درباره دليل تيمم و فايده آن برايم توضيح دهيد؟

  • نشان کردن
؟
متن کاربر

پرسش

درباره دليل تيمم و فايده آن برايم توضيح دهيد؟

 
پاسخ کارشناسی

پاسخ

در قرآن دو آيه در مورد تيمم آمده که يکي آيه 43 سوره نساء و ديگري آيه 6 سوره مائده مي باشد و در کتب روايي شيعه و اهل سنت در مورد احکام و چگونگي تيمم  روایات زيادي آمده است.

پيامبر گرامي اسلام ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ در حديثي در ضمن اشاره به افتخاراتي که نصيب شان شده مي فرمايد: «و جعلت لي الارض مسجدا و طهورا؛ خداوند زمين را براي من سجده گاه و مايه پاکيزگي قرار داده است». پيامبر در اين حديث به دو ويژگي زمين اشاره مي کند: اول اينکه: زمين را خدا براي من سجده گاه قرار داده است و ويژگي دوم زمين اين است که مايه طهارت است، يعني اگر کسي آب براي غسل يا وضو پيدا نکرد زمين هم مطهر و مايه پاکيزگي است. همان گونه که که آيه 6 سوره مائده هم مايه پاکيزگي را دو چيز مي داند؛ 1. غسل با آب؛ 2. تيمم بر خاک.[1]

فلسفه تيمم

بسياري مي پرسند دست زدن به روي خاک و به پيشاني و پشت دست ها کشيدن چه فايده اي مي تواند داشته باشد؟ به خصوص اينکه مي دانيم بسياري از خاک ها آلوده اند و ناقل ميکروب ها. در پاسخ به اين گونه ايرادها به دو نکته اشاره مي کنيم:

الف) فايده اخلاقي: تيمم يکي از عبادات است و روح عبادت به معني واقعي کلمه در آن منعکس مي باشد. زيرا انسان پيشاني خود را که شريف ترين عضو بدن او است با دستي که بر خاک زده لمس مي کند تا فروتني و تواضع خود را در پيشگاه او آشکار سازد. يعني پيشاني من و همچنين دستهاي من در برابر تو تا آخرين حد خاضع و متواضعند و به دنبال اين کار متوجه نماز و يا ساير عباداتي که مشروط به وضو و غسل است مي شود و به اين ترتيب در پرورش روح تواضع و عبوديت و شکرگزاري در بندگان اثر مي گذارد.

ب) فايده بهداشتي: امروزه ثابت شده که خاک به خاطر داشتن باکتري هاي فراوان مي تواند آلودگي ها را از بين ببرد اين باکتري ها که کار آنها تجزيه کردن مواد آلي و از بين بردن انواع عفونت ها است معمولاً در سطح زمين و اعماق کم که از هوا و نور آفتاب بهترمي توانند استفاده کنند فراوانند به همين دليل هنگامي که لاشه هاي حيوانات و يا بدن انسان پس از مردن زير خاک دفن شود و همچنين مواد آلوده گوناگوني که روي زمين ها مي باشد در مدت نسبتاً کوتاهي تجزيه شده و بر اثر حمله باکتري ها کانون عفونت از هم متلاشي مي گردد.

مسلم است اگر اين خاصيت در خاک نبوده کره زمين در مدت کوتاهي مبدل يه يک کانون عفونت مي شد. اصولاً خاک خاصيتي شبيه مواد آنتي بيوتيک دارد و تأثير آن در کشتن ميکروب ها فوق العاده زياد است بنابراين خاک نه تنها آلوده نيست بلکه از بين برنده آلودگي ها است و مي تواند از اين نظر تا حدودي جانشين آب شود با اين تفاوت که آب حلال است يعني ميکروب ها را حلّ کرده ولي خاک ميکروب کش است.[2] تعبير خداوند به صعيد که از ماده صعود گرفته شده اشاره به اين است که بهتر است خاک هاي سطح زمين براي اين کار انتخاب شود همان خاک هايي که در معرض تابش آفتاب و مملو از هوا و باکتري هاي ميکروب کش است اگر چنين خاکي طيب و پاکيزه نيز بود تيمم با آن اثرات فوق را دارد بدون اين که کمترين زياني داشته باشد.[3]

از  آيت الله گلپايگاني(ره) در مورد حکمت تيمم چنين سئوال مي شود که ايشان هم به طور مفصل جواب مي دهند. اوّلا احاطه به فوائد و حکمت هاي دستورات فرعي دين اگر براي همه غير ممکن نباشد براي اکثر مردم غير ممکن است و مانع از انجام وظايف و مشاغل ديگر مي شود و شخص را از استفاده عملي از اين دستورات محروم مي سازد مانند بيماري که بخواهد تمام جزئيات نسخه يک طبیب حاذق را بررسي کند و از هر جهت رابطه آن را با مزاج خود تشخيص دهد. اگر بيماران بخواهند اين روش را پيش گيرند نه اکثرا از حکمت هاي طبيب آگاه مي شوند و نه موفق به درمان خود مي گردند بلکه بيماري، آنها را از پا در مي آورد.

ثانيا دستورات فرعي دين همين قدر که با منطق عقلاء و علم ثابت به فرضيه هاي علمي، مخالف نباشد لازم الاتباع و قابل پيروي است باز هم مانند دستورات طبيب که همين قدر که بدانيم طبابت او بر خلاف قواعد مسلمه طبي و حفظ الصحه نيست به آن عمل مي کنيم. با اين تفاوت که در دستورات ديني احتمال خطا و اشتباه هم نمي دهيم.

ثالثا راجع به تيمم البته ما تيمم را براي اطاعت از فرمان خدا و تعبد به جاي مي آوريم مع ذلک همان طور که نوشته ايد اگر چه ممکن است از نظر ظاهر دست ما پيش از تيمم پاک تر باشد يعني خاک آلود نباشد امّا در زمان ما معلوم شده که خاک به خودي خود کثيف نيست که باعث قوت بيماري ها گردد بلکه خاک، کشنده ميکروب هاي موذي و منهدم کننده مواد آلي است و ممکن است همان غباري که به مواضع تيمم مي نشيند ميکروب هايي را که در ظاهر بدن است از بين ببرد پس دليل تيمم بر خاک پاک چنان چه اسلام دستور داده و فرمود: (فتيمموا صعيدا طيبا) واقعا دست و رو را پاک تر مي سازد. حکمت ديگري که در تيمم است اين است که چون وضو و غسل براي نماز تشريع شده و مکلّف بايد با آب که يکي از وسايل تنظيف و تطهير است خود را طهارت بدهد حال که از استعمال آب معذور شده شارع سزاوار نمي داند که بدون تطهير و تنظيف به نماز و توجه به خدا روي آورد و خاک نيز شرعا و علماً يکي از مطهرات است لذا دستور داده شده که تيمم کند تا با طهارت و نظافت به درگاه خدا حاضر شود و اطاعتي را که به واسطه عذر از استعمال آب از او فوت شده به اين وسيله جبران و تدارک کند. حکمت ديگر آن اين است که اگر وضو و غسل بدلي نداشته باشد و بدون بدل مکرر نماز بخوانند حال اعتياد و مواظبت بر گرفتن طهارت در شخص بواسطه عذر از استعمال آب ضعيف مي شود پس حکمت، اقتضاد مي کند که اين حال در انسان باقي بماند و عظمت و احترام نماز محفوظ تر باشد ضمنا معلوم باشد که اين حکمت هايي است که به نظر ما مي رسد والا ممکن است حکمت هاي عالي تري هم داشته باشد که به مرور زمان و پيشرفت علم معلوم گردد مع ذلک تأکيد مي شود که ما تمام عبادات را بايد فقط براي امتثال امر و قربة الي الله بجا بياوريم تا از بهره و فوايد عاليه روحاني و اخلاقي آن برخوردار شويم.[4]

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1ـ وسايل الشيعه، شيخ حر عاملي، موسسه آل البيت، چاپ دوم، سال 1414ق، دوره 3 جلدي، ج3، ص341.

2ـ تهذيب الاحکام، شيخ طوسي، دارالکتب الاسلاميه، چاپ چهارم، 1365ش، دوره ده جلدي، ج1، ص183.

 


[1]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج3، ص400.

[2]. مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج3، ص400.

[3]. مکارم شيرازي، ناصر، يکصد و پنجاه پرسش و پاسخ، ص400.

[4]. گلپايگاني، محمد رضا، مجمع المسائل فارسي (دوره 3 جلدي)، قم، ناشر دارالقرآن، ج1، ص122.

اطلاعات مطلب

تاریخ انتشار
26 امرداد 01
بازدید
۶۷
گفت‌وگو

دیدگاه کاربران

حداقل ۵ کاراکتر؛ دیدگاه پس از بررسی نمایش داده می‌شود.

هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده است.