آيا مي توانيم بگوئيم که خداوند در اول خلقت فيضي را خلق کرده و هرگاه خواست در آن دخل و تصرف مي کند نه اين که دم به د م و لحظه به لحظه به آن وجود دهد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

آيا مي توانيم بگوئيم که خداوند در اول خلقت فيضي را خلق کرده و هرگاه خواست در آن دخل و تصرف مي کند نه اين که دم به د م و لحظه به لحظه به آن وجود دهد؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

در ميان فلاسفه بحثي به نام «رابطه ميان علت و معلول» وجود دارد که بسيار هم مورد نقد و بررسي قرار گرفته است. در فلسفه مشاء چون گفته مي شد علت و معلول و رابطه ميان آنها، اين تصور و توهم ايجاد مي شد که انگار معلولي هست و ماهيتي دارد و سپس علت به آن معلول وجود و هستي مي بخشد، لذا در رابطه علت و معلول، گويا سه چيز تصور مي کردند، علت، معلول و چيزي که علت به معلول افاضه مي کند؛ درست مثل شيئي که به وسيله يک طناب به سقف آويزان شده باشد ، آن شئ هست ولي به وسيله طناب به سقف وصل شده است و جايگاهش حفظ مي شود. و آن طناب نيز همان رابطه ميان علت و معلول است.[1] لذا ممکن است اين توهم به وجود آيد که خداوند به معلول و مخلوقات خود وجود مي دهد و آنها ادامه حيات مي دهند و هر وقت خواست اين وجود را مي گيرد و آنها را نيست مي کند نه اين که آن به آن نيازمند افاضه واجب متعال باشند.

امّا در فلسفه حکمت متعاليه با توجه به اين که اثبات شده است كه اصالت با وجود است و ماهيت امري است اعتباري و آن چه در خارج حقيقت دارد، «وجود» است، و هم چنين اثبات گرديد وجود در خارج يکپارچه است و داراي وحدتي تشکيکي است که ما به «الاشتراک به ما به الامتياز بر مي گردد»؛[2] رابطه ميان علت و معلول به درستي تبين شد، و گفته شد ممکنات و معلولات عين فقر و حاجت نسبت به علت خود هستند، چرا که در اين تفکر معلول چيزي جز خلق و افاضه و جعل علت نيست، يعني همان چيزي است که علت افاضه مي کند، نه اين که چيزي باشد و سپس علت به آن چيز وجود مي دهد.

زيرا با توجه به وحدت وجود و تشکيک وجود، گفته مي شود، علت و معلول از يک سنخ اند و هر دو وجوداند، چرا که غير از وجود هالک و باطل است؛

و البته علت، وجودي قوي تر و شديدتر است که وجود معلول را مي آفريند و معلول تمام هستي اش را از علت مي گيرد، لذا گفته مي شود معلول عين الربط به علتش مي باشد، و با افاضه علت به وجود مي آيد و با عدم علت نيست مي شود، نه اين که چيزي باشد که به علت وصل شود. درست مثل آبي که از آبشاري بزرگ به پايين بريزد، آبي که در پايين جمع مي شود نتيجه ريزش آب هاي بالايي است که از آبشار سرازير مي شود و اگر آن آبها قطع گردند هرگز در پايين آبشار آبي نخواهيم داشت.

رابطه ما با خداوند متعال نيز دقيقا چنين است، خداوند وجود و هستي انسان را افاضه فرموده است و ما عين ربط و حاجت و نيازمندي به او هستيم و اگر يک لحظه، يک آن و کمتر از آن رابطه ما با خداوند متعال قطع گردد و افاضه وجود نکند نيست شده از بين مي رويم، نه اينکه بميريم، معدوم مي شويم، انگار چيزي از روز اوّل به وجود نيامده است. اين مسأله در حکمت متعاليه به «امکان فقري» معروف است.[3] و به معناي اين است که انسان بلکه تمام ممکنات و مخلوقات) هيچ چيزي از خود ندارد و هر چه دارند از وجود خداوند تبارک و تعالي افاضه شده و در واقع تسامحا به انسان نسبت مي دهيم، همه عاريه اي است و بالإصاله ملک و متعلق به خداوند متعال است. لذا ما در هر لحظه و هر آن نيازمند افاضه خداوند متعال و عنايت او هستيم حتي در انجام کوچکترين کارهاي خود مثل پلک برهم زدني نيازمند قوت و نيروي الهي هستيم که به انسان افاضه کند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ رحيق مختوم، آيت الله جوادي آملي، ج1.

2ـ آموزش فلسفه، آيت الله مصباح يزدي.

 


[1]. رك:مطهري، مرتضي؛ مجموعه آثار، انتشارات صدرا، چاپ چهارم، 1380ش، ج10، ص25.

[2]. علامه طباطبايي، سيد محمد حسين؛ نهاية الحکمه، انتشارات موسسه امام خميني، چاپ دوم، 1381ش، ص42.

[3]. نهايه الحکمه، همان، ص192.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
31 تیر 01
بازدید
۷۵
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.