اگر كسي براي فتوي دادن مستند خود را فقط روايت قرار دهد، اشک...

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

اگر كسي براي فتوي دادن مستند خود را فقط روايت قرار دهد، اشکال دارد؟
پاسخ کارشناسی

پاسخ

1. در ابتداء بايد گفت: مسلمانان از صدر اسلام، تا به حال براي استنباط احكام اسلامي در درجه اول به قرآن مجيد رجوع مي كنند، ولي تقريباً مقارن با ظهور صفويه در ايران جرياني پيش آمد و فرقه اي ظاهر شد كه حق رجوع مردم عادي را به قرآن مجيد را ممنوع دانستند و مدعي شدند كه تنها پيامبر و امام، حق رجوع به قرآن دارند، ديگران عموماً بايد به سنت يعني اخبار و احاديث رجوع كنند. اين گروه همان طور كه رجوع به قرآن را ممنوع اعلام كردند، رجوع به اجماع و عقل را نيز جايز ندانستند زيرا مدعي شدند كه اجماع ساخته و پرداخته اهل تسنن است، عقل هم به دليل اينكه جائز الخطا است قابل اعتماد نيست. پس تنها منبعي كه بايد به آن مراجعه كرد اخبار و احاديث است، از اين رو اين گروه «اخباريين» خوانده شدند، اين گروه به موازات انكار حق رجوع به قرآن و انكار حجيّت عقل و اجماع، اساساً اجتهاد را منكر شدند، زيرا اجتهاد عبارت است از فهم دقيق و استنباط عميق، و بديهي است كه فهم عميق بدون به كارافتادن عقل و اعمال نظر ناميسر است اين گروه معتقد شدند كه مردم مستقيماً بدون وساطت گروهي به نام مجتهدين بايد به اخبار و احاديث مراجعه كنند، آن چنان كه عوام الناس به رساله هاي عمليه مراجعه مي كنند و وظيفه خود را در مي يابند. ظهور اخباري گري و گرايش به آن ركود و انحطاط زيادي را موجب گشت ولي خوشبختانه در اثر مقاومت مجتهدين عالي مقام، جلو نفوذشان گرفته شد و اكنون جز اندكي در گوشه و كنار يافت نمي شوند.[1] 2. نكته دوم اين است گرچه در پرسش تعبير «روايت» آمده، اما اصطلاح فني و علمي اين است كه گفته شود: كسي كه مستند احكام را فقط سنت مي داند و ساير منابع نظير عقل، قرآن واجماع را به عنوان مستند حكم شرعي قبول ندارد، چه حكمي دارد؟ براي اينكه پاسخ به طور دقيق و كامل ارائه شود، در ابتدا بايد مفهوم اصطلاح سنت، بخوبي روشن گردد. سنت يعني گفتار، يا كردار، يا تأييد معصوم، بديهي است كه اگر در سخنان رسول اكرم حكمي بيان شده باشد و يا ثابت شود كه رسول اكرم عملاً وظيفة ديني را چگونه انجام داده است و يا محقق شود كه ديگران برخي وظايف ديني را درحضور رسول خدا به گونه اي انجام مي‌ دادند و مورد تقرير و تأييد و امضاء عملي ايشان قرار گرفته است، يعني ايشان عملاً با سكوت خود صحه گذاشته اند، كافي است كه يك فقيه بدان استناد كند، در مورد «سنت» و حجيت آن، از نظر كلي بحثي نيست و مخالفي وجود ندارد، اختلافي كه در مورد سنت است در دو جهت است: يكي اين كه آيا تنها سنت نبوي حجت است يا سنت مروي از ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ نيز حجت است؟ اهل تسنن تنها سنت نبوي را حجت مي شمارند، ولي شيعيان به حكم برخي از آيات قرآن مجيد و احاديث متواتر كه اهل تسنن نيز آن روايت كرده اند و از آن جمله اين كه فرمود: دو چيز گران بها بعد از خود براي شما باقي مي گذارم كه به آنها رجوع كنيد و مادام كه به اين دو رجوع نمائيد گمراه نخواهيد شد: كتاب خدا و عترت من. با استناد به اين روايت، شيعه به سنت و روايات ائمه اطهار نيز عمل مي كند و به آنها استناد مي كند. جهت دوم اين است كه روايات رسيده از رسول خدا و ائمه اطهار گاهي قطعي و متواتر است و گاهي ظني است و به اصطلاح «خبر واحد» است آيا مي توان به سنن غير قطعي رسول خدا و ائمه نيز مراجعه كرد يا نه؟ اين جاست كه نظريات تا حد افراط و تفريط نوسان پيدا كرده است، برخي حتي به احاديث ضعيف نيز استناد مي كنند. اما علماء شيعه معتقدند كه تنها حديث هاي صحيح و موثق قابل اعتماد است، يعني اگر راوي حديث شيعه و عادل باشد، و يا لااقل شخصي راستگو و مورد وثوق باشد به روايت (او) مي توان اعتماد كرد، پس بايد راويان حديث را بشناسيم و در احوال آنها تحقيق كنيم، اگر ثابت شد كه همه راويان يك حديث، افراد راستگو و قابل اعتماد هستند به روايت آنها اعتماد مي كنيم، ولي اخباريين تقسيم احاديث را به صحيح و موثق و ضعيف ناروا دانسته اند و گفته اند همة احاديث، خصوصاً احاديث موجود در كتب اربعه يعني كافي، من لا يحضره الفقه، تهذيب الاحكام، استبصار معتبراند.[2] با توجه به آنچه بيان شد، اين نكته بخوبي بدست مي آيد كه اخباري ها و به تعبير پرسشگر محترم :«كساني كه تنها روايت را مستند قرار مي دهند» در برداشتشان از معتبر بودن سنت و روايات، بسيار افراطي و ناصواب عمل مي كنند، چه اين كه در معتبر ندانستن عقل و اجماع نيز دچار اشتباه اند و اين كه قرآن راغير قابل استفاده براي استنباط احكام مي دانند نيز كاملاً نادرست است. چون ظواهر آيات قرآن و آنچه انسان از ظاهر معناي آيه قرآن مي فهمد حجت شرعي است و دقيقاً مثل روايات و سنت معتبر است[3]. اما بايد توجه داشت كه اشتباه علمي اخباري ها در اعتبار دادن به روايات و رد ساير منابع ديني مثل قرآن و اجماع و عقل دچار افراط شده است و آنها از اين نظر در تقسيمات علمي به عنوان گروهي اخباري در مقابل اصوليين و مجتهدين قرار دارند، ولي از نظر اعتقادي و مذهبي هرگز فرقه و گروه خاصي محسوب نمي شوند تا حكم خاصي درباره آنها وجود داشته باشد بلكه آنها از نظر مذهبي مثل ساير شيعيان اماميه هستند. 3. نكته ديگر اين است، از ديدگاه بزرگان اهل اجتهاد، منابع استنباط احكام شرعي عبارت اند از قرآن، سنت و عقل؛ اجماع نيز از باب اين كه كاشف از سنت است به عنوان منبع استنباط حكم مورد قبول است. بنابراين منابع پذيرفته شده در ميان متخصصان اهل استنباط احكام شرعي فراتر از روايت است و هر حكم شرعي بايد براساس منابع چهارگانه يعني قرآن و سنت و عقل و اجماع استنباط شود و مستند به آنها باشد. معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر: 1. دائرة المعارف تشيع، ج1 ص6 نشر شهيد سعيد محبّي، تهران 1375ش. 2. دائرة المعارف فارسي، ج1 ص 165، انتشارات امير كبير، تهران 1383 ش. 3. آيت الله فاضل لنكراني(ره)، سيري كامل در اصول فقه، انتشارات فيضيه، قم 1377 ش. [1] . مرتضي، مطهري، آشنائي با علوم اسلامي، تهران، نشر صدرا، 1358، ص13. (بخش فقه و اصول فقه) [2] . همان، ص14 و 15؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامي، نشر مرکز دائرة المعارف، 1377، ج7، ص157. [3] . فاضل توني، الوافية في اصول الفقه، قم، نشر مجمع العل الاسلامي، 1412ق، ص247.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
1 تیر 93
بازدید
۹۷۹
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.