اين كه در برهان نظم به ساختن چيزهايي مثل ساعت مثال مي‌‍زنند اشكالش اين است كه شما ساختن ساعت را تجربه کرده ايد ولي خلقت جهان را تجربه نکرده ايد از کجا مي دانيد سازنده دارد شايد تصادفي مي باشد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اين كه در برهان نظم به ساختن چيزهايي مثل ساعت مثال مي‌‍زنند اشكالش اين است كه شما ساختن ساعت را تجربه کرده ايد ولي خلقت جهان را تجربه نکرده ايد از کجا مي دانيد سازنده دارد شايد تصادفي مي باشد؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

انسان موجودي متفکر و داراي قوه تعقل است، کار اين قوه که تمييز دهنده او از ساير حيوانات است، درک کليات و صدور حکم است به اين معنا که انسان ابتدا با قواي حسي خود شيئي را حس مي کند، سپس تصوري از آن چيز در ذهن او حاصل مي گردد و با تکرار مشاهدات خود، تصورات او نيز زياد مي شود ولي همگي تصوير يک شيء خاص و جزئي اند.

اما ذهن او قادر است تمايزات تصورها را حذف کند و يک تصور کلي از آنها به دست آورد که هم بر آن اشياء قابل تطبيق باشد و هم بر مصاديق ديگري که در آينده به وجود مي آيند و از نوع همان تصورهاي قبلي مي باشند. اين تصور کلي را «معقول» گويند و اختصاص به انسان دارد.[1]

به طور مثال در مورد لفظ «انسان» مي توان گفت: ذهن ابتدا افرادي مثل زيد و بکر و عمرو و... را مي بيند، سپس از ميان آنها يک مفهوم مشترک را استخراج مي کند که بر همه آن افراد و افراد ديگري که در آينده مي آيند صدق کند. اين مفهوم همان مفهوم انسان است. يعني اگر چه انساني صد سال آينده متولد شود و ما او را هرگز نبينيم ولي لفظ انسان بر او صادق است.

حال با توجه به اين مقدمه مي توان گفت: اين مطلب راجع به قضايا و نتايج کلي عقلي نيز صادق است؛ به طور مثال اگر مشاهده کرديم خانه اي نبوده و بعدا به وجود آمد، بلافاصله اين مطلب به ذهن خطور مي کند که حتما سازنده و به وجود آورنده اي داشته است و يا اين ساعت که قبلا نبود، قطعا به وجود آورنده اي دارد، حال با تکرار اين مشاهدات، ذهن يک مطلب کلي را دريافت مي کند و آن اين که هر چيزي که معلول باشد، حادث باشد، وجود براي او ذاتي نباشد، روزي نبوده سپس به وجود آمده باشد، قطعا نياز به آفريننده و خالق و به وجود آورنده دارد، اين مطلب حکم قطعي عقل است و در تمام موارد مشابه جاري است هر چند آن موارد را اصلا تاکنون نديده باشيم، همين که «صغري» يعني معلوليت و حادث بودن بر آنها صدق کند، «کبري» که نيازمندي آنها به علت و خالق و به وجود آورنده است صادق  خواهد بود و بايد به دنبال خالق و به وجود آورنده آنها بگرديم. چون حکم قطعي عقل استثنا بردار نيست. و اين که هر معلولي و حادثي نياز به علت دارد نيز غير قابل انکار و از بديهيات عقل است و صرف تصور موضوع و معمول براي تصديق قضيه کافي است.

حال در مورد دنيا و عالم امکان وقتي دقت کنيم، در مي يابيم، تمام اشياء معلولند، چرا که هر شي را که بررسي کنيم روزي نبوده و بود شده است، درخت نبوده بود شده است، سنگ نبوده بوده است و... لذا «معلول بودن بر همه آن صدق مي کند، و وجود نمي تواند ذاتي آنها باشد، پس عقل حکم مي کند بايد سازنده و به وجود آورنده اي داشته باشند و نيازي به تجربه و ديدن همه مصاديق نيست. چرا که اگر موجودي واجب باشد و وجود، ذاتي او باشد ديگر او از هر شي و هر چيزي بي نياز خواهد بود. لازمه اين بي‌نيازي و وجوب وجود چنان كه در كتب كلامي و فلسفي آمده است نفي:  جسميت، ترکيب، محدوديت  و... است. لذا عالم امکان و ماده نمي تواند واجب باشد، چرا که سر تا پا نقص است و نياز، لذا معلول است و بايد صانع و به وجود آورنده داشته باشد. اين حکم که قانون عليّت نام دارد بديهي عقلي است و هر شخصي بدون توضيح اين مطلب را مي داند، يعني اگر شخصي اصلا سواد نداشته باشد و بداند شيء نبود و به وجود آمده، مي فهمد به وجود آورنده اي داشته است.

مطالب ياد شده حتي در علوم تجربي نيز جريان دارد و تمام قوانين اين علوم مثل فيزيک و شيمي و... از همين راه کشف مي شوند. به طور مثال نيوتن زماني که ديد سيب بعد از رها شدن از درخت به سوي زمين حرکت کرد و روي زمين افتاد و اين مسأله را چند بار مشاهده کرد، به اين نتيجه رسيد که بايد ميان زمين و اشياء ديگر رابطه اي و نيروي کششي از طرف زمين وجود داشته باشد. تا اين حرکت صادق باشد و همين مشاهدات سبب کشف نيروي جاذبه زمين شد.

تمام قوانين کشف شده در علوم تجربي از همين راه کشف مي شود مثلا وقتي ديده شد بعد از چند بار آزمايش آب در 100 درجه به جوش مي آيد، کشف شد هميشه آب در 100 درجه به جوش مي آيد، آيا دانشمندان تمام آب هاي روي زمين را امتحان کرده بودند؟ و يا مثلا در شيمي گفته مي شود اکسيژن و هيدروژن در صورت ترکيب با هم آب را به وجود مي آورند و اين يک قانون شد، حال آيا دانشمندان تمام موارد را آزمايش کردند؟ روشن است كه اين نتايج ناشي از حکم عقل است که از تکرار مشاهدات و کشف رابطه عليت ميان آنها حاصل شده است.

اين مطلب در تمام موارد جاري است يعني اگر با ديدن چند مورد مشابه عقل توانست رابطه ميان آنها را کشف کند، بلافاصله مي تواند راجع به تمام موارد مشابه حکم کند.

در پايان تذکر اين نکته لازم است که اثبات صانع و خالقي براي عالم و ذات باري تعالي تنها منحصر در برهان هاي تجربي نيست که اگر بر فرض در آنها اشکالي وجود داشته باشد، ديگر نتوان خداي متعال را ثابت کرد؛ بلکه براهين بسيار متقن و محکم فلسفي و عقلي بر اثبات ذات باري تعالي وجود دارد که در کتب مربوطه بحث شده اند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ توحيد، شهيد مطهري.

2ـ تبين براهين اثبات خدا، آيت الله جوادي آملي.

3ـ الهيات، آيت الله سبحاني.

4ـ نهاية الحکمه، علامه طباطبايي.

 


[1]. مطهري، مرتضي، شرح مختصر منظومه، انتشارات صدرا، چاپ دوازدهم، 1387ش، ص96.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
29 تیر 01
بازدید
۵۴
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.