آيا درباره حكم موسيقي، غنا و آلات آن مطالبي در قرآن و روايات آمده است؟
آيا درباره حكم موسيقي، غنا و آلات آن مطالبي در قرآن و روايات...

پرسش
پاسخ
موسيقي از جمله موضوعهايي است كه از لفظ گرفته تا مفهوم و مصداق، همواره در معرفت و انديشة ديني، بستر پرسشهاي بحثانگيز و پرهياهو بوده است. بسياري از فقيهان دورانديش، با توجه به منابع و پايههاي شناخت تاريخي، اصول فقهي، قرآني و روايي پيرامون اين مسأله بحث كردهاند.
در اين نوشتار تنها به مستندات فقهي حرمت موسيقي از آيات و روايات اشاره ميشود. بررسي چگونگي استنباط گسترة آن و دلايل مخالفين و رد آنها، فرصت ديگري ميطلبد.
آيات
مفسران و فقها به آيات متعددي در حرمت موسيقي استناد كردهاند:
1. « وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّخِذَها هُزُواً أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ»؛[1] و بعضي از مردم سخنان بيهوده را ميخرند تا مردم را از روي ناداني، از خدا گمراه سازند و آيات الهي را به استهزاء گيرند؛ براي آنان عذابي خواركننده است.»
روايات متواتري از ائمه رسيده است كه در آنها «لهو الحديث» به غناء تفسير شده است، بسياري از مفسران نيز، بر آنند كه «لهو الحديث» آن سخني است كه آدمي را از حق منصرف نموده و به خود مشغول نمايد، مانند حكايت خرافي، داستانهايي كه آدمي را به فساد و فجور ميكشاند و يا برخي از مصاديق سرگرمي به شعر و موسيقي و ساير آلات لهوي كه همه اينها از مصايق لهو الحديث ميباشد.
2. «… فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ»؛ از بتهاي پليد اجتناب كنيد و از سخن باطل بپرهيزيد.[2]
«زور» به معناي آرايش دادن به چيز دروغين و باطل و بيحقيقت است. در تفاسيري، مانند تبيان، قمي، ابوالفتوح رازي، مجمع البيان، منهج الصادقين، برهان، نور الثقلين، نمونه، شبّر، صافي، الميزان و... يكي از وجوه و مصاديق زور خوانندگي حرام و «غنا» دانسته شده است.
3. « وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً»؛[3] و كساني كه شهادت به باطل نميدهند ( و در مجالس باطل شركت نميكنند) و هنگامي كه با لغو و بيهودگي برخورد كنند بزرگورانه از آن ميگذرند.
واژة «زور» و «لغو» عنوانهايي كلي هستند كه مصاديق متعددي دارند. در روايات و تفاسير از غناء و موسيقي به عنوان مصاديقي از اين دو ياد شده است.
4. « وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ ...»؛[4] خطاب به شيطان: هر كدام از آنها(انسانها) را که ميتواني با صدايت تحريك كن و لشكر سواره و پيادهات را بر آنها گسيل دار.
برخي مفسران، صوتي كه در جمله «وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ» آمده است را به غنا و موسيقي تفسير كردهاند و گروهي نيز به مزامير و آلات موسيقي تعبير نمودهاند و يا هر صوتي كه انسان را به فساد بكشاند، و يا هر صوتي كه آدمي را به گناه و معصيت الهي دعوت نمايد. و بالاخره هر آوازي كه در آن رضاي خداي متعال نباشد، آواز شيطان است.
5. برخي آيات ديگر كه به آنها برحرمت موسيقي استناد شده عبارتند از: نجم، 61؛ جمعه، 11؛ مؤمنون، 3.
روايات:
در اين زمينه روايات به چند دسته تقسيم ميشوند:
الف. رواياتي كه در تفسير آيات فوق به آنها استناد شده و در تفاسير آمده است.
ب. رواياتي كه غنا و موسيقي را لهو و لعب معرفي ميكند و از آنجا كه لهو و لعب حرام است، در نتيجه غناء نيز حرام خواهد بود. از جمله آن روايتها است:
1. امام صادق ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: شنيدن لهو و آواز، نفاق را رشد ميدهد، همانگونه كه آب زراعت را.[5]
2. پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ در سفارشي به حضرت علي ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: سه چيز، قساوت ميآورد. شنيدن لهو، در پي صيد رفتن و ورود به بارگاه پادشاه.[6]
فقها با مؤيد قرار دادن اين گونه روايات بر آيات و روايات ديگر حرمت غنا را ثابت كردهاند.
ج. روايتهايي كه به صراحت غنا را حرام ميدانند مانند:
روايت سهل بن علي از امام رضا ـ عليه السّلام ـ که ميگويد درباره حكم غنا پرسيدم و به امام عرض كردم، عباسي از قول شما نقل ميكند كه شما غنا را اجازه دادي. امام در جواب فرمودند: زنديق دروغ ميگويد من اين طور نگفتم، بلكه گفتم، كسي از امام محمد باقر ـ عليه السّلام ـ درباره غنا پرسيد، ايشان در جواب فرمود: اگر خداوند حق و باطل را جدا كند، غنا در كدام يك قرار ميگيرد آن شخص ـ براساس فطرت سليم خود ـ گفت: با گروه باطل همساز است. امام فرمود: پس خود حكم غنا را بيان كردي.»[7]
د. روايتهايي كه ابزار ويژه موسيقي را نام ميبرند. از جمله:
1. امام صادق ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: خداوند، ابزاري را كه به جز فساد، بهرهاي از آنها نمي شود برد، حرام كرده است. مانند ابزار لهو و شطرنج و هر آنچه لهو به آن انجام گيرد و صليب و بت و مانند آن، و نوشيدنيهاي حرام، كه در آن فساد و تباهي است و هيچ گونه صلاحي بر آن نيست، پس فراگيري و آموزش و انجام دادن و مزد گرفتن بر آن و هر كار ديگر با آن، حرام خواهد بود.[8]
2. درروايتي امام صادق ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: پيامبر اكرم، از بازي با نرد و شطرنج و ورق و سه تار و ني بازداشت و همچنين نهي فرمود از فروختن نرد.[9]
[1] . لقمان/ 6.
[2] . حج/ 30.
[3] . فرقان/ 72.
[4] . اسراء/ 64.
[5] . كليني، محمد بن يعقوب، الكافي، دار الكتب الاسلاميه، ج 4، ص 434.
[6] . حر عاملي، وسايل الشيعه، موسسه آل البيت، ج 17، ص 314.
[7] . کليني، پيشين، ص 435.
[8] . همان، ص 396.
[9] . حر عاملي، پيشين، ص 325.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۲٬۱۲۰
آيا درباره حكم موسيقي، غنا و آلات آن مطالبي در قرآن و روايات...
- نشان کردن
؟
متن کاربر
پرسش
آيا درباره حكم موسيقي، غنا و آلات آن مطالبي در قرآن و روايات آمده است؟
پاسخ کارشناسی
پاسخ
موسيقي از جمله موضوعهايي است كه از لفظ گرفته تا مفهوم و مصداق، همواره در معرفت و انديشة ديني، بستر پرسشهاي بحثانگيز و پرهياهو بوده است. بسياري از فقيهان دورانديش، با توجه به منابع و پايههاي شناخت تاريخي، اصول فقهي، قرآني و روايي پيرامون اين مسأله بحث كردهاند.
در اين نوشتار تنها به مستندات فقهي حرمت موسيقي از آيات و روايات اشاره ميشود. بررسي چگونگي استنباط گسترة آن و دلايل مخالفين و رد آنها، فرصت ديگري ميطلبد.
آيات
مفسران و فقها به آيات متعددي در حرمت موسيقي استناد كردهاند:
1. « وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّخِذَها هُزُواً أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ»؛[1] و بعضي از مردم سخنان بيهوده را ميخرند تا مردم را از روي ناداني، از خدا گمراه سازند و آيات الهي را به استهزاء گيرند؛ براي آنان عذابي خواركننده است.»
روايات متواتري از ائمه رسيده است كه در آنها «لهو الحديث» به غناء تفسير شده است، بسياري از مفسران نيز، بر آنند كه «لهو الحديث» آن سخني است كه آدمي را از حق منصرف نموده و به خود مشغول نمايد، مانند حكايت خرافي، داستانهايي كه آدمي را به فساد و فجور ميكشاند و يا برخي از مصاديق سرگرمي به شعر و موسيقي و ساير آلات لهوي كه همه اينها از مصايق لهو الحديث ميباشد.
2. «… فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ»؛ از بتهاي پليد اجتناب كنيد و از سخن باطل بپرهيزيد.[2]
«زور» به معناي آرايش دادن به چيز دروغين و باطل و بيحقيقت است. در تفاسيري، مانند تبيان، قمي، ابوالفتوح رازي، مجمع البيان، منهج الصادقين، برهان، نور الثقلين، نمونه، شبّر، صافي، الميزان و... يكي از وجوه و مصاديق زور خوانندگي حرام و «غنا» دانسته شده است.
3. « وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً»؛[3] و كساني كه شهادت به باطل نميدهند ( و در مجالس باطل شركت نميكنند) و هنگامي كه با لغو و بيهودگي برخورد كنند بزرگورانه از آن ميگذرند.
واژة «زور» و «لغو» عنوانهايي كلي هستند كه مصاديق متعددي دارند. در روايات و تفاسير از غناء و موسيقي به عنوان مصاديقي از اين دو ياد شده است.
4. « وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ ...»؛[4] خطاب به شيطان: هر كدام از آنها(انسانها) را که ميتواني با صدايت تحريك كن و لشكر سواره و پيادهات را بر آنها گسيل دار.
برخي مفسران، صوتي كه در جمله «وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ» آمده است را به غنا و موسيقي تفسير كردهاند و گروهي نيز به مزامير و آلات موسيقي تعبير نمودهاند و يا هر صوتي كه انسان را به فساد بكشاند، و يا هر صوتي كه آدمي را به گناه و معصيت الهي دعوت نمايد. و بالاخره هر آوازي كه در آن رضاي خداي متعال نباشد، آواز شيطان است.
5. برخي آيات ديگر كه به آنها برحرمت موسيقي استناد شده عبارتند از: نجم، 61؛ جمعه، 11؛ مؤمنون، 3.
روايات:
در اين زمينه روايات به چند دسته تقسيم ميشوند:
الف. رواياتي كه در تفسير آيات فوق به آنها استناد شده و در تفاسير آمده است.
ب. رواياتي كه غنا و موسيقي را لهو و لعب معرفي ميكند و از آنجا كه لهو و لعب حرام است، در نتيجه غناء نيز حرام خواهد بود. از جمله آن روايتها است:
1. امام صادق ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: شنيدن لهو و آواز، نفاق را رشد ميدهد، همانگونه كه آب زراعت را.[5]
2. پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ در سفارشي به حضرت علي ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: سه چيز، قساوت ميآورد. شنيدن لهو، در پي صيد رفتن و ورود به بارگاه پادشاه.[6]
فقها با مؤيد قرار دادن اين گونه روايات بر آيات و روايات ديگر حرمت غنا را ثابت كردهاند.
ج. روايتهايي كه به صراحت غنا را حرام ميدانند مانند:
روايت سهل بن علي از امام رضا ـ عليه السّلام ـ که ميگويد درباره حكم غنا پرسيدم و به امام عرض كردم، عباسي از قول شما نقل ميكند كه شما غنا را اجازه دادي. امام در جواب فرمودند: زنديق دروغ ميگويد من اين طور نگفتم، بلكه گفتم، كسي از امام محمد باقر ـ عليه السّلام ـ درباره غنا پرسيد، ايشان در جواب فرمود: اگر خداوند حق و باطل را جدا كند، غنا در كدام يك قرار ميگيرد آن شخص ـ براساس فطرت سليم خود ـ گفت: با گروه باطل همساز است. امام فرمود: پس خود حكم غنا را بيان كردي.»[7]
د. روايتهايي كه ابزار ويژه موسيقي را نام ميبرند. از جمله:
1. امام صادق ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: خداوند، ابزاري را كه به جز فساد، بهرهاي از آنها نمي شود برد، حرام كرده است. مانند ابزار لهو و شطرنج و هر آنچه لهو به آن انجام گيرد و صليب و بت و مانند آن، و نوشيدنيهاي حرام، كه در آن فساد و تباهي است و هيچ گونه صلاحي بر آن نيست، پس فراگيري و آموزش و انجام دادن و مزد گرفتن بر آن و هر كار ديگر با آن، حرام خواهد بود.[8]
2. درروايتي امام صادق ـ عليه السّلام ـ ميفرمايند: پيامبر اكرم، از بازي با نرد و شطرنج و ورق و سه تار و ني بازداشت و همچنين نهي فرمود از فروختن نرد.[9]
[1] . لقمان/ 6.
[2] . حج/ 30.
[3] . فرقان/ 72.
[4] . اسراء/ 64.
[5] . كليني، محمد بن يعقوب، الكافي، دار الكتب الاسلاميه، ج 4، ص 434.
[6] . حر عاملي، وسايل الشيعه، موسسه آل البيت، ج 17، ص 314.
[7] . کليني، پيشين، ص 435.
[8] . همان، ص 396.
[9] . حر عاملي، پيشين، ص 325.
اطلاعات مطلب
- تاریخ انتشار
- 1 تیر 93
- بازدید
- ۲٬۱۲۰
دیدگاه کاربران
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.