غير است و غير او ممکن بالذات است و ذات ممکن قائم به خداست و هم چنين تمام کارهايش قائم به خداست و اين همان حقيقتي است که از آن تعبير به توحيد در خالقيت مي کنند.[1]

پس اگر کسي کاري را انجام مي دهد با واسطه و غير مستقيم به خداوند وصل است. اين مدعا با ذكر چند نكته به اثبات مي‌رسد؛

1. نظام اسباب و مسببات يعني دنيايي که انسان در آن زندگي مي کند دنيايي است که تمام کارها از مجراي اسباب خود صورت مي گيرد. هر کاري که مي خواهد انجام شود بايد از کانال سبب خود بگذرد تا به نتيجه برسد. مثلا براي روييدن گياه وجود بذر و خاک مناسب و آب و هوا ضرورت دارد و نيز لازم است که يک عامل طبيعي يا انساني بذر را در خاک بيفشاند و آب را به آن برساند پس عامل انساني يكي از اسباب روئيدن گياه است. وجود آب نيز باعث روئيدن گياه است ولي آب علت هستي بخش نيست. اين ها وسيله و ابزار هستند که گياه برويد ولي وجود و هستي به گياه نمي دهند بلکه فقط سبب هستند.[2]

2. وقتي انسان به موجودات جهان نظر مي کند. مي بيند که موجودات از دو حالت خارج نيستند يا واجب الوجودند و يا ممکن الوجود، واجب الوجود موجودي است که بي نياز از علت است ولي ممکن الوجود موجودي نيازمند به علت است. در جهان يک واجب الوجود بيشتر نداريم و بقيه ممکن الوجود هستند پس ماده و انرژي و غيره همه ممکن الوجود هستند چون نيازمند به علت هستند چون در ذات خود نياز به علت و ايجاد کننده دارند براي تحقق ماده و انرژي نيز بايد علتي باشد که اينها را به وجود آورده باشد.[3]

3. علل طولي: با يک مثال ساده روشن مي‌شود که همه کارهاي ما در طول اراده خداوند است، و همه اين کارها منتهي و مستند به اوست و ما فقط علت اعدادي (مهيا کننده و ابزار) هستيم. براي حرکت قلم مي توان چند فاعل و عامل در نظر گرفت و به حرکت را هر کدام نسبت داد. مثلا براي علل طولي حرکت قلم، روح و اراده، حرکت ماهيچه، حرکت انگشتان را مي‌توان در نظر گرفت يعني يک کار را ممکن است نسبت به چند فاعل و عامل نسبت دهيم.

همه اين نسبت ها صحيح است چون در طول هم هستند يعني همه به هم وابستگي دارند. پس اگر ما انسان ها کاري را انجام مي دهيم اين کار را مي شود به خودمان نسبت دهيم و هم به علت اصلي و به هر کدام كه نسبت دهيم صحيح است چون همه در طول هم هستند نه در عرض و مقابل هم. ما آماده کننده کارها هستيم ولي ايجاد کننده و هستي دهنده به اينها کسي ديگر است ما فقط مي توانيم مواد را کنار هم بگذاريم و يک ماده جديدي درست کنيم ولي اين مواد را چه کسي به وجود آورده است؟ هستي دهنده اين مواد کسي ديگر است ما فقط ابزار و وسيله هستيم.[4]

4 تمام اشياي جهان مسبوق به عدم بوده اند يعني يک زماني نبوده اند و بعد بود شده اند ماده و انرژي هم يک دوره اي نبوده اند و بعدا به وجود آمده اند يعني خالق ماده و انرژي، خداوند تبارک و تعالي است ماده و انرژي ممکن الوجود هستند و نياز به علت دارند و علت آن واجب تعالي است.[5]

5 نسبت دادن ساخت ربات به انسان نيز نسبتي مجازي است. يعني در حقيقت انسان فقط وسيله و ابزار ساخت ربات بوده است ولي خالق اصلي آن کسي ديگر است چون سازنده ربات فقط مواد را کنار هم گذاشته است ولي مواد آن را به وجود نياورده است فقط مهيا کننده آن است اين ربات را هم مي شود به سازنده آن نسبت داد و هم به خالق اصلي چرا که سازنده ربات هم در وجودش و هم در افعال و کردارش متکي به خداوند است.

و اگر خدا او را نمي آفريد و حيات نمي داد، او هيچ چيزي از خودش نداشت نه وجودي و هستي اي داشت نه فکر و طرح و برنامه اي که بتواند مثلا رباتي را بسازد. پس هم انسان و هم افعال و آثاري که آدمي دارد همگي منسوب به اوست. «وَاللَّهُ خَلَقَکمْ وَمَا تَعْمَلُونَ[6]». شما و آنچه شما مي سازيد خداوند آفريده است.

خلاصه سخن اين است که همه موجودات جهان با واسطه يا بي واسطه به خداوند مرتبط هستند و مخلوق او مي باشند چون او علت العلل و علت هستي بخش است و همه از او وجود مي گيرند و به او نياز دارند.

و کسي هم ادعا نمي کند همه مستقيما و بلا واسطه از او به وجود آمده اند بلکه وسائط در ميان خالق و مخلوق وجود دارد امّا چون علل به هم وابسته اند مي توان مستقيم به او نسبت داد و چون علة العلل اوست و تمام علل به او نيازمند هستند و از خود چيزي ندارند.

ذات نايافته از هستي بخش کي تواند که شود هستي بخش

پس به طور کلي ما در به وجود آمدن موجودات اين عالم اعم از مادي و معنوي و مجردات، قائل به وجود واسط و اسباب مادي و غير مادي هستيم اما اينها علل و اسباب اعدادي هستند و از قبيل جزء العلة و يا علت ناقصه هستند که از خود هيچ استقلالي ندارند و وابسته و متکي به علت هستي بخش و علت تامه يعني واجب الوجود هستند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ الالهيات في المحاضرات، آيت الله سبحاني، قم، انتشارات امام صادق ـ عليه السلام ـ ، ص48.

2ـ درآمدي بر فلسفه اسلامي، عبدالرسول عبوديت، انتشارات امام خميني(ره)، ص120 ـ 123.

3ـ محمد تقي مصباح يزدي، آموزش عقايد، شرکت چاپ و نشر بين الملل، ص58.

 


[1]. سبحاني، جعفر؛ محاضرات في الالهيات، تقرير: رباني گلپايگاني؛ علي، قم، انتشارات امام صادق(ع)، ص48.

[2]. مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش عقايد، چاپ نشر بين الملل، ص68.

[3]. آموزش عقايد، همان، ص65.

[4]. عبدويت، عبدالرسول، درآمدي بر فلسفه اسلامي، انتشارات امام خميني(ره)، ص122 و 123.

[5]. محاضرات في الالهيات، همان، ص31.

[6]. صافات / 96.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
30 تیر 01
بازدید
۱۰۰
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.