چرا خداوند لذّتهاي دنيا مانند ساز و آواز را ممنوع كرده است؟
چرا خداوند لذّتهاي دنيا مانند ساز و آواز را ممنوع كرده است؟

پرسش
پاسخ
انسان هم داراي بدن است و هم روان، و همچنان كه بر او لازم است بدن و جسم خود را از آلودگيها و ميكروبها حفظ كند تا به بيماري مبتلا نشود، روح و روان خود را هم بايد از آلودگيها مصون و محفوظ نگه دارد تا روان او در سلامت باقي بماند.
در دين مبين اسلام، براي حفظ روح و روان انسان و به تبع آن جامعة بشري، مقرّرات و قوانيني در قالب احكام پنجگانة واجب، حرام، مستحب، مكروه و مباح بيان شده است. اين احكام که بر اساس مصالح و مفاسدي استوار شده است، از طريق پيامبران به بشر ابلاغ شده است.
از آنجا كه خداوند، خالق انسان است پس به روحيات و طبيعت او به طور كامل اطلاع دارد، از اين رو، اموري را كه به ضرر اوست و او را از انسانيت خارج و از خالقش دور ميسازد منع فرموده و هر آنچه كه انسان را به خالقش نزديك و او را در طي مسير تكامل كمك ميكند امر فرموده است.
در حديثي از مولا علي ـ عليه السّلام ـ چنين نقل شده است که: بدن آدمي شش حالت دارد: سلامت، مرض، مرگ، حيات، خواب، بيداري، و جان (روح و روان) انساني نيز داراي اين شش حالت است: حيات جان علم، مرگش جهل، مرضش شك و ترديد، سلامتي آن يقين، خوابش غفلت و بيداريش حفظ و مراقبت است.[1]
بر اساس حديث شريف، بر هر انساني لازم است از آنچه كه ماية غفلت روح و روان او ميشود پرهيز كند.
با اين مقدمه وارد پاسخ سئوال ميشويم.
لذات موجود در دنيا را به سه قسم ميتوان تقسيم كرد:
1. لذاتي كه صد در صد مورد تأييد فطرت انساني و دين و عقل ميباشند.
2. لذتهايي كه به طور كامل، عقل و دين و فطرت آدمي آن رامردود ميشمارد.
3. لذتهايي كه موارد و مصاديقي از آن مورد تأييد و مواردي ديگر از آن ممنوع هستند.
يك قاعده و فرمول كلّي نسبت به همة لذتها، اين است كه لذتهايي كه انسان را به وادي لهو و لعب و غفلت و بيبند و باري بکشاند و در يك جمله انسان را از دايرة انسانيت خارج كند و او را از رسيدن به سعادت محروم سازد و موجب غفلت او از مبدأ آفرينش يعني ذات حضرت حقّ جلّ وعلا شود در اسلام ممنوع ميباشد.
با توجه به اين نكات كلّي و مطالب مذكور در مقدمه به بررسي مواردي از انواع لذتها پرداخته و ممنوع بودن و يا جايز بودن آن را از ديدگاه اسلام بيان ميكنيم.
لذتها از راه حواس پنجگانة ديدن، شنيدن، لمس كردن، بوييدن و چشيدن و همچنين از راه تفكر و خيال پردازي براي انسان حاصل ميشود. طبيعت و فطرت آدمي به گونهاي است كه از ديدن منظرههاي زيبا مثل دشت و دمن و صحرا و جنگلها و ... لذّت ميبرد چه بسا در مواردي هم انسان از همين راه حس باصره (چشم) متوجه خالق اين زيباييها شده و به كرنش و تواضع ميافتد و پرستش و محبّت و عشق فزايندهاي به او پيدا ميكند. اين يكي از موارد لذّتي است كه مورد تأييد دين اسلام ميباشد. اما گاهي اوقات از راه همين حس يعني ديدن به مناظري مثل نگاه به نامحرم، عكسهاي مبتذل به لذّت ميرسد اسلام اين چنين لذّتي را ممنوع كرده است. دليل اين ممنوعيت اين است كه اين نگاه آثار نامطلوبي را بر روح و روان انسان بر جاي ميگذارد.
امام صادق ـ عليه السّلام ـ در سخني ميفرمايد: النظرةُ بعد النظره تزرع في القلوب الشهوة و كفي بها لِصاحبها فتنة. [2]
نگاه بعد از نگاه، تخم شهوت را در قلب ميپاشد و همان كافي است كه بيننده را به فتنه بكشاند. در سخن ديگر فرمود: نگاه پس از نگاه همچون تيري از تيرهاي زهرآگين شيطان است كه چه بسا مدت آن كوتاه ولي مورث حسرت و افسوسي دراز و طولاني است.[3]
پس بخشي از نگاهها، جان و روان انسان را به هيجان وا ميدارد و به دنبال آن شهوت و هوس و پيامدهاي فراوان ديگري كه به وجود خواهد آمد، از اين رو دين مبين اسلام اين چنين نگاهي كه لذّت هم دارد اما مخرّب روح و روان آدمي و جامعة انساني و اسلامي هست را ممنوع شمرده است. هر انساني از راه شنيدن نوائي ملكوتي مثل صداي دلنواز قرآن و چهچهة پرندگان و آبشار و ... لذت ميبرد. اين چنين لذتي جايز است اما گاه انسان از شنيدن آهنگ موسيقي و ساز و صداي زن آوازه خواني هم لذّت ميبرد اما اين لذّت بردن ممنوع است. در آية شريفة 6، سوره لقمان[4] بنابر روايات وارده در تفسير آن، لهوالحديث به غنا تفسير شده است. علامة طباطبائي در تفسير شريف الميزان ذيل آيه ميفرمايد: لهو به معناي هر چيزي است كه انسان را از آنچه براي او مهم است باز ميدارد و لهوالحديث آن سخني است كه آدمي را از حق منصرف و به خود مشغول سازد. مانند حكايات خرافي، و داستانهايي كه آدمي را به فساد و فجور ميكشاند و يا از قبيل سرگرمي به شعر و موسيقي و مزمار و ساير آلات لهو كه همة اينها مصاديق لهو الحديث هستند.[5]
انسان چه بسا از شنيدن نواي موسيقي غنايي لذت ميبرد اما به آثار نامطلوب آن آگاهي ندارد. در سخني از امام صادق ـ عليه السّلام ـ كه فرمود: غنا روح نفاق را پرورش ميدهد و فقر و بدبختي ميآفريند.[6] و در سخني ديگر فرمودند: مجلس غنا و خوانندگي لهو و باطل مجلسي است كه خداوند به اهل آن نمينگرد.[7]
گاهي انسان از خوردن يك طعام لذّت ميبرد و خداوند اين لذت بردن از خوردن غذا را در طبيعت ما قرار داده اما يك سري اصول را هم در آيات كتاب شريفش بيان فرموده كه انسان بايد بر اساس آن طعام بخورد.
در سورة عبس، 24 ميفرمايد: فلينظر الانسان الي طعامه. نگاه انسان به طعام به اينكه در ساختمان اين مواد غذائي و اجزاء حيات بخش آن و تأثيراتي كه در وجود انسان ميگذارد و سپس در انديشة خالق اين طعام باشد و يا دقّت در اينكه طعام را از راه حلال به دست آورده يا نه؟[8]
پس خداوند لذت خوردن غذا را براي ما فراهم آورده منتهي بايد بر اساس ضوابط باشد و آن اينكه از غذايي طيّب و طاهر و حلال لذّت ببرد و خدا لذّت از اينگونه طعام را از ما منع نكرده اما يك اگر کسي از خوردن شراب لذّت ميبرد در حالي كه خداوند او را از شراب منع كرده، آثار مخرّب و تباه كنندهاي كه بر شراب بار ميشود بر سر او هم خواهد آمدكه به يك نمونه در روايات اشاره ميكنيم در سخني به حضرت علي ـ عليه السّلام ـ عرض شد: آيا شما عقيده داريد كه نوشيدن شراب بدتر از زنا و دزدي است. فرمود: آري، شرابخوار وقتي شراب ميخورد به زنا و سرقت و آدمكشي دست ميزند و نماز را هم ترك ميكند.[9]
در سخني رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: الخمر ام الخبائث[10]. شراب مادر و ريشة همة خبائث است.
مورد ديگر آنكه:
خداوند در طبيعت زن، تبرّج و خودنمائي را قرار داده و زن هم از خودآرائي و خودنمائي لذّت ميبرد اما مجاز نيست از اين طبيعت خود سوء استفاده كرده و وجود خود را در مقابل هزاران چشم آلوده قرار دهد بلكه مجاز است نسبت به محرم خود از اين طبيعت استفاده كند و لذّت ببرد.
مورد ديگر از اين لذات دنيايي:
در سخني از امام زين العابدين ـ عليه السّلام ـ كه فرمود: انسان با كرامت از بخشش كردن لذّت ميبرد و انسان پست و دني با جمع كردن مال به خود ميبالد.[11] هر دو انسان در حديث شريف از كار خود لذّت ميبرند، اما لذّت بردن انسان فرومايه براي او عوارض ناگواري در آخرت به جاي خواهد گذاشت كه آنجا حسرت و افسوس نداشتن آن مال را ميبرد.
در سخني از امام علي ـ عليه السّلام ـ كه فرمود: سرور و لذّت مؤمن به اطاعت پروردگار است و حزن و ناراحتياش به خاطر گناهي كه از او سرزده است.[12]
خلاصة سخن آنكه لذّات دنيا بايد با ترازوي عقل و دين و فطرت سنجيده شود، نه با ترازوي خواهش دل و هواي نفس و شيطان. از اين رو تمام لذّاتي كه در دنيا متصور است اگر در چارچوبه و محدودهاي كه دين مجاز دانسته باشد بلااشكال است و الاّ چون آثاري همچون غفلت، گمراهي، شهوت پرستي، دور شدن از سعادت و غفلت از مبدأ را دارد ممنوع و حرام خواهد بود.
جواب ديگر اينكه: از كجا ثابت ميشود که لذّات دنيايي و موردي كه در سؤال آمده لذت باشد اين به پندار ما لذّت آور است و الا اگر بررسي شود و به تمام جوانب آن بنگريم اصلاً آن را لذّت واقعي نخواهيم ديد.
در بحث لذت اين سؤال پيش ميآيد که آيا اموري را كه بعد از مدتي براي انسان ملالآور و نفرت آور و خسته كننده است ميتوان لذّت ناميد. لذّتي، واقعي است كه در هيچ بُرهه از زمان و مكان نفرت آور و دلزدگي ايجاد نكند. لذّت حقيقي و واقعي از آنِ عابدان و بندگاني است كه تمام وجود و هستي خود را به اراده و توكّل الهي سپردهاند و خود سر بر آستان بندگي او ميسايند. و از عبادت او لذتي ميبرند كه حاضر نيستند لحظهاي از آن دور شوند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. گناهان کبيره، شهيد دست غيب.
2. تأثير موسيقي بر روان و اعصاب.
[1] . مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، ج14.
[2] . حر عاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، ج14، ابواب مقدمات نكاح، باب 104، ح6.
[3] . همان، ج7، ص139.
[4] . و من الناس من يشتري لهو الحديث ليضل به عن سبيل الله ... لقمان/ 6.
[5] . طباطبائي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، ج16، ذيل آيه 6 لقمان.
[6] . حرّ عاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، ج17، باب تحريم الغنا حتي في القرآن، ص309.
[7] . همان، ح22609.
[8] . مکارم شيرازي، ناصر جمعي از نويسندگان، تفسير نمونه، ج26، ص 145، ذيل آيه.
[9] . فروع كافي، ج6، ص 402، در آيه شريفة 90 مائده خمر، ميسر، انصاب و الزام از اعمال شيطان ميداند.
[10] . حكيم، محمد باقر، مستدرك الوسائل، ج3، ص129.
[11] . مجلسي، محمد باقر، بحار، ج78، ص143.
[12] . محمد، ري شهري، ميزان الحكمه، ج4، ص 427.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۰۸۳
چرا خداوند لذّتهاي دنيا مانند ساز و آواز را ممنوع كرده است؟
- نشان کردن
؟
متن کاربر
پرسش
چرا خداوند لذّتهاي دنيا مانند ساز و آواز را ممنوع كرده است؟
پاسخ کارشناسی
پاسخ
انسان هم داراي بدن است و هم روان، و همچنان كه بر او لازم است بدن و جسم خود را از آلودگيها و ميكروبها حفظ كند تا به بيماري مبتلا نشود، روح و روان خود را هم بايد از آلودگيها مصون و محفوظ نگه دارد تا روان او در سلامت باقي بماند.
در دين مبين اسلام، براي حفظ روح و روان انسان و به تبع آن جامعة بشري، مقرّرات و قوانيني در قالب احكام پنجگانة واجب، حرام، مستحب، مكروه و مباح بيان شده است. اين احكام که بر اساس مصالح و مفاسدي استوار شده است، از طريق پيامبران به بشر ابلاغ شده است.
از آنجا كه خداوند، خالق انسان است پس به روحيات و طبيعت او به طور كامل اطلاع دارد، از اين رو، اموري را كه به ضرر اوست و او را از انسانيت خارج و از خالقش دور ميسازد منع فرموده و هر آنچه كه انسان را به خالقش نزديك و او را در طي مسير تكامل كمك ميكند امر فرموده است.
در حديثي از مولا علي ـ عليه السّلام ـ چنين نقل شده است که: بدن آدمي شش حالت دارد: سلامت، مرض، مرگ، حيات، خواب، بيداري، و جان (روح و روان) انساني نيز داراي اين شش حالت است: حيات جان علم، مرگش جهل، مرضش شك و ترديد، سلامتي آن يقين، خوابش غفلت و بيداريش حفظ و مراقبت است.[1]
بر اساس حديث شريف، بر هر انساني لازم است از آنچه كه ماية غفلت روح و روان او ميشود پرهيز كند.
با اين مقدمه وارد پاسخ سئوال ميشويم.
لذات موجود در دنيا را به سه قسم ميتوان تقسيم كرد:
1. لذاتي كه صد در صد مورد تأييد فطرت انساني و دين و عقل ميباشند.
2. لذتهايي كه به طور كامل، عقل و دين و فطرت آدمي آن رامردود ميشمارد.
3. لذتهايي كه موارد و مصاديقي از آن مورد تأييد و مواردي ديگر از آن ممنوع هستند.
يك قاعده و فرمول كلّي نسبت به همة لذتها، اين است كه لذتهايي كه انسان را به وادي لهو و لعب و غفلت و بيبند و باري بکشاند و در يك جمله انسان را از دايرة انسانيت خارج كند و او را از رسيدن به سعادت محروم سازد و موجب غفلت او از مبدأ آفرينش يعني ذات حضرت حقّ جلّ وعلا شود در اسلام ممنوع ميباشد.
با توجه به اين نكات كلّي و مطالب مذكور در مقدمه به بررسي مواردي از انواع لذتها پرداخته و ممنوع بودن و يا جايز بودن آن را از ديدگاه اسلام بيان ميكنيم.
لذتها از راه حواس پنجگانة ديدن، شنيدن، لمس كردن، بوييدن و چشيدن و همچنين از راه تفكر و خيال پردازي براي انسان حاصل ميشود. طبيعت و فطرت آدمي به گونهاي است كه از ديدن منظرههاي زيبا مثل دشت و دمن و صحرا و جنگلها و ... لذّت ميبرد چه بسا در مواردي هم انسان از همين راه حس باصره (چشم) متوجه خالق اين زيباييها شده و به كرنش و تواضع ميافتد و پرستش و محبّت و عشق فزايندهاي به او پيدا ميكند. اين يكي از موارد لذّتي است كه مورد تأييد دين اسلام ميباشد. اما گاهي اوقات از راه همين حس يعني ديدن به مناظري مثل نگاه به نامحرم، عكسهاي مبتذل به لذّت ميرسد اسلام اين چنين لذّتي را ممنوع كرده است. دليل اين ممنوعيت اين است كه اين نگاه آثار نامطلوبي را بر روح و روان انسان بر جاي ميگذارد.
امام صادق ـ عليه السّلام ـ در سخني ميفرمايد: النظرةُ بعد النظره تزرع في القلوب الشهوة و كفي بها لِصاحبها فتنة. [2]
نگاه بعد از نگاه، تخم شهوت را در قلب ميپاشد و همان كافي است كه بيننده را به فتنه بكشاند. در سخن ديگر فرمود: نگاه پس از نگاه همچون تيري از تيرهاي زهرآگين شيطان است كه چه بسا مدت آن كوتاه ولي مورث حسرت و افسوسي دراز و طولاني است.[3]
پس بخشي از نگاهها، جان و روان انسان را به هيجان وا ميدارد و به دنبال آن شهوت و هوس و پيامدهاي فراوان ديگري كه به وجود خواهد آمد، از اين رو دين مبين اسلام اين چنين نگاهي كه لذّت هم دارد اما مخرّب روح و روان آدمي و جامعة انساني و اسلامي هست را ممنوع شمرده است. هر انساني از راه شنيدن نوائي ملكوتي مثل صداي دلنواز قرآن و چهچهة پرندگان و آبشار و ... لذت ميبرد. اين چنين لذتي جايز است اما گاه انسان از شنيدن آهنگ موسيقي و ساز و صداي زن آوازه خواني هم لذّت ميبرد اما اين لذّت بردن ممنوع است. در آية شريفة 6، سوره لقمان[4] بنابر روايات وارده در تفسير آن، لهوالحديث به غنا تفسير شده است. علامة طباطبائي در تفسير شريف الميزان ذيل آيه ميفرمايد: لهو به معناي هر چيزي است كه انسان را از آنچه براي او مهم است باز ميدارد و لهوالحديث آن سخني است كه آدمي را از حق منصرف و به خود مشغول سازد. مانند حكايات خرافي، و داستانهايي كه آدمي را به فساد و فجور ميكشاند و يا از قبيل سرگرمي به شعر و موسيقي و مزمار و ساير آلات لهو كه همة اينها مصاديق لهو الحديث هستند.[5]
انسان چه بسا از شنيدن نواي موسيقي غنايي لذت ميبرد اما به آثار نامطلوب آن آگاهي ندارد. در سخني از امام صادق ـ عليه السّلام ـ كه فرمود: غنا روح نفاق را پرورش ميدهد و فقر و بدبختي ميآفريند.[6] و در سخني ديگر فرمودند: مجلس غنا و خوانندگي لهو و باطل مجلسي است كه خداوند به اهل آن نمينگرد.[7]
گاهي انسان از خوردن يك طعام لذّت ميبرد و خداوند اين لذت بردن از خوردن غذا را در طبيعت ما قرار داده اما يك سري اصول را هم در آيات كتاب شريفش بيان فرموده كه انسان بايد بر اساس آن طعام بخورد.
در سورة عبس، 24 ميفرمايد: فلينظر الانسان الي طعامه. نگاه انسان به طعام به اينكه در ساختمان اين مواد غذائي و اجزاء حيات بخش آن و تأثيراتي كه در وجود انسان ميگذارد و سپس در انديشة خالق اين طعام باشد و يا دقّت در اينكه طعام را از راه حلال به دست آورده يا نه؟[8]
پس خداوند لذت خوردن غذا را براي ما فراهم آورده منتهي بايد بر اساس ضوابط باشد و آن اينكه از غذايي طيّب و طاهر و حلال لذّت ببرد و خدا لذّت از اينگونه طعام را از ما منع نكرده اما يك اگر کسي از خوردن شراب لذّت ميبرد در حالي كه خداوند او را از شراب منع كرده، آثار مخرّب و تباه كنندهاي كه بر شراب بار ميشود بر سر او هم خواهد آمدكه به يك نمونه در روايات اشاره ميكنيم در سخني به حضرت علي ـ عليه السّلام ـ عرض شد: آيا شما عقيده داريد كه نوشيدن شراب بدتر از زنا و دزدي است. فرمود: آري، شرابخوار وقتي شراب ميخورد به زنا و سرقت و آدمكشي دست ميزند و نماز را هم ترك ميكند.[9]
در سخني رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: الخمر ام الخبائث[10]. شراب مادر و ريشة همة خبائث است.
مورد ديگر آنكه:
خداوند در طبيعت زن، تبرّج و خودنمائي را قرار داده و زن هم از خودآرائي و خودنمائي لذّت ميبرد اما مجاز نيست از اين طبيعت خود سوء استفاده كرده و وجود خود را در مقابل هزاران چشم آلوده قرار دهد بلكه مجاز است نسبت به محرم خود از اين طبيعت استفاده كند و لذّت ببرد.
مورد ديگر از اين لذات دنيايي:
در سخني از امام زين العابدين ـ عليه السّلام ـ كه فرمود: انسان با كرامت از بخشش كردن لذّت ميبرد و انسان پست و دني با جمع كردن مال به خود ميبالد.[11] هر دو انسان در حديث شريف از كار خود لذّت ميبرند، اما لذّت بردن انسان فرومايه براي او عوارض ناگواري در آخرت به جاي خواهد گذاشت كه آنجا حسرت و افسوس نداشتن آن مال را ميبرد.
در سخني از امام علي ـ عليه السّلام ـ كه فرمود: سرور و لذّت مؤمن به اطاعت پروردگار است و حزن و ناراحتياش به خاطر گناهي كه از او سرزده است.[12]
خلاصة سخن آنكه لذّات دنيا بايد با ترازوي عقل و دين و فطرت سنجيده شود، نه با ترازوي خواهش دل و هواي نفس و شيطان. از اين رو تمام لذّاتي كه در دنيا متصور است اگر در چارچوبه و محدودهاي كه دين مجاز دانسته باشد بلااشكال است و الاّ چون آثاري همچون غفلت، گمراهي، شهوت پرستي، دور شدن از سعادت و غفلت از مبدأ را دارد ممنوع و حرام خواهد بود.
جواب ديگر اينكه: از كجا ثابت ميشود که لذّات دنيايي و موردي كه در سؤال آمده لذت باشد اين به پندار ما لذّت آور است و الا اگر بررسي شود و به تمام جوانب آن بنگريم اصلاً آن را لذّت واقعي نخواهيم ديد.
در بحث لذت اين سؤال پيش ميآيد که آيا اموري را كه بعد از مدتي براي انسان ملالآور و نفرت آور و خسته كننده است ميتوان لذّت ناميد. لذّتي، واقعي است كه در هيچ بُرهه از زمان و مكان نفرت آور و دلزدگي ايجاد نكند. لذّت حقيقي و واقعي از آنِ عابدان و بندگاني است كه تمام وجود و هستي خود را به اراده و توكّل الهي سپردهاند و خود سر بر آستان بندگي او ميسايند. و از عبادت او لذتي ميبرند كه حاضر نيستند لحظهاي از آن دور شوند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. گناهان کبيره، شهيد دست غيب.
2. تأثير موسيقي بر روان و اعصاب.
[1] . مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، ج14.
[2] . حر عاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، ج14، ابواب مقدمات نكاح، باب 104، ح6.
[3] . همان، ج7، ص139.
[4] . و من الناس من يشتري لهو الحديث ليضل به عن سبيل الله ... لقمان/ 6.
[5] . طباطبائي، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، ج16، ذيل آيه 6 لقمان.
[6] . حرّ عاملي، محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، ج17، باب تحريم الغنا حتي في القرآن، ص309.
[7] . همان، ح22609.
[8] . مکارم شيرازي، ناصر جمعي از نويسندگان، تفسير نمونه، ج26، ص 145، ذيل آيه.
[9] . فروع كافي، ج6، ص 402، در آيه شريفة 90 مائده خمر، ميسر، انصاب و الزام از اعمال شيطان ميداند.
[10] . حكيم، محمد باقر، مستدرك الوسائل، ج3، ص129.
[11] . مجلسي، محمد باقر، بحار، ج78، ص143.
[12] . محمد، ري شهري، ميزان الحكمه، ج4، ص 427.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۱٬۰۸۳
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.