آيا مي‌توان از خدا ايراد و اشکال گرفت؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا مي‌توان از خدا ايراد و اشکال گرفت؟ آيا اين كار اساسا درست است نظر ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ در اين باره چيست؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

در علم عقايد و خداشناسي بعد از اثبات واجب الوجود در عالم، به بحث صفات او پرداخته و بيان مي شود که واجب الوجود چون واجب است و قائم بالذات، لذا به هيچ چيزي نيازي ندارد و بي نياز علي الاطلاق است. چون بي نياز است بايد تمام صفات کمالي و وجودي را دارا باشد، يعني هر صفتي که کمال محسوب مي شود بايد در وجود واجب باشد بلکه به نحو اعلي و اشرف.[1] چرا که اگر وجود واجب، خالي از آن کمالات باشد نقص لازم مي آيد و براي بر طرف کردن نقص خود، به چيزي ديگر و يا شخص ديگري نياز پيدا خواهد کرد که آن نقص را جبران کند، و اين نيازمندي با بي نيازي واجب بودن سازگاري ندارد؛ پس واجب متعال بايد جامع جميع صفات کماليه باشد البته به نحو کامل و اتم، و هيچ نقص و کمبودي در وجود او نباشد.[2]

حال با توجه به اين مقدمه بايد گفت واجب متعال صرف وجود و کمال مطلق است و هيچ عيب و نقص و بدي در او راه ندارد لذا مي توان گفت چون ذات مقدسش کامل مطلق و جميل علي الاطلاق است، کعبه آمال همه موجودات و غايت و مقصد جميع سلسله کائنات است، چون ذات مقدسش در غايت القصواي جمال و کمال است، نظام دايره وجود که ظلّ آن ذات جميل است، در غايت القصواي کمال ممکن است و اين نظام کلي اتم نظام هاي متصور است. و ايضا چون حق تعالي حکيم علي الاطلاق است هر فعلي از او صادر شود در غايت اتقان است.[3] يعني تمام افعالي که از او سر مي زند خير محض است چون از ذات او صادر شده و بدي در آن راه ندارد.

حال مي توان گفت کسي که چنين علم و  عقيده‌اي داشته باشد هرگز به کارهاي الهي اشکال نکرده و ايراد نمي گيرد، چرا که مي داند او خير محض است و آن چه از او صادر شود جز نيکي و خوبي نيست هر چند که حکمت آن را نداند. آدمي چون داراي نقص علمي و عقلي است و حکمت خيلي از کارها را نمي داند، در ابتداي نظر که خيلي از مشکلات را مي بيند مثل زلزله، سيل، مرگ و مير، نقص عضو و... ممکن است به نظر او اين کارها زشت و ناپسند جلوه کند، ولي بايد بداند چون حکمت و دليل اين اعمال را نمي داند، چنين پنداشته است. پس علت اين که ما عملي را داراي اشکال و ايراد مي پنداريم در واقع جهل ما به مصالح و مفاسد عالم خلقت است، و در واقع خير هستند چون از خداوند جميل و کامل صادر شده اند. لذا مي توان گفت اشکال گرفتن و ايراد بر ذات باري تعالي درست نيست و نشانه عدم فهم درست از صفات الهي است.

هم چنين اعتراض کردن و ايراد گرفتن از کارهاي الهي از صفات رذيله اخلاقي و ناشي از ناآگاهي بوده که هم در کتب اخلاقي و هم در روايات معصومين ـ عليهم السلام ـ مذموم داشته شده است و از آن نهي گرديده است. ملا احمد نراقي در رابطه با اين صفت اخلاقي مي نويسد: شکي نيست که اين صفت منافي مقتضاي توحيد و ايمان و موجب سخط خداوند است، بنده عاجز و ذليل را که به اسرار قضا و قدر جاهل و از حکمت ها و مصالح عالم غافل است، را چه کار است به اعتراض و انکار بر افعال خالق عالم حکيم خبير؟... و بالجمله: هر که دانست که عالم و جميع آنچه در آن يافت مي شود، صادر از آفريدگار است و به مقتضاي حکمت و خيريت و موافق صلاح نظام، به نحوي که از آن بالاتر متصور نيست، مي داند نارضايتي و اعتراض در امري که بر او وارد مي شود غايت جهل و نهايت جرأت است. و به اين دليل است که هيچ يک از پيامبران الهي در هيچ امري هرگز نگفتند: «کاش چنين بودي».[4] هم چنين روايات بسيار زيادي از معصومين ـ عليهم السلام ـ در ذم اين صفت و نهي آن وارد شده، به طور مثال امام باقر ـ عليه السلام ـ در اين باره مي فرمايند: واي، بر کسي که گويد اين امر چرا شد؟ و فلان امر چگونه شد؟».[5]

در نتيجه: اشکال کردن و ايراد گرفتن از کارهاي الهي درست نيست و نشانه عدم شناخت صحيح ذات باري تعالي است و از جهل آدمي نسبت به حکمت ها و مصالح آن کارها ناشي مي شود لذا بايد ترک گردد.

در پايان تذکر اين نکته لازم است که گاهي انسان علم دارد و مي داند مثلا خداي تبارک و تعالي خير محض است و عمل بد و قبيح انجام نمي دهد و تمام اعمال او از روي حکمت و مصلحت است ولي در عين حال از علت آن سوال مي پرسد، يعني اعتراض نمي کند و ايراد نمي گيرد، ولي از حکمت آن عمل مثلا از امام معصوم و يا عالمي وارسته، حکمت آن را مي پرسد و هدفش فهم بيشتر و کشف اسرار است، اين عمل اشکالي ندارد و مذموم نيست، چرا که او راضي است به عمل الهي و تنها از حکمت آن سوال کرده است ولي آنچه مذموم و از رذائل اخلاقي است، اعتراض و اشکال و ايراد به معناي عدم رضايت به فعل الهي است که گوياي اين است که خدايا اگر اين کار را نمي کردي بهتر بود؛ که اين صفت بسيار زشت و مذمومي است. لذا فرق است بين اعتراض و اشکال و عدم رضايت به فعل الهي و بين تسليم در برابر اراده او و سوال از حکمت عمل.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ چهل حديث، امام خميني.

2ـ شرح جنود عقل و جهل، امام خميني.

3ـ عقايد استدلالي، علي رباني گلپايگاني، ج1.

 


[1]. طباطبايي، سيد محمد حسين، نهاية الحکمة، مرکز اصدارات موسسه امام خميني، ، چاپ اول، 1385ش، ص302.

[2]. رك: خرازي، سيد محسن، بداية المعارف الالهيه، موسسه النشر الاسلامي، چاپ چهاردهم، 1426ق، ج1، ص42.

[3]. امام خميني، سيد روح الله، چهل حديث، موسسه تنظيم و نشر آثار امام، چاپ بيست و پنجم، پاييز، 1381ش، تهران، ص602.

[4]. نراقي ملا احمد ، معراج السعاده، موسسه انتشارات هجرت، چاپ يازدهم، پاييز، 1384ش، چاپخانه، سرور، ص745.

[5]. كليني، محمد بن يعقوب، اصول کافي، ترجمه: کمره اي محمدباقر، انتشارات اسوه، ، 1375ش، ج1، ص433.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
31 تیر 01
بازدید
۶۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.