چرا شيعيان بر مهر سجده مي کنند؟
چرا شيعيان بر مهر سجده مي کنند؟
پرسش
پاسخ
سجود بر خاک یا آنچه که از زمین می روید از موارد اختلافی میان شیعیان و اهل سنّت است. شیعه معتقد است که همانگونه که اصل يک عبادت بايد از جانب شرع مقدس برسد، کيفيت اجزاء و شرايط آن نيز بايد از جانب شارع مقدس اعلام شود و از آنجا که رسول خدا، پيام آور و مخبر صادق از طرف خداوند متعال است، گفتار، رفتار، امضاء و رضايت او براي ما مکلّفين حجت است و ما بايد به آنچه که رسول خدا حکم و عمل مي نمايد، عمل کنيم. و رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به حکم قرآن کريم، بهترين اسوه و الگوي همه انسان هاي وارسته است. چنانکه مي فرمايد «لَقَدْ کانَ لَکم في رَسُولِ اللَّهِ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَومَ الآخِرَ وَ ذَکرَ اللَّهَ کثيراً[1]»؛ «همانا، پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ براي شما اسوه و الگوئي نيکو است، براي کساني که به خداوند و روز رستاخيز، اميدوارند و خدا را بسيار ياد مي کنند». از اين رو، در مسأله سجده نيز، پيش از هر چيز بايد از سنت و سيره (رفتار) رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پيروي نمائيم و سيره آن حضرت را سرمشق خود قرار بدهيم.
اکنون در پرتو روايات اسلامي ـ به ويژه احاديث کتب اهل سنّت ـ روش قولي و عملي رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را مورد بررسي قرار مي دهيم، که هر دو حاکي از آن است که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر زمين (خاک) و بر اشياء ساخته شده از برخي گياهان مانند حصير، سجده مي نمودند. و اين درست همان راهي است که شيعه به پيروي از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي پيمايد. بنابراين سزاوار است روايات را در دو بخش ذيل تقسيم کنيم 1. رواياتي که حاکي از امر پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به سجده بر خاک است (سنت قول).
2. احاديثي که پيرامون سجده نمودن خود پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر زمين و اجزاء برخي گياهان مانند حصير است (سيره عملي).
روايات دسته اول
1. گروهي از محدثان اسلامي، از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ چنين روايت نموده اند که فرمود:
الف) «جُعِلَت لِي الاَرْضُ مَسْجِداً و طَهُوراً؛ زمين سجده گاه و مايه پاکيزگي براي من قرار داده شده است».[2] از آنجا که اين حديث به طور متواتر در منابع شيعه و سني نقل شده[3] و مورد قبول همه علماء مسلمان مي باشد، به روشني معلوم مي گردد که سطح زمين، اعم ازخاک، سنگ، ريگ و گياه آن، اصل در سجود است و بدون عذر موجه نبايد از آن، تعدّي نمود. و نيز از واژه «جَعَلَ» که در اينجا به معناي تشريع و قانونگذاري است به خوبي آشکار مي شود که اين مسأله، يک حکم الهي براي پيروان آئين مقدس اسلام است، و بدين ترتيب، مشروع بودن سجده بر زمين و اجزاء آن، به ثبوت مي رسد.
ب) از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ چنين نقل شده است که: «(روزي) حضرت مشاهده نمودند که (صُهيب) هنگام سجود، از خاک پرهيز مي کند، فرمود: (ترّب وَجْهک يا صُهيب) صُهيب، صورت خود را بر خاک بگذار».[4]
ج) امّ سلمه (همسر پيامبر) از آن حضرت روايت مي کند که فرمود: «تَرّبْ وَجْهَک للَّهِ؛ صورت خود را براي خدا، بر خاک بگذار».[5]
از واژه «ترّب» در سخن پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ دو نکته روشن مي شود؛ يکي آن که بايد انسان به هنگام سجده، پيشاني خود را به روي «تراب» يعني خاک بگذارد و ديگر آنکه کلمه «ترّب» (که از ماده «تراب» به معناي خاک است) صيغه امر است، و فعل امر دلالت بر وجوب مي کند.
د) پيامبر گرامي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به «معاذ» فرمود: «عفّر وجهک في التراب؛ صورت خود را بر خاک بگذار».[6]
هـ) پيامبر گرامي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ (به شخصي به نام رباح) فرمود: «يا رباح ترّب؛ اي رباح، پيشاني خود را بر خاک بگذار».[7]
و) پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «هر گاه يکي از شما نماز گذارد، بايد پيشاني و دماغ خود را بر زمين نهد تا خضوع و تذلّل وي آشکار گردد».[8] از واژه «ترّب» و «عفّر» که صيغه امر است، استفاده مي شود که هنگام سجده بايد پيشاني را روي خاک گذاشت.
روايات دسته دوم
بعضي از احاديثي که دلالت بر سيره و عمل پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در سجده بر زمين و اجزاء برخي از گياهان مانند حصير دارند، عبارتند از:
1. وائل بن حجر مي گويد: «رأيت النبي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اذا سجد وضع جبهته و أنفه علي الارض؛ آنگاه که پيامبر سجده مي نمود، پيشاني و بيني خود را بر زمين مي نهاد».[9]
2. ابن عباس مي گويد: «انّ النبي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ سجد علي الحجر؛ پيامبر گرامي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، بر سنگ سجده نمود».[10]
3. احمد بن شعيب نسائي در سنن خود، از ابوسعيد خدري که از صحابه پيامبر است، چنين حکايت مي کند: «با دو چشم خويش، اثر آب و گِل را بر پيشاني و بيني رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مشاهده کردم».[11]
اين روايت، التزام پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در سجده بر خاک را نشان مي دهد، که حتي آن حضرت در روزهاي باراني نيز سجده بر خاک را ترک نمي کردند، و بدون اين که چيزي را بين زمين و پيشاني، واسطه قرار بدهند، بر خاک سجده مي کردند و اين اوج عبوديت و بندگي پيامبر عظيم الشأن اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را نسبت به خداوند عزيز و جلال، مي رساند.
4. انس بن مالک و ابن عباس و برخي از همسران پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مانند عايشه و امّ سلمه و ميمونه، چنين روايت کرده اند: «پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر خمره (که نوعي حصير بود و از ليف درخت خرما ساخته مي شد) سجده مي نمود».[12]
5. ابوسعيد (از صحابه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ) مي گويد: «به محضر پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وارد شدم، در حالي که بر حصيري نماز مي گزارد».[13] و از طرفي گفتار و رفتار صحابه و تابعان پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نيز گوياي سنت و سيره آن حضرت است.
6. در سنن کبري (بيهقي) از امير مؤمنان علي ـ عليه السلام ـ ، چنين روايت مي نمايد «هر گاه يکي از شما سجده نمايد، بايد عمامه خود را از پيشانيش کنار زند».[14]
7ـ جابر بن عبدالله انصاري مي گويد: «با پيامبر گرامي نماز ظهر مي گزاردم، مشتي سنگريزه برگرفته، و در دست خود نگه مي داشتم تا خنک شود و به هنگام سجده بر آنها پيشاني گذاردم و اين به خاطر شدت گرما بود».[15]
8. رزين مي گويد: «علي بن عبدالله بن عباس به من نوشت: لوحي از سنگ هاي کوه مروه را براي من بفرست تا بر آن سجده نمايم».[16]
9. ابي اميه مي گويد: «ابوبکر بر زمين سجده مي نمود (يا نماز مي خواند)...».[17]
10ـ ابوعبيده مي گويد: «ابن مسعود، جز بر زمين بر چيز ديگري سجده نمي کرد (يا نماز نمي گزارد)».[18]
و در پايان به دو نمونه از روايات پيشوايان معصوم که قرين جداناپذير قرآن مي باشند، تبرّک مي جوييم:
الف) امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد «السجود علي الارضِ فريضَةٌ وَ علَي الخُمْرَةِ سُنّتٌ؛ سجده بر زمين، حکم الهي و سجده بر حصير، سنت پيامبر است».[19]
ب) و در جاي ديگر مي فرمايد: «السجود لا يجوزُ الاّ علَي الارض او ما أنبتتِ الارض الاّ ما اکل و لبس؛ سجده نمودن جز بر زمين و آنچه مي روياند غير از خوردني ها و پوشيدني ها جايز نيست».[20]
ج) هشام بن حکم مي گويد: از امام صادق ـ عليه السلام ـ درباره آنچه سجده بر آنها صحيح است پرسيدم، حضرت فرمود: سجده تنها بايد بر زمين و آنچه مي روياند ـ جز خوردنيها و پوشيدني ها ـ انجام گيرد. گفتم: فدايت گردم، سبب آن چيست؟ فرمود: سجده، خضوع و اطاعت براي خداوند است شايسته نيست بر خوردني ها و پوشيدني ها صورت پذيرد؛ زيرا دنياپرستان، بردگان خوراک و پوشاکند، در حالي که انسان به هنگام سجده، در حال پرستش خدا به سر مي برد، پس سزاوار نيست پيشاني خود را بر آنچه که معبود دنياپرستان خيره سر است قرار دهد. و سجده نمودن بر زمين بالاتر و برتر است؛ زيرا با فروتني و خضوع در برابر خداي بزرگ، تناسب بيشتري دارد».[21]
اين روايت، به روشني گواه آن است که سجده نمودن بر خاک، تنها بدان جهت است که چنين کاري با تواضع و فروتني در برابر خداوند يگانه، سازگارتر است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ کشف الاسرار، امام خميني(ره).
2ـ سجده بر تربت يا نهايت تواضع در پيشگاه خدا، حسيني نسب.
3ـ صد و يک مناظره، محمدي اشتهاردي.
4ـ شيعه پاسخ مي دهد، حسيني نسب.
5ـ ترجمه کتاب السجود علي الارض، احمد ميانجي.
[1]. احزاب / 21.
[2]. صحيح بخاري، با مقدمه شيخ احمد محمد شاکر، انتشارات دار الجيل، بيروت، الجزء الاول، ج 1، باب تيمم، ص 91.
[3]. جهت اطلاع بيشتر به کتاب «سيرتنا و سنتنا» مرحوم علامه اميني ص 126 مراجعه شود.
[4]. المصنف، لابي بکر عبدالرزاق بن همام الصّنعاني، با تعليق حبيب الرحمن الاعظمي، من منشورات المجلس العلمي، ج1، ص391، ح1528.
[5]. کنز العمال في سنن الاقوال و الافعال، علي المتقي الهندي، مؤسسه الرسالة بيروت، لبنان، الطبعة الخامسة، 1405ق، 1985م، ج7، ص465، ح19809.
[6]. ارشاد الساري، لشرح صحيح البخاري، شهاب الدين القسطلاني القاهري الشافعي، و بهامشه صحيح مسلم بشروح النَووي، دار احياء التراث العربي، بيروت - لبنان، ج 1، ص 405. و صحيح البخاري بشرح الکرماني، ج 4، کتاب الصلاة، ص 45، در شرح ذيل حديث 375.
[7]. الاصابة في تمييز الصحابة، لابن حجر العسقلاني، دار الکتب العربي، بيروت - لبنان، ج 1، ص 490، شماره 2562.
[8]. «اذا صلّي أحدکم فليلزم جبهته و أنفه الارض حتي تخرج منه الرغم»، النهايه في غريب الحديث و الاثر، لابن اثير، مؤسسه اسماعيليان، قم - ايران، چاپ چهارم، 1364، ج 2، ص 238.
[9]. احکام القرآن، لابي بکر احمد بن علي الرازي الجصّاص الحنفي، دار الکتاب العربي، بيروت - لبنان، ج 3، ص 209.
[10]. «سيرتنا و سنتنا»، علامه اميني، عبدالحسين، الطبعة الثانية، سنة 1368، طهران، ص 126، نقل از صحيح البخاري، ج 1، ص 163. و سنن بيهقي، ج 2، ص 102.
[11]. «بصرت عيناي رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ علي جبينه و أنفه أثر الماء و الطين». سنن النسائي، بشرح جلال الدين سيوطي، و حاشية الامام السندي، دار احياء التراث العربي، بيروت - لبنان، ج 2، ص 208، السجود علي جبين. قريب به اين مضمون در بسياري از کتب حديث مانند صحيح بخاري، سنن بيهقي، سنن ابي داود و غيره آمده است.
[12]. «عن ميمونة قالت کان النبي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ يُصلّي علي الخمرةِ». فتح الباري، للعسقلاني الشافعي، محمد بن حجر، دار احياء التراث العربي، بيروت، لبنان، چاپ دوم، 1402 ه. ق، ج 1، ص 390.
[13]. «قال ابو سعيد: دخلت علي رسول اللَّه ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و هو يصلي علي حصير». السنن الکبري، للبيهقي، دار الصادر، بيروت، لبنان، طبع اول، سنة 344 ه. ق، ج 1، ص 212.
[14]. «اذا کان احدکم يصلّي فليحسر العمامة عن جبهته». السنن الکبري، للبيهقي، با پاورقي الجوهر النّقي، دار المعرفة، بيروت - لبنان، ج 2، ص 105.
[15]. «کنت اصلّي الظّهر مع رسول اللَّه ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فآخذ قبضة من الحصاء لتبرد في کفّي أضعها لجبهتي أسجد عليها لشدّة الحرّ». السنن الکبري، للبيهقي، دار صادر، بيروت - لبنان، سنة 1344 ه. ق، الطبعة الاولي، ج 1، ص 439، کتاب الصلوة، باب ما روي في التعجيل با في شدّة الحر.
[16]. «کتب الي علي بن عبداللَّه بن عباس رضي اللَّه عنه ان ابعث ألي بلوح من احجار المروة أسجد عليه». اخبار مکة (ازرقي)، ج 3، ص 151 (به نقل از «رزين»).
[17]. «انّ ابابکر کان يسجد او يصلّي علي الارض...». المصنف، لابي بکر عبدالرزاق بن همام الصّنعاني، با تعليق حبيب الرحمن الاعظمي، من منشورات العلمي، ج 1، ص 397، ح 1552.
[18]. «ان ابن مسعود لا يسجد - او قال: لا يصلّي - الاّ علي الارض». همان مدرک، ح 1553.
[19]. وسائل الشيعه، شيخ حر عاملي، کتاب الصلوة، ابواب ما يسجد عليه، ج 3، ص 593، ح 7.
[20]. وسائل الشيعه، شيخ حر عاملي، کتاب الصلوة، ابواب ما يسجد عليه، ج 3، ص 591، ح 1.
[21]. بحار الانوار، مجلسي، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، بيروت، چاپ دوم، 1403 ه، 1983 م، کتاب، ج 82، ص 147، نقل از علل الشرايع، ج 2، ص 30.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۵۶
چرا شيعيان بر مهر سجده مي کنند؟
- نشان کردن
پرسش
چرا شيعيان بر مهر سجده مي کنند؟
پاسخ
سجود بر خاک یا آنچه که از زمین می روید از موارد اختلافی میان شیعیان و اهل سنّت است. شیعه معتقد است که همانگونه که اصل يک عبادت بايد از جانب شرع مقدس برسد، کيفيت اجزاء و شرايط آن نيز بايد از جانب شارع مقدس اعلام شود و از آنجا که رسول خدا، پيام آور و مخبر صادق از طرف خداوند متعال است، گفتار، رفتار، امضاء و رضايت او براي ما مکلّفين حجت است و ما بايد به آنچه که رسول خدا حکم و عمل مي نمايد، عمل کنيم. و رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به حکم قرآن کريم، بهترين اسوه و الگوي همه انسان هاي وارسته است. چنانکه مي فرمايد «لَقَدْ کانَ لَکم في رَسُولِ اللَّهِ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَومَ الآخِرَ وَ ذَکرَ اللَّهَ کثيراً[1]»؛ «همانا، پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ براي شما اسوه و الگوئي نيکو است، براي کساني که به خداوند و روز رستاخيز، اميدوارند و خدا را بسيار ياد مي کنند». از اين رو، در مسأله سجده نيز، پيش از هر چيز بايد از سنت و سيره (رفتار) رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پيروي نمائيم و سيره آن حضرت را سرمشق خود قرار بدهيم.
اکنون در پرتو روايات اسلامي ـ به ويژه احاديث کتب اهل سنّت ـ روش قولي و عملي رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را مورد بررسي قرار مي دهيم، که هر دو حاکي از آن است که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر زمين (خاک) و بر اشياء ساخته شده از برخي گياهان مانند حصير، سجده مي نمودند. و اين درست همان راهي است که شيعه به پيروي از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مي پيمايد. بنابراين سزاوار است روايات را در دو بخش ذيل تقسيم کنيم 1. رواياتي که حاکي از امر پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به سجده بر خاک است (سنت قول).
2. احاديثي که پيرامون سجده نمودن خود پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر زمين و اجزاء برخي گياهان مانند حصير است (سيره عملي).
روايات دسته اول
1. گروهي از محدثان اسلامي، از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ چنين روايت نموده اند که فرمود:
الف) «جُعِلَت لِي الاَرْضُ مَسْجِداً و طَهُوراً؛ زمين سجده گاه و مايه پاکيزگي براي من قرار داده شده است».[2] از آنجا که اين حديث به طور متواتر در منابع شيعه و سني نقل شده[3] و مورد قبول همه علماء مسلمان مي باشد، به روشني معلوم مي گردد که سطح زمين، اعم ازخاک، سنگ، ريگ و گياه آن، اصل در سجود است و بدون عذر موجه نبايد از آن، تعدّي نمود. و نيز از واژه «جَعَلَ» که در اينجا به معناي تشريع و قانونگذاري است به خوبي آشکار مي شود که اين مسأله، يک حکم الهي براي پيروان آئين مقدس اسلام است، و بدين ترتيب، مشروع بودن سجده بر زمين و اجزاء آن، به ثبوت مي رسد.
ب) از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ چنين نقل شده است که: «(روزي) حضرت مشاهده نمودند که (صُهيب) هنگام سجود، از خاک پرهيز مي کند، فرمود: (ترّب وَجْهک يا صُهيب) صُهيب، صورت خود را بر خاک بگذار».[4]
ج) امّ سلمه (همسر پيامبر) از آن حضرت روايت مي کند که فرمود: «تَرّبْ وَجْهَک للَّهِ؛ صورت خود را براي خدا، بر خاک بگذار».[5]
از واژه «ترّب» در سخن پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ دو نکته روشن مي شود؛ يکي آن که بايد انسان به هنگام سجده، پيشاني خود را به روي «تراب» يعني خاک بگذارد و ديگر آنکه کلمه «ترّب» (که از ماده «تراب» به معناي خاک است) صيغه امر است، و فعل امر دلالت بر وجوب مي کند.
د) پيامبر گرامي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به «معاذ» فرمود: «عفّر وجهک في التراب؛ صورت خود را بر خاک بگذار».[6]
هـ) پيامبر گرامي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ (به شخصي به نام رباح) فرمود: «يا رباح ترّب؛ اي رباح، پيشاني خود را بر خاک بگذار».[7]
و) پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: «هر گاه يکي از شما نماز گذارد، بايد پيشاني و دماغ خود را بر زمين نهد تا خضوع و تذلّل وي آشکار گردد».[8] از واژه «ترّب» و «عفّر» که صيغه امر است، استفاده مي شود که هنگام سجده بايد پيشاني را روي خاک گذاشت.
روايات دسته دوم
بعضي از احاديثي که دلالت بر سيره و عمل پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در سجده بر زمين و اجزاء برخي از گياهان مانند حصير دارند، عبارتند از:
1. وائل بن حجر مي گويد: «رأيت النبي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ اذا سجد وضع جبهته و أنفه علي الارض؛ آنگاه که پيامبر سجده مي نمود، پيشاني و بيني خود را بر زمين مي نهاد».[9]
2. ابن عباس مي گويد: «انّ النبي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ سجد علي الحجر؛ پيامبر گرامي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، بر سنگ سجده نمود».[10]
3. احمد بن شعيب نسائي در سنن خود، از ابوسعيد خدري که از صحابه پيامبر است، چنين حکايت مي کند: «با دو چشم خويش، اثر آب و گِل را بر پيشاني و بيني رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مشاهده کردم».[11]
اين روايت، التزام پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در سجده بر خاک را نشان مي دهد، که حتي آن حضرت در روزهاي باراني نيز سجده بر خاک را ترک نمي کردند، و بدون اين که چيزي را بين زمين و پيشاني، واسطه قرار بدهند، بر خاک سجده مي کردند و اين اوج عبوديت و بندگي پيامبر عظيم الشأن اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ را نسبت به خداوند عزيز و جلال، مي رساند.
4. انس بن مالک و ابن عباس و برخي از همسران پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ مانند عايشه و امّ سلمه و ميمونه، چنين روايت کرده اند: «پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ بر خمره (که نوعي حصير بود و از ليف درخت خرما ساخته مي شد) سجده مي نمود».[12]
5. ابوسعيد (از صحابه رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ) مي گويد: «به محضر پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وارد شدم، در حالي که بر حصيري نماز مي گزارد».[13] و از طرفي گفتار و رفتار صحابه و تابعان پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ نيز گوياي سنت و سيره آن حضرت است.
6. در سنن کبري (بيهقي) از امير مؤمنان علي ـ عليه السلام ـ ، چنين روايت مي نمايد «هر گاه يکي از شما سجده نمايد، بايد عمامه خود را از پيشانيش کنار زند».[14]
7ـ جابر بن عبدالله انصاري مي گويد: «با پيامبر گرامي نماز ظهر مي گزاردم، مشتي سنگريزه برگرفته، و در دست خود نگه مي داشتم تا خنک شود و به هنگام سجده بر آنها پيشاني گذاردم و اين به خاطر شدت گرما بود».[15]
8. رزين مي گويد: «علي بن عبدالله بن عباس به من نوشت: لوحي از سنگ هاي کوه مروه را براي من بفرست تا بر آن سجده نمايم».[16]
9. ابي اميه مي گويد: «ابوبکر بر زمين سجده مي نمود (يا نماز مي خواند)...».[17]
10ـ ابوعبيده مي گويد: «ابن مسعود، جز بر زمين بر چيز ديگري سجده نمي کرد (يا نماز نمي گزارد)».[18]
و در پايان به دو نمونه از روايات پيشوايان معصوم که قرين جداناپذير قرآن مي باشند، تبرّک مي جوييم:
الف) امام صادق ـ عليه السلام ـ مي فرمايد «السجود علي الارضِ فريضَةٌ وَ علَي الخُمْرَةِ سُنّتٌ؛ سجده بر زمين، حکم الهي و سجده بر حصير، سنت پيامبر است».[19]
ب) و در جاي ديگر مي فرمايد: «السجود لا يجوزُ الاّ علَي الارض او ما أنبتتِ الارض الاّ ما اکل و لبس؛ سجده نمودن جز بر زمين و آنچه مي روياند غير از خوردني ها و پوشيدني ها جايز نيست».[20]
ج) هشام بن حکم مي گويد: از امام صادق ـ عليه السلام ـ درباره آنچه سجده بر آنها صحيح است پرسيدم، حضرت فرمود: سجده تنها بايد بر زمين و آنچه مي روياند ـ جز خوردنيها و پوشيدني ها ـ انجام گيرد. گفتم: فدايت گردم، سبب آن چيست؟ فرمود: سجده، خضوع و اطاعت براي خداوند است شايسته نيست بر خوردني ها و پوشيدني ها صورت پذيرد؛ زيرا دنياپرستان، بردگان خوراک و پوشاکند، در حالي که انسان به هنگام سجده، در حال پرستش خدا به سر مي برد، پس سزاوار نيست پيشاني خود را بر آنچه که معبود دنياپرستان خيره سر است قرار دهد. و سجده نمودن بر زمين بالاتر و برتر است؛ زيرا با فروتني و خضوع در برابر خداي بزرگ، تناسب بيشتري دارد».[21]
اين روايت، به روشني گواه آن است که سجده نمودن بر خاک، تنها بدان جهت است که چنين کاري با تواضع و فروتني در برابر خداوند يگانه، سازگارتر است.
معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
1ـ کشف الاسرار، امام خميني(ره).
2ـ سجده بر تربت يا نهايت تواضع در پيشگاه خدا، حسيني نسب.
3ـ صد و يک مناظره، محمدي اشتهاردي.
4ـ شيعه پاسخ مي دهد، حسيني نسب.
5ـ ترجمه کتاب السجود علي الارض، احمد ميانجي.
[1]. احزاب / 21.
[2]. صحيح بخاري، با مقدمه شيخ احمد محمد شاکر، انتشارات دار الجيل، بيروت، الجزء الاول، ج 1، باب تيمم، ص 91.
[3]. جهت اطلاع بيشتر به کتاب «سيرتنا و سنتنا» مرحوم علامه اميني ص 126 مراجعه شود.
[4]. المصنف، لابي بکر عبدالرزاق بن همام الصّنعاني، با تعليق حبيب الرحمن الاعظمي، من منشورات المجلس العلمي، ج1، ص391، ح1528.
[5]. کنز العمال في سنن الاقوال و الافعال، علي المتقي الهندي، مؤسسه الرسالة بيروت، لبنان، الطبعة الخامسة، 1405ق، 1985م، ج7، ص465، ح19809.
[6]. ارشاد الساري، لشرح صحيح البخاري، شهاب الدين القسطلاني القاهري الشافعي، و بهامشه صحيح مسلم بشروح النَووي، دار احياء التراث العربي، بيروت - لبنان، ج 1، ص 405. و صحيح البخاري بشرح الکرماني، ج 4، کتاب الصلاة، ص 45، در شرح ذيل حديث 375.
[7]. الاصابة في تمييز الصحابة، لابن حجر العسقلاني، دار الکتب العربي، بيروت - لبنان، ج 1، ص 490، شماره 2562.
[8]. «اذا صلّي أحدکم فليلزم جبهته و أنفه الارض حتي تخرج منه الرغم»، النهايه في غريب الحديث و الاثر، لابن اثير، مؤسسه اسماعيليان، قم - ايران، چاپ چهارم، 1364، ج 2، ص 238.
[9]. احکام القرآن، لابي بکر احمد بن علي الرازي الجصّاص الحنفي، دار الکتاب العربي، بيروت - لبنان، ج 3، ص 209.
[10]. «سيرتنا و سنتنا»، علامه اميني، عبدالحسين، الطبعة الثانية، سنة 1368، طهران، ص 126، نقل از صحيح البخاري، ج 1، ص 163. و سنن بيهقي، ج 2، ص 102.
[11]. «بصرت عيناي رسول الله ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ علي جبينه و أنفه أثر الماء و الطين». سنن النسائي، بشرح جلال الدين سيوطي، و حاشية الامام السندي، دار احياء التراث العربي، بيروت - لبنان، ج 2، ص 208، السجود علي جبين. قريب به اين مضمون در بسياري از کتب حديث مانند صحيح بخاري، سنن بيهقي، سنن ابي داود و غيره آمده است.
[12]. «عن ميمونة قالت کان النبي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ يُصلّي علي الخمرةِ». فتح الباري، للعسقلاني الشافعي، محمد بن حجر، دار احياء التراث العربي، بيروت، لبنان، چاپ دوم، 1402 ه. ق، ج 1، ص 390.
[13]. «قال ابو سعيد: دخلت علي رسول اللَّه ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و هو يصلي علي حصير». السنن الکبري، للبيهقي، دار الصادر، بيروت، لبنان، طبع اول، سنة 344 ه. ق، ج 1، ص 212.
[14]. «اذا کان احدکم يصلّي فليحسر العمامة عن جبهته». السنن الکبري، للبيهقي، با پاورقي الجوهر النّقي، دار المعرفة، بيروت - لبنان، ج 2، ص 105.
[15]. «کنت اصلّي الظّهر مع رسول اللَّه ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فآخذ قبضة من الحصاء لتبرد في کفّي أضعها لجبهتي أسجد عليها لشدّة الحرّ». السنن الکبري، للبيهقي، دار صادر، بيروت - لبنان، سنة 1344 ه. ق، الطبعة الاولي، ج 1، ص 439، کتاب الصلوة، باب ما روي في التعجيل با في شدّة الحر.
[16]. «کتب الي علي بن عبداللَّه بن عباس رضي اللَّه عنه ان ابعث ألي بلوح من احجار المروة أسجد عليه». اخبار مکة (ازرقي)، ج 3، ص 151 (به نقل از «رزين»).
[17]. «انّ ابابکر کان يسجد او يصلّي علي الارض...». المصنف، لابي بکر عبدالرزاق بن همام الصّنعاني، با تعليق حبيب الرحمن الاعظمي، من منشورات العلمي، ج 1، ص 397، ح 1552.
[18]. «ان ابن مسعود لا يسجد - او قال: لا يصلّي - الاّ علي الارض». همان مدرک، ح 1553.
[19]. وسائل الشيعه، شيخ حر عاملي، کتاب الصلوة، ابواب ما يسجد عليه، ج 3، ص 593، ح 7.
[20]. وسائل الشيعه، شيخ حر عاملي، کتاب الصلوة، ابواب ما يسجد عليه، ج 3، ص 591، ح 1.
[21]. بحار الانوار، مجلسي، محمدباقر، مؤسسة الوفاء، بيروت، چاپ دوم، 1403 ه، 1983 م، کتاب، ج 82، ص 147، نقل از علل الشرايع، ج 2، ص 30.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 26 امرداد 01
- بازدید
- ۵۶
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.