آيا عدل از صفات ذات الهي است يا از صفات فعل؟
آيا عدل از صفات ذات الهي است يا از صفات فعل؟
پرسش
پاسخ
در بين متکلمان اختلاف نظر وجود دارد که عدل از صفات ذات است يا از صفات فعل. مشهور متکلمان قائل هستند که عدل از صفات فعل است و اما جماعتي نيز قائلند که عدل از صفات ذات مقدسه مي باشد. علامه محمد رضا مظفر (قدس سره) با همين قول موافقت کرده استو عدل را از صفات ثبوتيه کماليه نفسيه و نه اضافيه آورده است.[1] و در کتاب عقايد اماميه نيز عدل را از صفات ذاتيه شمرده است.
صفت عدل و معناي آن به گونهاي است كه هم ميتواند از صفات فعل باشد و هم مي تواند از صفات ذات باشد. چرا که براي عدل مرادفي ذکر شده است و آن حکمت است،[2] يعني عدل مرادف حکمت است، به معني علم و معرفة اشياء بر حقائق و مواضع و چگونگي کار بردشان.
با توجه به اين معني خواجه نصير الدين طوسي مي فرمايد: «همانا وجوب وجود اقتضا مي کند خداوند داراي وصف حکمت باشد براي اين که حکمت گاهي به عنوان معرفت اشياء معني مي شود، و گاهي هم به معني صدور است بر وجه أکمل و نه عرفان اکمل... پس افعال الهي در غايت احکام و اتقان است.[3]
بنابراين حکمت داراي دو معنا مي باشد:
1. معرفت اشياء و مواضع لائقه آنها.
2. استحکام و اتقان فعل.
حال اگر عدل را به معني اول تفسير کنيم شکي نيست که از صفت ذات شمرده مي شود و اگر از به معني دوم تفسير کنيم مي باشد از صفات فعل.[4]
در اين زمينه شهيد مطهري مي فرمايد: «عدالت و حکمت متقارب و نزديک به يکديگرند. منظور از عادل بودن خدا اين است که استحقاق و شايستگي هيچ موجودي را مهمل نمي گذارد و به هر کس هر چه را استحقاق دارد مي دهد، منظور از حکيم بودن او اين است که نظام آفرينش، نظام احسن و اصلح، يعني نيکو ترين نظام ممکن است. لازمه حکمت و عنايت حق اين است. که جهان و هستي، غايت و معني داشته باشد. آنچه موجود مي شود يا خود خير است و يا براي وصول به خير است، حکمت از شؤون عليم بودن و مريد بودن است و مبين اصل در علت غايي» براي جهان مي باشد، ولي «عدالت» ارتباطي به صفت هاي علم و اراده ندارد، عدالت به مفهومي که گفته شد از شؤون فاعليت خداوند يعني از صفات فعل است نه از صفات ذات.[5]
حضرت آيت الله خرازي مي فرمايد: اين که عدل از صفات ذاتيه به حساب آيد درست نيست: چون عدلي که موضوع سخن است ضد ظلم است. و اين صفت فعل است نه ذات.[6]
خلاصه: در بين علما اختلاف نظر وجود دارد که عدل از صفات فعليه است يا ذاتيه که غالب علما قائل هستند که از صفات فعل مي باشد چرا که ضد ظلم است و از صفات فعل محسوب مي شود ولي برخي نيز تفصيل قائل شده اند و به هر دو نسبت مي دهند. و ريشه اين اختلاف، در واقع اختلاف در معناي عدل است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ محاضرات في اللهيات، ترجمه، آيت الله جعفر سبحاني.
2ـ مجموعه آثار، ج1، شهيد مرتضي مطهري.
3ـ بداية المعارف، ترجمه فارسي، آيت الله محسن خرازي.
[1]. جميل المحمود، محمد، القوائد البهيه في شرح عقائد الاماميه، دارالفقه، چاپ اول، 1383ش، ج1، ص255.
[2]. اشميتکه، زابيند؛ انديشه کلامي علامه حلي، ترجمه احمد نمايي، استان قدس رضوي، چاپ اول، 1378ش. ص120.
[3]. الطوسي، نصير الدين؛ شرح تجريد، ، مقصد سوم، باب دوم، کتابفروشي اسلاميه، تهران. ص225.
[4]. سبحاني، جعفر، محاضرات في اللهيات، قم، توحيد، ص161.
[5]. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، کتاب عدل الهي، قم، انتشارات صدرا، چاپ يازدهم، 1381ش، ج1، ص87.
[6]. خرازي، محسن، بداية المعارف في شرح عقايد الاماميه، ترجمه مرتضي متقي نژاد، قم، عصر غيبت، چاپ چهارم 1385ش. ج1، ص1113.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۰
آيا عدل از صفات ذات الهي است يا از صفات فعل؟
- نشان کردن
پرسش
آيا عدل از صفات ذات الهي است يا از صفات فعل؟
پاسخ
در بين متکلمان اختلاف نظر وجود دارد که عدل از صفات ذات است يا از صفات فعل. مشهور متکلمان قائل هستند که عدل از صفات فعل است و اما جماعتي نيز قائلند که عدل از صفات ذات مقدسه مي باشد. علامه محمد رضا مظفر (قدس سره) با همين قول موافقت کرده استو عدل را از صفات ثبوتيه کماليه نفسيه و نه اضافيه آورده است.[1] و در کتاب عقايد اماميه نيز عدل را از صفات ذاتيه شمرده است.
صفت عدل و معناي آن به گونهاي است كه هم ميتواند از صفات فعل باشد و هم مي تواند از صفات ذات باشد. چرا که براي عدل مرادفي ذکر شده است و آن حکمت است،[2] يعني عدل مرادف حکمت است، به معني علم و معرفة اشياء بر حقائق و مواضع و چگونگي کار بردشان.
با توجه به اين معني خواجه نصير الدين طوسي مي فرمايد: «همانا وجوب وجود اقتضا مي کند خداوند داراي وصف حکمت باشد براي اين که حکمت گاهي به عنوان معرفت اشياء معني مي شود، و گاهي هم به معني صدور است بر وجه أکمل و نه عرفان اکمل... پس افعال الهي در غايت احکام و اتقان است.[3]
بنابراين حکمت داراي دو معنا مي باشد:
1. معرفت اشياء و مواضع لائقه آنها.
2. استحکام و اتقان فعل.
حال اگر عدل را به معني اول تفسير کنيم شکي نيست که از صفت ذات شمرده مي شود و اگر از به معني دوم تفسير کنيم مي باشد از صفات فعل.[4]
در اين زمينه شهيد مطهري مي فرمايد: «عدالت و حکمت متقارب و نزديک به يکديگرند. منظور از عادل بودن خدا اين است که استحقاق و شايستگي هيچ موجودي را مهمل نمي گذارد و به هر کس هر چه را استحقاق دارد مي دهد، منظور از حکيم بودن او اين است که نظام آفرينش، نظام احسن و اصلح، يعني نيکو ترين نظام ممکن است. لازمه حکمت و عنايت حق اين است. که جهان و هستي، غايت و معني داشته باشد. آنچه موجود مي شود يا خود خير است و يا براي وصول به خير است، حکمت از شؤون عليم بودن و مريد بودن است و مبين اصل در علت غايي» براي جهان مي باشد، ولي «عدالت» ارتباطي به صفت هاي علم و اراده ندارد، عدالت به مفهومي که گفته شد از شؤون فاعليت خداوند يعني از صفات فعل است نه از صفات ذات.[5]
حضرت آيت الله خرازي مي فرمايد: اين که عدل از صفات ذاتيه به حساب آيد درست نيست: چون عدلي که موضوع سخن است ضد ظلم است. و اين صفت فعل است نه ذات.[6]
خلاصه: در بين علما اختلاف نظر وجود دارد که عدل از صفات فعليه است يا ذاتيه که غالب علما قائل هستند که از صفات فعل مي باشد چرا که ضد ظلم است و از صفات فعل محسوب مي شود ولي برخي نيز تفصيل قائل شده اند و به هر دو نسبت مي دهند. و ريشه اين اختلاف، در واقع اختلاف در معناي عدل است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ محاضرات في اللهيات، ترجمه، آيت الله جعفر سبحاني.
2ـ مجموعه آثار، ج1، شهيد مرتضي مطهري.
3ـ بداية المعارف، ترجمه فارسي، آيت الله محسن خرازي.
[1]. جميل المحمود، محمد، القوائد البهيه في شرح عقائد الاماميه، دارالفقه، چاپ اول، 1383ش، ج1، ص255.
[2]. اشميتکه، زابيند؛ انديشه کلامي علامه حلي، ترجمه احمد نمايي، استان قدس رضوي، چاپ اول، 1378ش. ص120.
[3]. الطوسي، نصير الدين؛ شرح تجريد، ، مقصد سوم، باب دوم، کتابفروشي اسلاميه، تهران. ص225.
[4]. سبحاني، جعفر، محاضرات في اللهيات، قم، توحيد، ص161.
[5]. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، کتاب عدل الهي، قم، انتشارات صدرا، چاپ يازدهم، 1381ش، ج1، ص87.
[6]. خرازي، محسن، بداية المعارف في شرح عقايد الاماميه، ترجمه مرتضي متقي نژاد، قم، عصر غيبت، چاپ چهارم 1385ش. ج1، ص1113.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 30 تیر 01
- بازدید
- ۱۰۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.