آيا خداوند روز به روز قدرتمندتر مي شود.

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا خداوند روز به روز قدرتمندتر مي شود. (رحمن: 29) هر لحظه او در شأن و مقامي است پس شأن تغيير مي کند و مي دانيم که پايين نمي آيد پس بالا مي رود. وله الاسماء الحسني

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

مقدمه

خداوند دو نوع صفات دارد: صفات ذاتي و صفات فعلي؛ در صفات ذاتي، صفات عين ذات است و از روز ازل همراه خداوند بوده است و اصلاً تمايزي با ذات خداوند ندارد. صفاتي مانند: حيات، علم، قدرت و... اما صفات فعلي خداوند با اضافه به مخلوق خداوند انتزاع مي گردد اگر مخلوقي نباشد آن صفات هم نخواهد بود لذا اين نوع صفات قيودي نسبت به زمان و مکان دارند. البته محدويت و قيود آن معطوف به مخلوقات است نه خداوند لذا خداوند در صفات فعلي متصف به صفات متضاد مانند: رضا، غضب و... مي شود. از اين رو تغييري در ذات او رخ نمي دهد.

آيا تغييري در خداوند راه دارد؟

خداوند مجرد تام و داراي تمام صفات کماليه است بنابراين از دو جهت عاري از تغيير و تغير است. اول اينکه موجود مجرد تام قابل تغيير نيست و امر ثابتي است. و دوم اينکه موجود متعالي داراي تمام صفات کماليه است، ديگر کمالي نيست که براي وي حاصل شود و اگر صفتي براي خداوند حاصل مي شود به معني تغيير در ذات خداوند نيست بلکه تغيير در مخلوق خداوند است و از تولد يا تغيير در مخلوقات که فعل خداوند است صفتي براي خداوند انتزاع مي گردد.

آيت الله جوادي آملي مي گويد: «از تحليل مفهوم صفت بر مي آيد که در انتزاع اوصاف فعلي به جز ذات خداوند چيز ديگري نيز دخيل است لکن چون تمام موجودات امکاني فعل خداوند است اين گونه صفات از فعل خداوند انتزاع مي گردد. از اين رو صفات فعلي خداوند مانند: خالق، مدبر، رازق، اوصاف کمالي است که از نوعي نسبت و اضافه بين خداوند و مخلوقات او حکايت دارد».[1]

دست کم دو راه براي تشخيص و بازشناسي اوصاف ذاتي از اوصاف فعلي وجود دارد:

1. شيخ کليني مي گويد: «اگر بتوان وصفي را با وصف مقابلش، به خداوند نسبت داد اين صفت صفت فعلي است، مانند: رضا و غضب، حب و بغض، اراده و کراهت و... به عبارت ديگر صفات ذاتي چون عين ذات اند مقابلي براي آنها فرض ندارد. از اين رو خداوند به صفت مقابل آن وصف نمي شود، ولي صفات فعل چون از مقام فعل خداوند انتزاع مي گردد، وصف خداوند به صفت مقابل آن محذوريتي ندارد. و از آنجايي که صفت فعل، اضافي است و مخلوقات محدودند، معمولاً قيودي را از جهات زماني و مکاني به همراه خواهند داشت».[2]

2. يکي از شاخص ها براي اوصاف ذاتي و افعالي اين است که اگر صفت به فعل خداوند نسبت داده شود، تعدد مصداقي خواهند داشت اما اگر به ذات خداوند نسبت داده شود، هم مصداق و هم جهت صدق آن يکي خواهد بود.[3]

جهان مادي به طورکل در حال حرکت است. فلاسفه قديم مي گفتند ذات اشياء حرکت نمي کند و استدلال مي کردند که ذات متحرک بايد ثابت باشد و عوارض آن دگرگون شود، وگرنه حرکت مفهومي نخواهد داشت. اما فلاسفه معاصر با پيروي از نظريه ملاصدرا معتقدند که اساس حرکت در ذات و جوهر است که آثار آن در عوارض ظاهر مي شود.

بنابراين ما هرلحظه وجود تازه هستيم اما چون اين دگرگوني ها با هم اتصال دارد يک شئ محسوب مي شود، بنابراين ما هر لحظه وجود تازه اي هستيم، اما اين وجودات متصل و مستمر است، و صورت واحدي دارد.[4]

آري خلقت خداوند دائم و مستمر است، و پاسخگويي او به نيازهاي سائلان و نيازمندان نيز چنين است، و هر روز طرح تازه اي ابداع مي کند.

شأن و شئون خداوند چست؟

خداوند در قرآن مي فرمايد: «کلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ»؛ هر روز خداوند در شان و کاري است».

علامه طباطبايي در الميزان در تفسير اين آيه. «کلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ» ـ مي گويد خداوند هر «يوم» کار تازه و خلق بديع انجام مي دهد اگر کلمه «شان» را در اينجا نکره يعني بدون الف و لام آورد، براي اين بود که تفرق و اختلاف را برساند در نتيجه معناي جمله چنين شود: خداي تعالي در هر روزي کاري دارد، غير آن کاري که در روز قبل داشت، و غير آن کاري که روز بعدش دارد، پس هيچ يک از کارهاي او تکراري نيست، و هيچ شاني از شئون او از هر جهت مانند شأن ديگرش نيست، هر چه مي کند بدون الگو ، قالب و نمونه مي کند، بلکه به ابداع و ايجاد مي کند، و به همين جهت است که خود را بديع ناميده، فرموده: «بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ[5]» البته اين نيز گفتني استکه: منظور از کلمه «يوم» در جمله «کل يوم ـ هر روز» احاطه خداي تعالي در مقام فعل و تدبير اشياء است، در نتيجه او در هر زماني هست ولي در زمان نيست، و در هر مکاني هست ليکن در مکان نمي گنجد، و با هر چيزي هست ليکن نزديک به چيزي نيست».[6]

يک روز اقوامي را قدرت مي دهد، روز ديگري آنها آن را مي ستاند، روزي سلامت و جواني مي بخشد، روز ديگر ضعيف و ناتوانش مي کند، يک روز غم و اندوه را از دل مي زدايد، روز ديگر مايه اندوهي مي آفريند، خلاصه هر روز طبق حکمت و نظام احسن، پديده تازه و خلق و حادثه جديدي دارد.

توجه به اين حقيقت، از يک سو نياز مستمر ما را به ذات پاک او نشان مي دهد، و از سوي ديگر يأس و نوميدي را از دل مي زدايد. و از سويي نيز غرور و غفلت را از دل دور مي کند؛ آري او هر روز در شأن و کاري است.[7]

در روايتي اميرمؤمنان علي ـ عليه السلام ـ در يکي از خطبه هايش مي فرمايد: «الحمدلله الذي لايموت و لاتنقضي عجائبه لانه کلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ من احداث بديع لم يکن؛ حمد و ستايش مخصوص خداوندي است که هرگز نمي ميرد، و شگفتي هاي خلقتش پايان نمي گيرد، چرا که هر روز در شأن و کاري است، و موضوع تازه اي مي آفريند که هرگز نبوده».[8]

رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در تفسير اين آيه فرموده است: «من شانه أن يغفر ذنبا، و يفرج کربا و يرفع قوما، و يضع آخرين؛ از کارهاي او اين است که گناهي را مي بخشد، و ناراحتي و رنجي را برطرف مي سازد، گروهي را بالا مي برد، و گروه ديگري را پائين مي آورد».[9]

گويند يکي از امراء از وزير خود از تفسير اين آيه سؤال کرد اما او اظهار بي اطلاعي نمود و تا فرداي آن روز مهلت خواست. وقتي غلام سياهش از ماجرا مطلع شد، اظهار داشت حاضر است سؤال امير را پاسخ گويد، امير وي را فراخواند و ايشان در پاسخ گفت: «اي امير! شانه ان يولج الليل في النهار، و يولج النهار في الليل، و يخرج الحي من الميت، و يخرج الميت من الحي، و يشفي سقيما و يسقم سليما، و يبتلي معافا، و يعافي مبتلي، و يعز ذليلا، و يذل عزيزا، و يفقر غنيا و يغني فقيرا؛ شأن خداوند اين است که شب و روز را يکي بعد از ديگري مي آورد، و مي برد، از دل مرده زنده خارج مي کند، و از زنده مرده، بيماري را شفا مي دهد، و سالمي را بيمار مي کند، تندرستي را مبتلا مي سازد، و مبتلايي را عافيت مي بخشد، ذليلي را عزت مي دهد، و عزيزي را ذليل مي کند، ثروتمندي را فقير مي سازد و فقيري را غني مي کند! امير گفت: فرجت عني فرج الله عنک: (مشکلي را براي من گشودي)». [10]

تفسير مجمع البيان، از ابي درداء از رسول ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ روايتي را نقل مي کند که درباره مفاد آيه کلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ فرمود از جمله شأن پروردگار مغفرت و آمرزش گناهان و رفع کرب و اندوه مؤمنان و نيز قومي را عزت بخشد و قوم ديگري را به خواري و مذلت افکند.[11]

نتيجه:

خداوند مجرد تام است و در موجود مجرد حرکت و تغيير وجود ندارد، در روايات اسلامي، احاديث فراواني وجود دارد که مضمون آنها نفي هر گونه خصوصيت مادي و تقيّد به زمان و مکان از خداوند متعال است؛ و از سويي خداوند قادر مطلق است که اراده تکويني اش براي تکوين موجودات کفايت مي کند. با دانستن تفاوت هاي صفات ذاتي و فعلي خداوند روشن مي شود که آنچه دستخوش تحول و توسعه مي شود قلمرو فعل خداوند است و ذات الهي بسيط است و در آن تصور توسعه و تحول راهي ندارد. تکامل خداوند محال است چون معناي کسب کمال اين است که ناقص بوده و بعد کمالي به دست آورده است. پيامد اين گفته، نقصان خداوند، نيازمندي و واجب الوجوب نبودن آن است.

عظيمي 1730

 


[1]. جوادي آملي، عبدالله، تفسير موضوعي قرآن کريم (توحيد در قرآن)، قم، انتشارات اسراء، 1383ش، ص291.

[2]. همان، ص294.

[3]. همان، ص295.

[4]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج23، ص144؛ و قرطبي، محمد بن احمد، الجامع لاحكام القرآن، ج9، ص6337. (از نرم افزار نور).

[5]. بقره / 117.

[6]. طباطبايي، سيد محمد حسين،  الميزان،ترجمه: موسوي، سيد محمد باقر، ج19، ص171.

[7]. تفسير نمونه، همان، ص139.

[8]. اميني، عبدالحسين، الغدير، (نرم افزار). ج8، ص301.

[9]. مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، باب المغابر. (نرم افزار). ج4، ص160.

[10]. تفسير نمونه، همان، (نرم افزار). ج23، ص143.

[11]. حسيني همداني، سيد محمد، انوار درخشان، ج16، ص91.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
30 تیر 01
بازدید
۹۶
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.