چه فرقی است بین این که بگوئیم همه چیز خداست و این که بگوئیم غیر از خدا چیزی نيست؟
چه فرقی است بین این که بگوئیم همه چیز خداست و این که بگوئیم غیر از خدا چیزی نيست؟
پرسش
پاسخ
وحدت وجود از جمله مباحثی است که در بین اهل عرفان و حکمت الهی درباره آن بحث و گفتگو می شود. برای «وحدت وجود» فلاسفه و حکما و صوفیه معانی متفاوتی مطرح کرده اند که بعضی مورد قبول و بعضی مردود و دارای اشکال است. برای این که مطلب مورد پرسش به روشنی بررسی و توضیح داده شود در ابتدا به چند معنای وحدت وجود می پردازیم.
الف: وحدت وجود یعنی وحدت شخصیه وجود یعنی ما فقط یک وجود داریم که آن متشخص و معلوم است به عبارتی وجود فقط یک مصداق مشخص و معلوم دارد و آن هم وجود واجب الوجود یا وجود خداوند است و بقیه چیزهایی که ما می بینیم و می شناسیم همه خیالی محضند.
ب: وحدت نوعیه یا سنخيه وجود است یعنی مراتب وجودات از واجب الوجود (خداوند) گرفته تا ضعیف ترین موجودات عالم، همگی وجودشان از یک سنخ و نوع واحد است و وجود در آن ها وحدت معنایی دارد که از این معنا به اشتراک معنوی تعبیر می شود. به عبارتی وجود یک حقیقت صاحب مراتب است مرتبه ای از او غني است و مرتبه ای فقیر است مرتبه ای از او شدید و مرتبه ای از او ضعیف است.
ج: وحدت به این معنا که عالم هستی و تمام مخلوقات و پدیده های آن را مظاهر اسما و صفات الهی بدانیم و در میان تمام این مخلوقات و ممکنات و موجودات عالم فقط ظهور قدرت و صفات کمالیه خداوندی را دریافت و فهم کنیم لذا حقیقت وجود را از آنِ خداوند می دانیم و ما بقی مخلوقات را ظهور و تجلی خداوند می دانیم که در سایه وجود خداوند وجود یافته اند و این معنای وحدت وجود و فنای فی الله است، که در شرع مقدس هم از شرایط کمالیه اخلاص در عبادت همین معنا و دریافت از خداوند و جهان هستی منظور است.[1]
اما این تعبیر که می گویند «همه چیز خداست» به معنای اول از معانی ذکر شده از وحدت وجود (وحدت شخصیه وجود) نزدیک است و آن این که بعضی از اهل عرفان و تصوف معتقدند که یک وجود بیشتر نداریم و آن وجود خداوند است و این که همه چیز خدا است، مراد شان این است که خداوند وقتی مخلوقی را خلق می کند وجود خودش را در او حلول می دهد به این معنا که مخلوقات وجودشان همان وجود خداوند است که در آن ها حلول کرده است. این تعبیر و فهم از وحدت وجود، فهمی است که از نظر حکما و فلاسفه اسلامی و شریعت اسلام مردود و غير قابل قبول است و اشکالاتی بر آن وارد است. به این بیان که رابطه وجودی که خداوند با مخلوق دارد در این فرض چگونه خواهد بود. اگر این مخلوق خداست پس خدا کیست؟ در حالی که مخلوق باید وابسته و معلول خداوند باشد. بنابر این همه چیز مخلوق خداست نه خدا. و وجودی که غیر خداوند دارد وجودی است رابطی نه وجود مستقل و محض. بنابر این این فهم صحیح نیست که مخلوق را تا آن جا بالا ببریم که نعوذ بالله در رتبه خدایی باشد بلکه وجود منحاز و مستقل فقط از آن خداست و ما بقی موجودات ظل و سایه آن وجود حقیقی هستند مراتبی از آن وجود هستند و وجودی ربطی و وابسته دارند.
اما تعبیر دیگر این که «غیر از خدا چیزی نیست» این تعبیر را می شود برای آن معنایی بیان کرد که با تعبیر اول (همه چیز خداست) یکی باشد، و هم می شود معنای دیگری برای آن توضیح داد که مورد قبول و موافق نظر حکما و فلاسفه باشد. اگر عبارت (غير از خدا چیزی نیست) را این گونه معنی کنیم که هر چه هست در عالم همگي از همان وجود واحد خدایی در آن ها حلول کرده است و لذا همگی و همه هست و می بینیم خداست و غیر از خدا چیزی نیست. که این همان معناي اول است که مردود است.
اما اگر عبارت را این گونه معنا کنیم که وجود حقیقی و محض از آن خداست و غیر خداوند موجودی مستقل وجود ندارد و نیست. بلکه وجود همه موجودات وابسته به وجود خداوند است. و خداست که به این ها وجود بخشیده و وجودشان وجودی ربطی و ظلّی و پرتویی از وجود محض و مستقل خداوند است. چنین معنایی مورد قبول حکما و فلاسفه و مطابق تعریف سوم ذکر شده می باشد.[2]
تعبیر «همه چیز خداست» با تعبیر «غیر از خدا چیزی نیست» چندان تفاوتي با هم ندارند.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 29 تیر 01
- بازدید
- ۹۹
چه فرقی است بین این که بگوئیم همه چیز خداست و این که بگوئیم غیر از خدا چیزی نيست؟
- نشان کردن
پرسش
چه فرقی است بین این که بگوئیم همه چیز خداست و این که بگوئیم غیر از خدا چیزی نيست؟
پاسخ
وحدت وجود از جمله مباحثی است که در بین اهل عرفان و حکمت الهی درباره آن بحث و گفتگو می شود. برای «وحدت وجود» فلاسفه و حکما و صوفیه معانی متفاوتی مطرح کرده اند که بعضی مورد قبول و بعضی مردود و دارای اشکال است. برای این که مطلب مورد پرسش به روشنی بررسی و توضیح داده شود در ابتدا به چند معنای وحدت وجود می پردازیم.
الف: وحدت وجود یعنی وحدت شخصیه وجود یعنی ما فقط یک وجود داریم که آن متشخص و معلوم است به عبارتی وجود فقط یک مصداق مشخص و معلوم دارد و آن هم وجود واجب الوجود یا وجود خداوند است و بقیه چیزهایی که ما می بینیم و می شناسیم همه خیالی محضند.
ب: وحدت نوعیه یا سنخيه وجود است یعنی مراتب وجودات از واجب الوجود (خداوند) گرفته تا ضعیف ترین موجودات عالم، همگی وجودشان از یک سنخ و نوع واحد است و وجود در آن ها وحدت معنایی دارد که از این معنا به اشتراک معنوی تعبیر می شود. به عبارتی وجود یک حقیقت صاحب مراتب است مرتبه ای از او غني است و مرتبه ای فقیر است مرتبه ای از او شدید و مرتبه ای از او ضعیف است.
ج: وحدت به این معنا که عالم هستی و تمام مخلوقات و پدیده های آن را مظاهر اسما و صفات الهی بدانیم و در میان تمام این مخلوقات و ممکنات و موجودات عالم فقط ظهور قدرت و صفات کمالیه خداوندی را دریافت و فهم کنیم لذا حقیقت وجود را از آنِ خداوند می دانیم و ما بقی مخلوقات را ظهور و تجلی خداوند می دانیم که در سایه وجود خداوند وجود یافته اند و این معنای وحدت وجود و فنای فی الله است، که در شرع مقدس هم از شرایط کمالیه اخلاص در عبادت همین معنا و دریافت از خداوند و جهان هستی منظور است.[1]
اما این تعبیر که می گویند «همه چیز خداست» به معنای اول از معانی ذکر شده از وحدت وجود (وحدت شخصیه وجود) نزدیک است و آن این که بعضی از اهل عرفان و تصوف معتقدند که یک وجود بیشتر نداریم و آن وجود خداوند است و این که همه چیز خدا است، مراد شان این است که خداوند وقتی مخلوقی را خلق می کند وجود خودش را در او حلول می دهد به این معنا که مخلوقات وجودشان همان وجود خداوند است که در آن ها حلول کرده است. این تعبیر و فهم از وحدت وجود، فهمی است که از نظر حکما و فلاسفه اسلامی و شریعت اسلام مردود و غير قابل قبول است و اشکالاتی بر آن وارد است. به این بیان که رابطه وجودی که خداوند با مخلوق دارد در این فرض چگونه خواهد بود. اگر این مخلوق خداست پس خدا کیست؟ در حالی که مخلوق باید وابسته و معلول خداوند باشد. بنابر این همه چیز مخلوق خداست نه خدا. و وجودی که غیر خداوند دارد وجودی است رابطی نه وجود مستقل و محض. بنابر این این فهم صحیح نیست که مخلوق را تا آن جا بالا ببریم که نعوذ بالله در رتبه خدایی باشد بلکه وجود منحاز و مستقل فقط از آن خداست و ما بقی موجودات ظل و سایه آن وجود حقیقی هستند مراتبی از آن وجود هستند و وجودی ربطی و وابسته دارند.
اما تعبیر دیگر این که «غیر از خدا چیزی نیست» این تعبیر را می شود برای آن معنایی بیان کرد که با تعبیر اول (همه چیز خداست) یکی باشد، و هم می شود معنای دیگری برای آن توضیح داد که مورد قبول و موافق نظر حکما و فلاسفه باشد. اگر عبارت (غير از خدا چیزی نیست) را این گونه معنی کنیم که هر چه هست در عالم همگي از همان وجود واحد خدایی در آن ها حلول کرده است و لذا همگی و همه هست و می بینیم خداست و غیر از خدا چیزی نیست. که این همان معناي اول است که مردود است.
اما اگر عبارت را این گونه معنا کنیم که وجود حقیقی و محض از آن خداست و غیر خداوند موجودی مستقل وجود ندارد و نیست. بلکه وجود همه موجودات وابسته به وجود خداوند است. و خداست که به این ها وجود بخشیده و وجودشان وجودی ربطی و ظلّی و پرتویی از وجود محض و مستقل خداوند است. چنین معنایی مورد قبول حکما و فلاسفه و مطابق تعریف سوم ذکر شده می باشد.[2]
تعبیر «همه چیز خداست» با تعبیر «غیر از خدا چیزی نیست» چندان تفاوتي با هم ندارند.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 29 تیر 01
- بازدید
- ۹۹
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.