اين كه خداوند مركب نيست و هر مركبي به اجزائش نياز دارد يعني چه؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اين كه خداوند مركب نيست و هر مركبي به اجزائش نياز دارد يعني چه؟ نياز كل به جزء چگونه نيازي است؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

چنان که می دانیم صفات خداوند بر دو قسم است:

1ـ صفات ثبوتی: صفاتی هستند که کمالی از کمالات خدا را بیان کرده و جنبه ثبوتی و وجودی دارند و نبود آن ها نقص محسوب می شود مانند: علم، قدرت، حیات و .... .

2ـ صفات سلبی: صفاتی هستند که نقص و کاستی را از خداوند نفی می کنند مانند: جسم نبودن، مرئی نبودن، مکان نداشتن و .... .[1]

با توجه به اقسام صفات خداوند، باید دانست هم چنان که وجود و هستی دائمی برای خداوند ضرورت داشته و عدم ـ که نقص محسوب می شود ـ برای او ممتنع و محال است هم چنین صفات ثبوتی و کمالی خداوند نیز برای او ضروری و واجب بوده و صفاتی که بر نقص و کاستی دلالت می کنند همواره از او سلب شده و هیچ گاه خداوند به این صفات متصف نمی شود.

مرکب نبودن خداوند:

یکی از صفاتی که برای خداوند ثابت می شود «مرکب نبودن» اوست[2] که می توان برای این ادعا برهان اقامه نمود. یکی از برهان ها، برهانی[3] است که از دو مقدمه و یک نتیجه تشکیل شده است:

مقدمه 1: هر مرکبی به اجزایش نیاز دارد.

مقدمه 2: واجب الوجود بالذات (خداوند) در هیچ حالتی نیازمند نیست.

نتیجه: واجب الوجود بالذات مرکب نیست.

توضیح مقدمه اول: نیاز داشتن هر مرکبی به اجزایش امری روشن است؛ زیرا وجود مرکب به وجود اجزا وابسته است چرا که اگر اجزا در کنار هم قرار نگیرند اساسا مرکب به وجود نمی آید. به دیگر سخن، وجود مرکب جدا و مستقل از وجود اجزا نبوده و این گونه نیست که در هر ترکیبی ، یک مرکب داشته باشیم و یک مجموعه اجزا، بلکه با کنار هم قرار گرفتن اجزا، مرکب تحقق می یابد.

توضیح مقدمه دوم: نیازمند نبودن واجب الوجود بالذات به این خاطر است که نیاز و احتیاج خداوند، مستلزم تناقض است و هر امری که مستلزم تناقض باشد، باطل و مردود است. توضیح این که وقتی می گوییم «خداوند، واجب الوجود است»، واجب الوجود بالذات بودن به این معناست که وجود و هستی برای او ضروری و واجب است و در این حالت، عدم و نقص و نداری در او راه ندارد. حال اگر واجب الوجود بالذات را مرکب بدانیم مرکب بودن او به این معناست که به اجزایش نیاز دارد؛ زیرا هر مرکبی برای مرکب شدن و مرکب ماندن به اجزاء خود محتاج است. در حالی که محتاج به اجزا بودن ـ که نوعی نقص است ـ با واجب الوجود ـ که نقص ناپذیر است ـ سازگار نبوده و موجب می شود خداوندی که به واجب الوجود بودن او یقین داریم، ممکن الوجود باشد در حالی که واجب الوجود، ممکن الوجود نیست.

اشکال: اگر آن موجود ازلی باشد دیگر وجود اجزا برای او ایجاد نیاز نمی کند... چرا که تقدم و تاخری مطرح نیست.

جواب: همین که از مرکب و اجزا سخن به میان می آید این معنا به ذهن متبادر می شود که وجود اجزا قبل از وجود مرکب تحقق یافته است چنان که اکسیژن و هیدروژن به عنوان دو جزء آب، قبل از آب تحقق دارند. با قطع نظر از این مطلب به نظر می رسد مستشکل واجب الوجودی را در نظر دارد که اجزا او نیز واجب الوجودند و بنابر این تقدم و تاخری را در چنین واجب الوجودی نفی می کند. اما باید دانست که این دیدگاه درباره واجب الوجود نادرست است؛ زیرا اگر واجب الوجود مرکب از اجزا باشد اجزا مورد نظر از دو حالت خارج نیستند:

1ـ همه اجزا، واجب الوجود بالذات اند.

2ـ بعضی از اجزا واجب الوجود بالذات و برخی از آن ها ممکن اند.

از آن جا که هر دو حالت مذکور باطل اند بنابر این مرکب از اجزا بودن واجب الوجود باطل و محال است.

محال بودن حالت اول از این روست که تعدد واجب الوجود بالذات محال است چون با ادله توحید سازگاری ندارد بنابر این امکان ندارد که علاوه بر واجب الوجود بالذات (خداوند) واجب الوجود و یا واجب الوجودهای دیگری به نام اجزا هم وجود داشته باشد.

استحاله حالت دوم از این روست که لازم می آید اجزا به همدیگر نیاز داشته باشند که با فرض واجب الوجود بودن آن ها سازگار نخواهد بود.

نتیجه: مرکب از اجزاء بودن خصوصیت موجودات ممکن است که وجودشان وجود محتاج است ولی خداوند که وجودی ازلی و واجب الوجود و بی نیاز می باشد، محال است مرکب از اجزا باشد. زیرا هر مرکب حقیقی نیازمند به اجزایش است.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ آیت الله مکارم شیرازی، پیام قرآن، ج4.

 


[1] . سبحانی، جعفر، اندیشه اسلامی 1، دفتر نشر معارف، ص 97.

[2] . طباطبایی، سید محمد حسین، نهایه الحکمه، 275؛ العلامه الحلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، موسسه النشر الاسلامی، ص 405.

[3] . الحسینی الطهرانی، السید هاشم، توضیح المراد، مطبعه المصطفوی، ج1، ص 83.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
30 تیر 01
بازدید
۹۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.